Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 czerwca 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Inspektorat w K. orzekł o odpowiedzialności członka zarządu spółki A S. A. (dalej jako "spółka A") - M. M. za zobowiązania tej spółki powstałe w związku z nieopłaceniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Narodowy Fundusz Zdrowia, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej wysokości 1 954 276,37 zł. Decyzja nie została zakwestionowana w drodze odwołania.
Wobec spółki A przeprowadzono szereg postępowań egzekucyjnych zarówno za pośrednictwem Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym, jak też Naczelnika Urzędu Skarbowego. Postępowania te wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji zostały w znacznej części umorzone, w tym postanowieniem Komornika Sądowego z dnia 15 maja 2002 r. oraz postanowieniami Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21 lutego 2003 r. oraz z dnia 22 grudnia 2004 r. Zaspokojenie części wierzycieli spółki A zapewniła egzekucja z położonej w Ż. nieruchomości o nr KW [...]. W ramach przeprowadzonych w dniu 7 grudnia 2007 r. licytacji sprzedane zostały wszystkie wchodzące w skład ww. nieruchomości działki, za wyjątkiem działki nr [...], której wartość oszacowano na 6 686 940 zł. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2008 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy zatwierdził projekt podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości W planie podziału uwzględniono, że jednym z wielu wierzycieli spółki jest także M. M. z tytułu niewypłaconego mu przez spółkę wynagrodzenia za pracę.
W piśmie z dnia 10 czerwca 2008 r. Komornik Sądowy zawiadomił Inspektorat ZUS, że druga licytacja nieruchomości w postaci działki nr [...] przeprowadzona została bezskutecznie, co oznacza, iż nastąpi umorzenie egzekucji we wszystkich sprawach, w których egzekucja została skierowana jedynie do tej nieruchomości.
W konsekwencji w dniu 12 czerwca 2008 r. Inspektorat ZUS wystawił wobec M. M. tytuł wykonawczy nr [...], w którym jako postawę prawną dochodzenia należności wykazał decyzję z dnia 30 czerwca 2004 r. o odpowiedzialności członka zarządu. Po zatwierdzeniu tytułu przez Dyrektora Oddziału ZUS, organ ten wszczął postępowanie skierowane do majątku M. M. dokonując zajęcia kwoty 3 378 zł, stanowiącej cześć wierzytelności przysługującej zobowiązanemu na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, w którym zatwierdzony został plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji.
W piśmie z dnia 16 lipca 2008 r. M. M. zgłosił zarzuty przeciwko prowadzonemu postępowaniu egzekucyjnemu obejmujące zarzut niedopuszczalności egzekucji (art. 33 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz.U.2005 nr 229, poz. 1954 ze zm; dalej jako "u.p.e.a.") oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.), podkreślając, że w sytuacji, w której podatnik w dalszym ciągu posiada majątek o znacznej wartości w postaci działki nr [...], wszczynanie egzekucji wobec osób trzecich było przedwczesne.
Tym samym w ocenie zobowiązanego w sprawie doszło do naruszenia art. 108 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 2005 Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej jako "Ordynacja podatkowa"), zgodnie z którym egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okaże się w całości lub w części bezskuteczna. Zobowiązany podkreślił ponadto, że zajęcie przysługujących mu należności sądowych narusza także art. 87 § 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. 1998 Nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej jako "Kodeks Pracy"). Artykuł ten ustanawia bowiem ograniczenie dla egzekucji należności jedynie do połowy wynagrodzenia, podczas gdy zajęcie należności sądowych M. M. wiązało się w jego ocenie z zajęciem całej kwoty przysługującego mu wynagrodzenia za pracę w spółce A. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2008 r., po uzyskaniu wymaganego prawem stanowiska wierzyciela, Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał podnoszone przez zobowiązanego zarzuty za nieuzasadnione.
