Uzasadnienie
Na użytek sprawy niniejszej, w zakresie rozstrzygnięcia, stan faktyczny przedstawiał się w sposób następujący:
W Jednolitym Dokumencie Administracyjnym- [...] nr [...] z dnia 16 lipca 1996r. zawarto decyzję, mocą której Dyrektor Urzędu Celnego dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym [...] sprowadzone z zagranicy przez firmę A. J."A" i zastosował preferencyjną stawkę celną 0%, naliczył opłatę manipulacyjną oraz obliczył podatek od towarów i usług wg stawki 22%. Do [...] tego dołączono m.in. fakturę [...] sprzedawcy nr [...] z dnia 29 czerwca 1966r. oraz świadectwo pochodzenia towaru [...] nr [...] wystawione [...].
Po wznowieniu z urzędu postępowania wskutek pisma z dnia 22 kwietnia 1998r. Działu Powtórnej Kontroli Celnej Urzędu Celnego zawiadamiającego o ujawnieniu dodatkowej faktury na banany pochodzące z [...], Dyrektor Urzędu Celnego decyzją z dnia 29 czerwca 1998r. nr [...] - wydaną na podstawie art.245 § 1 pkt 4 w związku z art.240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137, poz.926 ze zm.) oraz art.262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. - Kodeks celny (Dz.U.Nr 23, poz.117 ze zm.) - uchylił decyzję zawartą w zgłoszeniu celnym z dnia 16 lipca 1996r. w zakresie zastosowanej stawki celnej i ustalił wymiar cła w kwocie [...] wg stawki 20%.
W uzasadnieniu decyzji tej podano, że kontrola postimportowa ujawniła fakturę nr [...] wystawioną w dniu 24 lipca 1996r. przez [...] dla firmy A. J. Organ celny postawił retoryczne pytanie, czy istnienie dwóch faktur dotyczących jednej transakcji kupna-sprzedaży bananów było nową okolicznością w sprawie uzasadniającą wznowienie postępowania w sprawie.
Skutkiem wznowienia postępowania było uznanie, że A. J. nie mógł korzystać z preferencyjnej stawki celnej, bowiem nie spełniał warunku, by zakup towaru nastąpił bezpośrednio w przedsiębiorstwie zarejestrowanym w kraju pochodzenia towaru, skoro zapłata za sprowadzone banany nastąpiła na konto firmy holenderskiej wystawcy drugiej faktury.
Po rozpatrzeniu odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 31 lipca 2000r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej zawarto sformułowanie, że ujawnienie holenderskiej faktury było nową okolicznością w sprawie, która dała podstawę do wznowienia postępowania, co uczyniono postanowieniem z dnia 18 maja 1998r. Dalsze rozważania organu odwoławczego objęły warunek bezpośredniego zakupu towaru w kraju uprawnionym do preferencyjnego traktowania w powiązaniu z kwestiami zapłaty za towar.
W skardze z dnia 3 września 2000r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego A. J. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu celnego I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...]. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w pierwszej kolejności dokonać należy oceny zasadności wznowienia postępowania i w związku z tym stwierdzono, iż skoro, według organu, nową okolicznością było istnienie faktury, która została wystawiona po wydaniu decyzji ostatecznej, to nie było podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o art.240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej.
W odpowiedzi na skargę z dnia 12 lutego 2001r. wnoszono o jej oddalenie zauważając, iż ujawniona faktura mimo, że została wystawiona po dokonaniu odprawy celnej potwierdza jednak okoliczności faktyczne istniejące w dacie złożenia zgłoszenia celnego. Nieistotne było zatem, że została ona wystawiona po dacie odprawy celnej, gdyż dotyczyła właśnie należności za towar sprowadzony wcześniej.
Z mocy przepisu art.97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1271)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Nie jest rzeczą sądu administracyjnego zastępowanie organów administracyjnych w rozstrzyganiu spraw, lecz kontrolowanie wydanych aktów administracyjnych pod kątem legalności, co pozostaje aktualne po zmianie ustroju sądownictwa administracyjnego.
Skoro więc organ celny I instancji uznał, że należy wznowić postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, to rzeczą Sądu jest przede wszystkim kontrola podstaw wznowieniowych. Rozstrzygnięcie tej kwestii zezwala na podjęcie dalszych rozważań takich, jak wartość celna, preferencyjna stawka celna, zasada bezpośredniości w sprowadzaniu towarów z krajów uprzywilejowanych albo zastosowanie przepisów Kodeksu celnego czy Prawa celnego. Zatem negatywna kontrola podstaw wznowieniowych w sensie stwierdzenia naruszenia prawa pozwala na zajęcie stanowiska, iż dalsze rozważania stają się zbędne. Nie można bowiem dalej kontrolować decyzji, która u swych podstaw zawiera wadę prawną mającą istotny wpływ na wynik sprawy.
