Uzasadnienie
Wnioskiem zawartym w skardze, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 16 grudnia 2016 r., skarżący J. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy należy mieć na uwadze, że orzeczenie w tej kwestii winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że na tym etapie sprawy koszty sądowe kształtuje wpis od skargi w kwocie 500 zł (§ 1 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie). Natomiast pozostałe koszty, które mogą powstać w przyszłości stanowią: wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia); wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd, który wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192).
Na podstawie oświadczenia skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) oraz dokumentów dołączonych do wniosku, referendarz sądowy ustalił, co następuje:
skarżący jest właścicielem trzech nieruchomości rolnych (w tym dwóch łąk) o powierzchni 0,8689 ha, 3,27 ha oraz 1,1166 ha, których wartość oszacował na łączną kwotę 215.000 zł oraz współwłaścicielem w ½ części lokali użytkowych wraz z gruntem o łącznej wartości około 12.950 zł. Posiada także 90% udziałów w spółce jawnej oraz 80 udziałów o wartości 50.000 zł w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, w której pełni funkcję Prezesa Zarządu. Na rachunkach bankowych bądź w gotówce zgromadził oszczędności w kwocie 2.880 zł. Z jego majątku prowadzona jest egzekucja – należności (wraz z odsetkami) objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi w dniach 2 i 4 listopada 2016 r. wynoszą łącznie 1.062.904,30 zł.
Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe (w jego małżeństwie istniej ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie zamieszkują osobno). Źródłem jego utrzymania są dochody z najmu lokalu użytkowego, które wynoszą 3.496,91 zł netto miesięcznie oraz z działalności gospodarczej prowadzonej w formie spółki jawnej w wysokości 2.142,30 zł netto miesięcznie. Na pokrycie sowich stałych wydatków skarżący miesięcznie przeznacza kwotę około 5.000 zł, z czego kwotę 1.200 zł wydatkuje na wyżywienie, po 400 zł przeznacza na zakup środków czystości (w tym kosmetyków) oraz odzieży, zaś około 3.000 zł przeznacza na inne wydatki.
W tym stanie sprawy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania. Sytuacja finansowa skarżącego, ustalona na podstawie złożonych przez niego oświadczeń i dokumentów, nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie uiścić kosztów sądowych w całości. Dokonane ustalenia przeczą twierdzeniom skarżącego o niemożności ich poniesienia.
Przyjmując (zgodnie ze złożonym oświadczeniem), że skarżący na własne utrzymanie przeznacza kwotę około 5.000 zł, przy czym podkreślenia wymaga, że są to już wszystkie wydatki skarżącego, to miesięcznie pozostają mu środki w wysokości około 640 zł, które – zdaniem orzekającego – może przeznaczyć na dowolny cel niezwiązany z zaspokojeniem swoich bieżących potrzeb, a zatem także na koszty sądowe. Nadto, skarżący posiada oszczędności w wysokości 2.880 zł. Kwota ta znacznie trzykrotnie przewyższa koszty sądowe niniejszego postępowania, zarówno te które powstały na tym etapie sprawy, jak i te które mogą powstać w przyszłości. Trudno przyjąć, że poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Natomiast bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku skarżącego. Okoliczność ta sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych. Tym bardziej, że skarżący nie wskazał, jakie czynności egzekucyjne zostały podjęte, tj. czy w jej ramach zajęte zostały jego rachunki bankowe, dochody.
Końcowo, wyjaśnić również należy skarżącemu, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s.1077). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów.
Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyznanie prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, niejednokrotnie uniemożliwiającą im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zdaniem referendarza sądowego skarżącego, który posiada majątek o znacznej wartości, z jego składników osiąga dochody, prowadzi także działalność gospodarczą, która również przynosi mu dochody oraz jest w stanie poczynić oszczędności, nie sposób zaliczyć to takich podmiotów.
Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych w całości. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia ich poniesienie.
Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.