Organ podkreślił, że egzekucja prowadzona do majątku podatnika okazała się w części bezskuteczna, na co jednoznacznie wskazuje przebieg prowadzonych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowań egzekucyjnych. Tym samym wszczęcie egzekucji wobec M. M. było w świetle art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej jak najbardziej uprawnione. Organ nie podzielił także zarzutu jakoby zajęcie w Sądzie Rejonowym wierzytelności zobowiązanego przysługujących mu z tytułu podziału sumy uzyskanej z egzekucji majątku spółki A stanowiło zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Organ wyjaśnił, że zasada zastosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć zastosowanie w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Zebrane w sprawie informacje nie wykazały natomiast - w ocenie organu - możliwości zastosowania środka egzekucyjnego mniej uciążliwego. W uzasadnieniu wskazano końcowo, że wbrew twierdzeniom zobowiązanego wierzytelność pieniężna przysługująca mu od dłużnika zajętej wierzytelności - Sądu Rejonowego, nie stanowi jego wynagrodzenia za pracę w rozumieniu przepisów prawa pracy.
Sąd Rejonowy nie jest bowiem pracodawcę zobowiązanego. Tym samym w przedmiotowej sprawie nie mogło znaleźć zastosowania ograniczenie, o którym mowa w art.. 87 § 3 ust. 2 Kodeksu Pracy, ponieważ nie doszło do egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ale do egzekucji z innej wierzytelności.
Po wydaniu powyższego postanowienia w dniu 7 sierpnia 2008 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym, zgodnie z wcześniejszą informacją, umorzył postępowanie egzekucyjne z części nieruchomości położonej w Ż. - działki nr [...].
W wyniku złożonego przez M. M. zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej dokonał ponownego rozpatrzenia sprawy i zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 sierpnia 2008 r.
Organ stwierdził, że egzekucja do majątku M. M. została wszczęta prawidłowo, mając na uwadze, m.in. ostatnie z wydanych przez Komornika Sądu Rejonowego postanowień (tj. postanowienie z dnia 7 sierpnia 2008 r.), które potwierdziło, iż egzekucja prowadzona do majątku spółki A okazała się bezskuteczna. Zaistniały zatem przesłanki warunkujące wszczęcie egzekucji zobowiązania ustalonego w decyzji z dnia 30 czerwca 2004 r. o odpowiedzialności podatkowej M. M. za zobowiązania spółki A. Organ podzielił stanowisko, że Dyrektor Oddziału ZUS nie miał do wyboru środków egzekucyjnych o mniejszym stopniu uciążliwości, niż zajęcie wierzytelności w Sądzie Rejonowym, a z drugiej strony - zgodnie z art. 6 u.p.e.a. - był zobligowany do zastosowania czynności w celu wykonania przez zobowiązanego obowiązku ustalonego w ostatecznej decyzji podatkowej.
Odnosząc się do charakteru zastosowanego środka egzekucyjnego organ odwoławczy, podobnie jak organ I instancji, zakwalifikował go jako egzekucję z wierzytelności innej niż wynagrodzenie za pracę. W uzasadnieniu wskazano, że o ile zajęte wierzytelności pieniężne wypłacono zobowiązanemu jako zaległości ciążące na spółce A z tytułu zaległego wynagrodzenia za pracę, to jednak dłużnikiem zajętej wierzytelności nie jest pracodawca M. M. Organ uznał, że skoro wierzytelność została zajęta u dłużnika niebędęcego pracodawcą, nie jest ona wynagrodzeniem za pracę, a tym samym nie mogą mieć do niej zastosowania przepisy Kodeksu Pracy określające granice dopuszczalności potrąceń z wynagrodzenia.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. M. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w związku z naruszeniem art. 33 pkt 6 u.p.e.a., art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej, art. 87 § 3 ust. 2 Kodeksu Pracy oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.
Skarżący podkreślił, że nigdy nie uchylał się od odpowiedzialności dotyczącej zobowiązań spółki A, ani też nie kwestionował wydanej w tym przedmiocie decyzji, jednak jej istnienie nie jest samodzielną i wystarczającą przesłanką dla wszczęcia egzekucji administracyjnej do majątku osoby trzeciej. Podstawową przesłanką, która musi być w tym zakresie spełniona jest bowiem w ocenie skarżącego wynikający z art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej warunek nieposiadania przez podatnika majątku, z którego można w dalszym ciągu dochodzić wierzytelności. Wszczynanie egzekucji w sytuacji gdy majątek taki istnieje, stanowi tym samym nie tylko naruszenie ww. przepisu Ordynacji podatkowej, ale także, poprzez dyskryminację osoby skarżącego, naruszenie wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. zasady równości wobec prawa. Rozwijając zarzut naruszenia art. 87 § 3 ust. 2 Kodeksu Pracy skarżący podtrzymał stanowisko, że zajęta wierzytelność stanowiła wynagrodzenie za pracę, a w konsekwencji powinna korzystać z ochrony jaką dla wynagrodzenia ustanawiają przepisy prawa pracy.
