Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i przyznał M.W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił ustanowienia radcy prawnego.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd wskazał, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej na uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Jednocześnie Sąd stwierdził, że pomimo sytuacji materialnej skarżącej w sprawie nie zachodziła konieczność ustanowienia pełnomocnika albowiem sąd rozpoznający sprawę jest zobligowany, niezależnie od działań samej strony, do zbadania legalności zaskarżonego aktu, mając na uwadze nie tylko podniesione w skardze zarzuty, ale również wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w sprawie.
W dniu 20 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał wyrok oddalający skargę M.W.
Wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, M.W. złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W wniosku wskazała m.in., że jej sytuacja materialna nie uległa poprawie oraz, że brak profesjonalnego pełnomocnika uniemożliwiłby jej wniesienia skarg kasacyjnych i zamknął prawo do kontroli instancyjnej wydanych orzeczeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) – dalej w skrócie p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień o jakich mowa w przywołanym przepisie należy m.in. postanowienie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.
Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.
W przedmiotowej sprawie, Sąd w postanowieniu z dnia 28 czerwca 2016 r. uznał, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby jej pokryć koszty postępowania i z tej przyczyny zwolnił ją od obowiązku ich ponoszenia. Niemniej jednak, wydając postanowienie Sąd stwierdził również, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o ustanowienie radcy prawnego, albowiem na ówczesnym etapie postępowania nie wymagała tego ochrona praw strony. Powyższa sytuacja, w ocenie Sądu uległa jednak zmianie w związku z wydaniem wyroku z dnia 20 września 2016 r. oraz złożeniem przez wnioskodawczynię kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy mieć na względzie fakt, że sytuacja materialna skarżącej nie uległa zmianie i nadal nie pozwala ona na podniesienie kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym lub adwokatem. Niemniej jednak trzeba wziąć pod rozwagę fakt, że prawo strony do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 20 września 2016 r. nie może zostać zrealizowane inaczej, jak tylko poprzez działania podjęte przez profesjonalnego pełnomocnika. Jak bowiem stanowi art. 175 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Skargę kasacyjną może również sporządzić sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo wnoszący skargę kasacyjną prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna może zostać również sporządzona przez doradcę podatkowego - w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, jak również rzecznika patentowego - w sprawach własności przemysłowe (art. 175 § 3 p.p.s.a.). Skarżąca nie posiadając zatem stosownych uprawnień zawodowych, o których mowa w art. 175 § 1 i 3 p.p.s.a., ani nie będąc osobą wskazaną w treści art. 175 § 2 p.p.s.a. nie jest władna samodzielnie wnieść skutecznie skargi kasacyjnej. Jednocześnie, z uwagi na sytuację materialną M.W. nie ma możliwości pokrycia kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika będącego radcą prawnym.
O ile uprzednio prawo skarżącej do sądu zostało stronie zagwarantowane i nie wymagało uczestnictwa profesjonalnego pełnomocnika, o tyle na obecnym etapie postępowania, po wydaniu wyroku z dnia 20 września 2016 r., brak tego pełnomocnika, mając na względzie wymogi stawiane przez prawo przy sporządzaniu i wnoszeniu skargi kasacyjnej, zamknąłby stronie możliwość poddania orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kontroli instancyjnej, a tym samym ograniczył jej konstytucyjne uprawnienia.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę uprzednio wydanego postanowienia poprzez ustanowienie na rzecz M.W. radcy prawnego. Na obecnym etapie postępowania ochrona praw strony wymaga bowiem ustanowienia pełnomocnika, celem umożliwienia skarżącej realizacji prawa do sądu. Sąd wskazuje jednocześnie, że nie uległo zmianie postanowienie z dnia 28 czerwca 2016 r. w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych.
Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 165 p.p.s.a. zmienił postanowienie z dnia 28 czerwca 2016 r. i przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.