Uzasadnienie
Wnioskiem dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na interpretację indywidualna Ministra Finansów, K. C. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie J. (nazwisko nieczytelne).
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, ma 80 lat, utrzymuje się z renty przyznanej jej w wysokości 2.037,14 zł brutto miesięcznie (1.895,30 zł netto), jej jedyny majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 46 m2. Wskazała także, że jej miesięczne koszty utrzymania, wśród których wymieniła opłaty za mieszkanie (w tym jego sprzątanie przez osobę wynajętą), wodę, ogrzewanie, energię elektryczną, telefon i telewizję oraz wydatki na zakup leków i ubezpieczenie na życie, wynoszą łącznie 1.014 zł. Dodatkowo kwotę około 700 zł przeznacza na zakup żywności i środków czystości. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że jej stan zdrowia – ze względu na liczne schorzenia (które wymieniła) – jest zły.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Regulacja zawarta w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2014 r. (doręczonym w dniu 27 stycznia 2014 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; (2) dokumentu potwierdzającego wysokość wypłacanej renty (w kwocie brutto i netto); (3) dokumentów potwierdzających wysokość bieżących miesięcznych kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, wywóz odpadów, telefon, itp.), w tym wydatków ponoszonych na zakup leków; (4) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). Wyjaśniono przy tym wnioskodawczyni, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Jednocześnie zobowiązano wnioskodawczynię do czytelnego wskazania nazwiska adwokata, o którego wyznaczenie wnosi.
Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych zawartych we wniosku o przyznanie jej prawa pomocy.
W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych.
Podkreślić należy, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Ze względu na fakt, że wnioskodawczyni pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, uznano, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.