Uzasadnienie
Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF, którego braki uzupełniono w dniu 16 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżący M. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na podstawie wskazanego przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 25 sierpnia 2017 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 4 września 2017 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni wskazanych dokumentów źródłowych, w tym m.in.
1) oświadczenia, kto jest właścicielem domu, w którym zamieszkuje wnioskodawca z małżonką i dziećmi, oraz wskazania tytułu prawnego, na podstawie którego zajmują tę nieruchomość, 2) wskazania, w jakiej części każdy z małżonków partycypuje w kosztach utrzymania tej nieruchomości wraz z dokumentami potwierdzającymi rodzaj i wysokość wydatków poniesionych z tego tytułu w okresie od 1 maja br., 3) oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych przez nią składników majątku, o których mowa w rubryce 7 formularza PPF oraz jej zobowiązań i stałych wydatków, 4) zaświadczeń z banków o aktualnym saldzie kredytów, wykazanych w rubryce nr 11 formularza PPF, i wysokości ich miesięcznych rat, a w przypadku zaprzestania ich terminowych spłat podania, kiedy ww. okoliczności wystąpiły. Wnioskodawca został też poinformowany, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy oraz o tym, że istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonki.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył jedynie część wymaganych dokumentów wskazanych w wezwaniu, uchylając się od nadesłania niektórych dowodów (oświadczeń w przedmiocie własności zajmowanego domu i składników majątku małżonki oraz dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania i aktualny poziom zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów).
Na podstawie oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), informacji zawartych w KRS i CEIDG oraz przedłożonych dokumentów źródłowych (dodatkowego oświadczenia z dnia 11 września 2017 r., zaświadczeń o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia 7 września 2017 r., odpisów: zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-36L za 2016 r., deklaracji VAT-7 za okres od maja 2017 r. do lipca 2017 r., podsumowania księgi przychodów i rozchodów za okres do 1 stycznia 2017 r. do 31 lipca 2017 r., ewidencji środków trwałych i wyposażenia, wyciągów z rachunków bankowych oraz dowodów dotyczących postępowań egzekucyjnych prowadzonych z majątku wnioskodawcy w latach 2015-2017) ustalono, że wnioskodawca zamieszkuje oraz prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką, z którą mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci.
W małżeństwie wnioskodawcy obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Z dniem [...] stycznia 2016 r. wnioskodawca zawiesił prowadzoną przez niego pod firmą [...] działalność gospodarczą, wykazując w zeznaniu podatkowym PIT-36L z tego tytułu stratę w wysokości 7.312,45 zł. Aktualnie wnioskodawca jest zatrudniony na ½ etatu na stanowisku prezesa jednoosobowego zarządu spółki z wynagrodzeniem 717,24 zł netto. Pracodawcą wnioskodawcy jest [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], której jedynym udziałowcem jest małżonka wnioskodawcy. Nominalna wartość posiadanych przez nią udziałów wynosi 5.000 zł. Małżonka wnioskodawcy prowadzi działalność gospodarczą, która w ubiegłym roku, przyniosła jej wykazany w zeznaniu podatkowym PIT-36L dochód w wysokości 129.054,31 zł, przy przychodzie w wysokości 887.259,83 zł oraz kosztach jego uzyskania w kwocie 758.205,52 zł. W bieżącym roku prowadzona przez małżonkę wnioskodawcy działalność gospodarcza przyniosła jej w okresie od 1 stycznia do 31 lipca dochód w wysokości 49.334,79 zł (przy przychodzie w wysokości 666.892 oraz kosztach jego uzyskania w kwocie 617.558,10 zł), co daje średni miesięczny dochód w wysokości 7.047 zł brutto (5.708 zł netto).
Jak wynika z historii rachunków bankowych małżonki wnioskodawcy, otrzymuje ona świadczenie wychowawcze na dziecko w kwocie 500 zł. Łączny dochód netto uzyskiwany przez małżonków, przeznaczony na potrzeby ich czteroosobowej rodziny, wynosi zatem 6.925 zł netto i – co wymaga podkreślenia – jest on wolny od zajęć egzekucyjnych. Wysokość ponoszonych przez małżonków kosztów utrzymania związanych z eksploatacją zajmowanego domu nie jest znana, gdyż wnioskodawca – pomimo wezwania – nie przedłożył żadnych dowodów na tę okoliczność, nie złożył nawet oświadczenia, kto jest właścicielem tej nieruchomości.