W tym zakresie skarżący wskazał, że Sąd Rejonowy jest jedynie płatnikiem dochodzonych w drodze egzekucji komorniczych z tytułu niewypłaconych przez pracodawcę wynagrodzeń. Jest więc jedynie pośrednikiem w przepływie pieniędzy, których źródłem pozyskania jest majątek pracodawcy, a tytułem do wypłaty prawomocny wyrok Sądu Pracy wydany w związku z niewypłaceniem wynagrodzenia.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem.
Oceniając zaskarżone postanowienie pod katem wskazanego kryterium sąd stwierdza, że nie narusza ono prawa, wobec czego skarga M. M. nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że decyzja z dnia 30 czerwca 2004 r. wydana w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania spółki A stała się ostateczna, a tym samym wykonalna. Te okoliczności faktyczne nie są kwestionowane przez skarżącego, który nie odwołał się od decyzji orzekającej jego odpowiedzialność jako osoby trzeciej, nie przeczy zatem, że taka odpowiedzialność na nim ciąży, a więc obowiązek wynikający z powyższej decyzji uznaje za zasadny. Skarżący zakwestionował natomiast fakt wszczęcia wobec niego postępowania egzekucyjnego co do powyższego obowiązku, a to ze względu na błędne w jego ocenie przyjęcie, że prowadzone wobec głównego zobowiązanego postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Podnosząc zarzut niedopuszczalności egzekucji z uwagi na jej przedwczesność, skarżący koncentruje się jednocześnie na wskazaniu, że nie można mówić o bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec spółki A w sytuacji gdy spółka ta wciąż dysponuje znacznej wartości majątkiem w postaci nieruchomości.
Rozstrzygniecie przedmiotowej sprawy wymaga zatem zbadania czy organy zasadnie dokonały wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec M. M. W ocenie Sądu wszczynając i prowadząc postępowanie organ egzekucyjny zachował wszelkie wymogi proceduralne wynikające z przepisów prawa, w tym z art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny z urzędu bada dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie będąc uprawnionym do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Jak wskazano wyżej podstawą prawną wystawienia tytułu wykonawczego była ostateczna, a tym samym wykonalna decyzja orzekająca odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki. Wierzyciel miał tym samym prawo do wystawienia tytułu wykonawczego, a organ egzekucyjny do jego zatwierdzenia i wszczęcia postępowania, po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej tj., że egzekucja z majątku podatnika okazała się albo w całości albo w części bezskuteczna.
Zachowana została także określona w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji procedura rozpatrzenia zgłoszonych przez skarżącego zarzutów przeciwegzekucyjnych. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. do rozpatrzenia zarzutów doszło po uzyskaniu przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela. Podkreślania wymaga, że pomimo, iż rozstrzygnięcie kwestii zarzutów przez organ egzekucyjny pokryło się w efekcie ze stanowiskiem wierzyciela, stanowisko to, z mocy prawa, nie było wiążące dla organu. Treść wydanego przez Dyrektora Oddziału ZUS postanowienia z dnia 6 sierpnia 2008 r. potwierdza, że organ, niezależnie od zapoznania się ze stanowiskiem wierzyciela, w wyczerpujący sposób, samodzielnie odniósł się do zgłoszonych przez M. M. zarzutów, także uznając je za nieuzasadnione.
Zarzuty skarżącego koncentrują się jednak nie na wskazaniu, że organ egzekucyjny w ogóle nie rozpatrzył kwestii dopuszczalności egzekucji ale, że dokonana przez niego w tym zakresie ocena była błędna, ponieważ spółka A w dalszym ciągu dysponowała mieniem, z którego jej wierzyciele mogliby dochodzić zaspokojenia.
