Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego z urzędu adwokata A.G.
Dnia 4 września 2015 r. aplikantka adwokacka, upoważniona do zastępowania pełnomocnika skarżącego, złożyła osobiście wniosek o udostępnienie jej akt niniejszej sprawy celem wykonania fotografii, który został uwzględniony (k. 39-40).
W piśmie z dnia 9 września 2015 r. pełnomocnik powiadomił Sąd, że skarżący zmarł w dniu 12 sierpnia 2015 r. i wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). W związku z wygaśnięciem pełnomocnictwa wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości ani w części. Pełnomocnik dołączył odpis skróconego aktu zgonu skarżącego.
Postanowieniem z dnia 29 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł sprzeciw zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych mający istotny wpływ na treść orzeczenia polegający na mylnym przyjęciu, iż podjęte przez pełnomocnika czynności miały charakter wyłącznie czynności faktycznych, a nie pomocy prawnej świadczonej z urzędu oraz że czynności te nie stanowiły podstawy do przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik podkreślił, że wykonanie fotokopii akt sprawy umożliwiło mu zapoznanie się ze sprawą oraz dokonanie analizy zasadności i legalności zaskarżonej decyzji. Stanowiło to niezbędny element prawidłowego przygotowania się do sprawy w oparciu o fachową literaturę i analizę orzecznictwa. Zdaniem pełnomocnika już samo to stanowiło pomoc prawną.
Nadto pełnomocnik niezwłocznie podjął kroki celem skontaktowania się ze swoim mocodawcą, w wyniku czego uzyskał informację, że jego mocodawca zmarł. W związku z tym pełnomocnik zobligowany został do podjęcia szeregu czynności mających na celu zabezpieczenie dalszego toku postępowania. Pełnomocnik zwrócił się o akt zgonu mandanta, a następnie wystąpił do Sądu z wnioskiem o zawieszenie postępowania. Zdaniem pełnomocnika, nie można go obarczać ryzykiem zgonu osoby przez niego reprezentowanej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r. (por. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2015 r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że w razie wniesienia sprzeciwu Sąd ponownie i od początku ocenia przesłanki przyznania prawa pomocy na podstawie złożonego przez wnioskodawcę wniosku oraz załączonych do niego dokumentów. Nie ocenia zaś samej prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza, które w wyniku wniesienia sprzeciwu utraciło swój byt.
Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej; oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04 i z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10; te i pozostałe powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). W postanowieniu z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11, NSA uznał, że samo zapoznanie się z aktami sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona.
W ocenie Sądu, ustanowiony pełnomocnik z urzędu nie podjął czynności, które można uznać za faktyczne udzielenie stronie skarżącej pomocy prawnej. Zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy a nawet udzielenie informacji telefoniczne bądź listowne, bez podjęcia dalszych czynności procesowych, nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13).
Wnioskodawca nie złożył w imieniu skarżącego żadnego pisma procesowego, poza złożeniem wniosku o zawieszenie postępowania w związku ze śmiercią strony skarżącej. Tego rodzaju pismo także nie jest jednak udzieleniem stronie pomocy prawnej. Śmierć strony stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania sądowego, a zawieszenie to w takim przypadku ma skutek od dnia zdarzenia, które je spowodowało (art. 124 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a.).
Przedstawione czynności pełnomocnika rodziły po jego stronie niewątpliwie konkretne koszty, jednakże w tym zakresie należy mieć na uwadze § 19 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), zgodnie z którym wyznaczony pełnomocnik ma prawo do zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Tych jednak pełnomocnik strony się nie domagał, gdyż z jego wniosku z dnia 9 września 2015 r. wynika jednoznacznie, iż żądał przyznania "kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu".
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 250 i art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.