W złożonym oświadczeniu majątkowym wnioskodawca wskazał, iż nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów na łączną kwotę 1.200.000 zł, których nie spłaca (zgodnie z dodatkowym oświadczeniem z dnia 11 września 2017 r.). Jednakże z przedłożonego przez wnioskodawcę wyciągu z prowadzonego dla niego rachunku bankowego wynika, iż w okresie od 2 maja 2017 r. do 14 sierpnia 2017 r. cały czas znajdowały się na wskazanym koncie środki pieniężne, których wysokość utrzymywała się na poziomie pomiędzy 3.279,87 zł (saldo początkowe) a 2.856,61 zł (saldo końcowe).
Odnosząc się do przedłożonej przez wnioskodawcę obszernej dokumentacji dotyczącej prowadzonych względem niego postępowań egzekucyjnych, wskazać należy, iż nie można na jej podstawie ustalić aktualnej wysokości dochodzonych należności, gdyż przedstawione dowody dotyczą w przeważającym zakresie (z wyjątkiem dwóch dokumentów) ubiegłych lat 2015-2016 i nie wynika z nich, jaka część zadłużenia została faktycznie spłacona w drodze egzekucji, a jaka istnieje nadal (uwzględniając narastające odsetki). Z dowodów dotyczących bieżącego roku, tj. wysłuchania dłużnika przez umorzeniem postępowania z dnia 28 czerwca 2017 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości z dnia 19 czerwca 2017 r. wynika, że egzekwowane na ich podstawie zadłużenie wnioskodawcy w czerwcu br. kształtowało się na poziomie 27.459,10 zł.
Podkreślenia wymaga, iż w złożonym oświadczeniu majątkowym wnioskodawca nie wskazał składników majątku małżonki, powołując się na ustanowioną w jego małżeństwie rozdzielność majątkową. Nie złożył również – pomimo wezwania i poinformowania go o skutkach jego niewykonania – oświadczenia małżonki w przedmiocie składników jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności oraz przedmiotów o wartości powyżej 5.000 euro, jak również jej zobowiązań i stałych wydatków. W konsekwencji nie jest znana sytuacja majątkowa małżonki wnioskodawcy.
Mając na uwadze opisane zaniechanie wnioskodawcy, wskazać należy, iż okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, jest bez znaczenia dla oceny jego sytuacji finansowej. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia pełnych informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
Na podstawie przedłożonych wyciągów z 5 rachunków bankowych (czterech w PLN i jednego w EUR) prowadzonych dla małżonki wnioskodawcy ustalono, iż saldo końcowe tylko jednego z tych rachunków jest ujemne i wynosi -49 zł (stan na dzień 31 sierpnia 2017 r.), podczas gdy salda pozostałych są dodatnie i wynoszą odpowiednio: 0,02 EUR (na dzień 31 sierpnia 2017 r.), 218,74 zł i 79,62 zł (oba na dzień 5 września 2017 r.) oraz 5.621,39 zł (na dzień 7 września 2017 r.). Analiza historii operacji księgowanych na jednym z tych rachunków (o numerze [...] prowadzonym przez [...]) wykazała, iż jest on regularnie zasilany przelewami przekazywanymi przez spółkę z o.o., której prezesem jednoosobowego zarządu jest wnioskodawca, a jego małżonka jedynym udziałowcem. W okresie od lipca do września br. uznania od ww. podmiotu zaksięgowane na tym koncie stanowiły łącznie kwotę 335.900 zł.
Odnosząc się do powyższych okoliczności faktycznych, stwierdzić należy, iż przedłożony niepełny materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, iż wnioskodawca nie ma obecnie realnych możliwości płatniczych poniesienia, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w szczególności należnego na obecnym etapie postępowania wpisu stosunkowego od skargi w wysokości 1.500 zł, skoro uzyskuje wraz z małżonką stały, wolny od egzekucji dochód w wysokości 6.925 zł netto, a nadto jego małżonka dysponuje znacznymi środkami pieniężnymi, regularnie zasilającymi jej konto, których wysokość (335.900 zł w okresie trzech miesięcy) wielokrotnie przekracza należny wpis od skargi. Sam fakt posiadania przez wnioskodawcę zadłużenia, stanowiącego przedmiot prowadzonych egzekucji – nie wiadomo czy skutecznych – nie przesądza o tym, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów, od których zwolnienia wnioskuje.
Mając na uwadze powyższe, uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.