Zgodnie z art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej egzekucja zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej może być wszczęta dopiero wówczas, gdy egzekucja z majątku podatnika okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Z treści tego przepisu wyraźnie wynika zatem, że przesłanką warunkującą wszczęcie egzekucji wobec osoby trzeciej jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec podatnika, a nie stwierdzenie faktu nieposiadania przez niego jakiegokolwiek majątku. Prowadzona wobec podatnika egzekucja może okazać się w części lub w całości bezskuteczna, również wtedy gdy posiada on określony majątek. Sytuacja taka ma m.in. miejsce w przedmiotowej sprawie, ponieważ posiadana przez spółkę A nieruchomość, w postaci położonej w Ż. działki nr [...] dwukrotnie okazała się nieużyteczna dla osiągnięcia celu egzekucji jakim jest zaspokojenie wierzycieli.
W ocenie sądu fakt, iż komornik podjął działania mające na celu zbycie działki, a pomimo to nie została ona sprzedana ani na licytacji w dniu 7 grudnia 2007 r., ani też na licytacji w dniu 30 maja 2008 r., w wystarczający sposób świadczy o trwałości bezskuteczności egzekucji z tej nieruchomości.
Podkreślenia wymaga, że bezskuteczność egzekucji jest okolicznością faktyczną, która w przedmiotowej sprawie została potwierdzona środkami dowodowymi, w tym obwieszczeniami o licytacjach nieruchomości spółki oraz wydanymi przez uprawnione organy postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji, takimi jak: postanowienie Komornika Sądowego z dnia 15 maja 2002 r., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21 lutego 2003 r., postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22 grudnia 2004 r. czy postanowienie Komornika Sądowego z dnia 7 sierpnia 2008 r. Z powyższych dokumentów wynika, że w chwili wszczęcia egzekucji wobec skarżącego spółka od dawna nie prowadziła faktycznej działalności, nie miała oszczędności oraz nie posiadała już żadnego innego majątku poza działką nr [...], która, jak wskazano wyżej, nie została sprzedana pomimo dwukrotnego wystawienia na licytacji komorniczej.
Wobec powyższego w ocenie sądu zebrany przez organ egzekucyjny materiał dowodowy był wystarczający dla jednoznacznej oceny, że egzekucja wobec spółki A okazała się w części bezskuteczna. W konsekwencji organy prawidłowo uznały, że skierowany przez M. M. zarzut niedopuszczalności egzekucji był nieuzasadniony. W przedmiotowej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 33 pkt 6 u.p.e.a. oraz art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego nie było więc wyrazem dyskryminacji, ale wyrazem prawidłowego zastosowania przez organ egzekucyjny przepisów prawa.
Odnosząc do ostatniego ze sformułowanych w skardze zarzutów, sąd podziela stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie nie mogły mieć zastosowania przepisy Kodeksu Pracy. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie zastosowano środka w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę, o którym mowa w rozdziale 2 u.p.e.a., ale środek w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych, o którym mowa w rozdziale 5 cytowanej ustawy. Przepis art. 87 § 3 ust. 2 Kodeksu Pracy odnosi się natomiast do wynagrodzenia wypłacanego przez pracodawcę. Musi więc być respektowany przez organ egzekucyjny, jedynie w sytuacji gdy organ ten dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę u pracodawcy, zawiadamiając go o konieczności przekazania określonej części wynagrodzenia na rachunek organu egzekucyjnego.
Sąd nie kwestionuje, że powstanie zajętej wierzytelności było związane z okolicznością niewypłacania skarżącemu wynagrodzenia za pracę. Nie oznacza to jednak, aby wierzytelność tę można było utożsamiać z wynagrodzeniem. Fakt, że zajęta wierzytelność powstała w związku z niewypłaceniem skarżącemu wynagrodzenia, potwierdza bowiem, że tytułem wypłaty świadczenia byłaby w tej sytuacji nie umowa o pracę lecz wyrok sądowy, a dłużnikiem zobowiązanym do wypłaty, nie pracodawca skarżącego lecz sąd.
Wobec powyższego sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.