Uzasadnienie
Decyzją z dnia 11 lipca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział, powołując się na art. 157 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 6 czerwca 2014 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia 6 lipca 2010 r. określającej zadłużenie K.S. z tytułu nieuregulowanych należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosła K.S., żądając stwierdzenia nieważności tej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej orzekając w sprawach skarg na wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. formy działania administracji publicznej, względnie bezczynność lub przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ administracji publicznej. Należy przy tym wskazać, że sądy administracyjne nie są właściwe w tych sprawach, w których ustawa przyznaje właściwość sądom powszechnym. Skarga wniesiona w takiej sprawie – nienależącej do właściwości sądu administracyjnego - podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 lipca 2010 r. określającej zadłużenie K.S. z tytułu nieuregulowanych należności składkowych na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP.
Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 1442, z późn. zm.) Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:
- 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;
- 2) przebiegu ubezpieczeń;
- 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek;
3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek;
- 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;
- 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, a wyjątki od tej zasady enumeratywnie wymienione zostały w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według tego przepisu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Jedynie w tych kategoriach spraw właściwe do rozpoznawania skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostają sądy administracyjne.
Z kolei zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle ust. 4 tego przepisu, regulacji tej (ust. 1-3) nie stosuje się w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent i ich wysokości.
Na tle obydwu przytoczonych przepisów powstały w orzecznictwie istotne rozbieżności, czy w przypadku decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w trybach nadzwyczajnych k.p.a., niedotyczących spraw wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, czy też, po wyczerpaniu środków zaskarżenia przysługujących na drodze administracyjnej, skarga do sądu administracyjnego.
Zagadnienie to jednoznacznie rozstrzygnęły dwie uchwały. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. (I UZP 3/10; OSNP 2011/17-18/233), której nadano moc zasady prawnej, od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organu rentowego) wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.
Stanowisko to potwierdziła uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. (I OPS 1/13, ONSAiWSA 2013/5/75), w której wskazano, że od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził m.in., że zgodnie z art. 1 i art. 2 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, cywilnosądowa ochrona prawna w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest realizowana przez sądy powszechne i sprawujący nad nimi nadzór judykacyjny Sąd Najwyższy. Natomiast kognicja sądów administracyjnych przewidziana została wyłącznie w sprawach wymienionych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Unormowanie tego przepisu stanowi wyjątek od ustanowionej w art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy zasady, że od decyzji wydawanych przez organ rentowy w sprawach indywidualnych z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Nie jest dopuszczalne, aby w drodze zabiegów interpretacyjnych wyprowadzać z art. 83a ust. 2 ustawy kolejny wyjątek co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego.
Natomiast zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej pozwala wnioskować, że każda decyzja organu rentowego wydana w przedmiocie określonym w art. 83a ust. 2 ustawy, tj. uchylenia, zmiany lub unieważnienia – podlega zaskarżeniu w drodze odwołania jako środka przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądem powszechnym.
W świetle wyżej przedstawionych stanowisk zarówno SN, jak i NSA, nie ulega wątpliwości, że sąd administracyjny nie jest właściwy do kontroli legalności aktu odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w przedmiocie określenia zadłużenia skarżącej z tytułu nieuregulowanych należności składkowych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.