Uzasadnienie
Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 12 grudnia 2016 r., L. B. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Z oświadczenia wnioskodawcy o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że otrzymuje rentę w kwocie około 750 zł netto, która jest jego jedynym dochodem, ma na utrzymaniu małoletnią córkę, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, ponosi stałe wydatki w wysokości około 500 zł miesięcznie, nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani rzecznikiem patentowym.
W myśl art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a.– prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Działając na podstawie ww. przepisu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 grudnia 2016 r., wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: a) dokumentów potwierdzających aktualną wysokość dochodów uzyskiwanych z tytułu renty, tj. odpisu decyzji o przyznaniu/waloryzacji tego świadczenia, b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie, c) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.), d) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie (pomoc lekarską i zakup leków), e) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych (wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych instytucji finansowych, dostawców mediów i innych podmiotów), f) oświadczenia, czy jest względem wnioskodawcy prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak przedłożenia dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z jego majątku, g) oświadczenia w przedmiocie pobierania zasiłku wychowawczego (500 plus) oraz świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatków do zasiłku rodzinnego, świadczeń opiekuńczych) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia lub zaświadczeniem właściwego organu potwierdzającego aktualną wysokość świadczeń rodzinnych, h) oświadczenia w przedmiocie korzystania z pomocy społecznej (podania form i wysokości tej pomocy) wraz z odpisami decyzji przyznających te świadczenia. Wnioskodawca został też poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nadesłał jedynie oświadczenie z dnia 18 stycznia 2017 r., w którym na wstępie stwierdził, że nie posiada żadnego urządzenia kserującego, dlatego z konieczności ogranicza się do przedstawienia swojego statusu materialnego w formie oświadczenia. Następnie wskazał, że jest inwalidą bez możliwości wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, oraz że wraz z [...] córką utrzymują się wyłącznie ze świadczenia z ubezpieczenia emerytalnego – w ubiegłym roku z renty inwalidzkiej w wysokości około 800 zł, a obecnie z emerytury w wysokości około 1.400 zł netto miesięcznie. Świadczenie to jest zajęte do wysokości ¼ przez komornika sądowego, który od wielu lat prowadzi egzekucję na rzecz gminy z tytułu podatku od nieruchomości. Wnioskodawca nie jest w stanie określić aktualnej wysokości egzekwowanego roszczenia, ale w jego ocenie wynosi ono ponad 1.000.000 zł. Nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie jest w stanie przedstawić dokumentów na okoliczność ponoszonych kosztów utrzymania siebie i dziecka, gdyż nie gromadzi żadnych rachunków ani paragonów.
Od kilku lat korzysta z dzieckiem nieodpłatnie z niewielkiego mieszkania na poddaszu pawilonu handlowego w zamian za dozorowanie oraz utrzymanie porządku na całej nieruchomości, stanowiącej własność osoby trzeciej. Z tego tytułu nie ponosi żadnych opłat za zużycie prądu, gazu, wody, ogrzewania, wywozu nieczystości stałych i odprowadzania ścieków. Na zakup lekarstw i usług medycznych wydatkuje regularnie nie mniej niż 500 zł miesięcznie, ale nie przechowuje paragonów za te zakupy i usługi. Nie jest dłużnikiem ZUS, urzędu skarbowego ani banków, nie pobiera na dziecko świadczenia wychowawczego ani świadczeń rodzinnych, nie korzysta z pomocy społecznej, choć, jak uważa, spełnia kryteria objęcia go co najmniej doraźną pomocą i pomimo że otrzymywane przez niego świadczenie wystarcza na zakup żywności, lekarstw, niezbędnej odzieży oraz pomocy szkolnych jedynie do 20 każdego miesiąca.
Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że wnioskodawca uchylił się, powołując się na nieposiadanie w domu urządzenia kserującego, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych, potwierdzających istotne dla oceny jego możliwości finansowych okoliczności, wskazane w składanych przez niego oświadczeniach, w szczególności nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu, tj. decyzji przyznającej mu świadczenie emerytalne ani odcinków pobieranego do końca ubiegłego roku świadczenia rentowego, jak również odcinka otrzymywanej od początku br. emerytury.
Nadto nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na leczenie oraz żadnego dokumentu, który obrazowałby aktualną wysokość jego zadłużenia względem gminy, będącego przedmiotem prowadzonej egzekucji, jak również wysokość potrąceń dokonywanych z otrzymywanego świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego.
Odnosząc się do wskazanej przez wnioskodawcę przyczyny nieprzedłożenia wymaganych dokumentów źródłowych, stwierdzić należy, iż jest ona nieuzasadniona. Wnioskodawca mógł bowiem – według własnego wyboru – albo przedłożyć oryginały dokumentów i poprosić o ich zwrot po wykorzystaniu dla celów prowadzonego postępowania albo skorzystać z powszechnie dostępnych na rynku usług ksero, których koszt kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu groszy za stronę (średnio 20-30 groszy). Wnioskodawca jednakże tego nie uczynił, pomimo że został poinformowany, że niewykonanie wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy.
Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, spotęgowanych przez sprzeczności i niejasności zawarte w treści złożonego przez niego dodatkowego oświadczenia z dnia 18 stycznia 2017 r. I tak zauważyć należy, iż wnioskodawca twierdzi, że jest inwalidą bez możliwości wykonywania jakiegokolwiek zatrudnienia, jednocześnie wskazując, iż dozoruje i utrzymuje porządek (a zatem faktycznie świadczy pracę) na nieruchomości stanowiącej własność osoby trzeciej w zamian za nieodpłatne korzystanie z mieszkania i nieponoszenie kosztów zużytej przez niego energii i innych mediów. Uzasadnione wątpliwości budzą też twierdzenia wnioskodawcy zgodnie z którymi, choć brakuje mu środków pieniężnych na tak podstawowe potrzeby jak żywność, lekarstwa czy zakup pomocy szkolnych dla dziecka, to nie pobiera on ani świadczenia wychowawczego (500 plus), ani świadczeń rodzinnych, jak również nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, choć ma świadomość, że spełnia kryteria jej przyznania.
Niekorzystanie z istniejących możliwości poprawienia sytuacji finansowej swojej i dziecka, pozostającego na jego wyłącznym utrzymaniu, oznaczałby brak zapobiegliwości po stronie wnioskodawcy, który przecież taką zapobiegliwością umie się wykazać, o czym świadczy samo ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Powyższe rodzi więc uzasadnione pytanie, czy rzeczywista sytuacja rodzinna i finansowa wnioskodawcy odpowiada okolicznościom przedstawionym przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.