Określona wobec tego wyżej płaszczyzna kontroli objęła taki stan, że po podjęciu postanowienia o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (dokument SAD z dnia 16 lipca 1996r.) organ celny I instancji wydał decyzję uchylającą w części decyzję ostateczną, gdyż stwierdził istnienie przesłanki przewidzianej w art.240 § 1 Ordynacji podatkowej i orzekł w zakresie stawki celnej i cła (art.245 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej). Jako przesłankę wznowieniową powołano art.240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej stanowiący, iż wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję.
Wobec tego, że przepis art.240 § 1 pkt 5 odpowiada w zupełności przepisowi art.145 § 1 pkt 5 k.p.a., to do rozważań zastosować można wyprawcowane przez orzecznictwo i doktrynę na płaszczyźnie tego przepisu zasady. Podstawową jest ta, że wznowienie postępowania może nastąpić wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki - ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe - istnienie nowych okoliczności faktycznych lub dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej - nowe okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.
Analiza stanu faktycznego przyjętego przez organy celne pozwala na bezsporne stwierdzenie, że w dniu wydania decyzji ostatecznej nie istniały nowe dowody (druga przesłanka). Podstawą wznowienia było ujawnienie drugiej faktury nr [...] z dnia 24 lipca 1996r. wystawionej przez [...] (z postanowienia pierwszoinstancyjnego).
Zatem w dniu 16 lipca 1996r., kiedy to wydano decyzję ostateczną, nie mogła istnieć faktura datowana na dzień 24 lipca 1996r.
Powyższe ustalenie i jego ocena już zezwalają na wzruszenie wydanych w sprawie decyzji. Jest w sprawie jednakże inny charakterystyczny element, który mimo wszystko wymaga skomentowania.
Zawarte w treści przepisu art.240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej zwroty "nowe okoliczności faktyczne" i "nowe dowody" w sprawie niniejszej stosowane były zamiennie, tj. w postanowieniu mowa była o ujawnieniu faktury, w decyzji pierwszoinstancyjnej istnienie dwóch faktur było nową okolicznością w sprawie, w decyzji odwoławczej ujawnienie holenderskiej faktury było nową okolicznością w sprawie. Jeżeli postępowanie wznowieniowe jest postępowaniem szczególnym (odnosi się bowiem do decyzji ostatecznej wiążącej organ i stronę postępowania), to wymaga ono szczególnie prawidłowego zachowania się organów celnych.
Wskazać tu należy na wzorcowe przykłady zamieszczone w komentarzu do art.145 § 1 pkt 5 k.p.a.(pkt 16) pióra prof. dr. hab. Barbary Adamiak (B. Adamiak, J.Borkowski - K.p.a. komentarz C.H.Beck, Warszawa 1996, str.637) takie, jak:
- 1) w przesłance występują dwa odrębne człony - nowe okoliczności faktyczne, nowe dowody;
- 2) nie można przyjąć, że człon "nowe okoliczności faktyczne" konsumuje drugi człon "nowe dowody";
- 3) ujawnienie nowych okoliczności faktycznych stanowi podstawę wznowienia (np. nowa metoda badawcza).
Z przytoczonych przykładów wyprowadzić należy wniosek, że wznawiając postępowanie należy być przekonanym o ujawnieniu nowych okoliczności faktycznych lub o ujawnionych nowych dowodach. Gdyby przyjąć, że nową okolicznością było brak podstaw do zastosowania zerowej stawki celnej z uwagi na brak przesłanki bezpośredniości, to nie była to okoliczność faktyczna, lecz subsumcja stanu faktycznego ustalonego po wydaniu decyzji ostatecznej pod normę zamieszczoną w Porozumieniu o ujednoliceniu zasad określania pochodzenia towarów z krajów rozwijających się w celu udzielenia preferencji celnych w ramach ogólnego systemu preferencji sporządzonego w Moskwie dnia 5 czerwca 1980r. (Dz.U. z 1982r.Nr 15,poz.116 i 117).
W zaskarżonej decyzji zmianą objęto tylko stawkę celną, zaś podstawa obliczenia cła (a więc okoliczność) nie uległa zmianie, gdyż przyjęto kwotę [...] taką samą jaka w decyzji ostatecznej (por. poz. [...]). Jeżeli zaś nowym dowodem miałaby być faktura z 24 lipca 1996r., to obejmowała ona [...] kartonów bananów, nie zaś jak było w decyzji ostatecznej [...] kartonów. Powyższy passus stanowi ważki, dodatkowy argument za wzruszeniem wydanych w sprawie decyzji.
W tym stanie rzeczy nie można zgodzić się ze sformułowaniem odpowiedzi na skargę (str.5), że ujawniona faktura mimo, że wystawiona po dokonaniu odprawy celnej potwierdzała jednak okoliczności faktyczne istniejące w dacie zgłoszenia celnego. Skoro potwierdzała okoliczności, to tym bardziej brak było podstaw do wznowienia postępowania.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c w związku z art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, zaś z mocy art.152 tej ustawy wykonanie zaskarżonej decyzji nie może nastąpić do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (por. art.168 tej ustawy).
Na podstawie art.200 i art.205 § 2 powyższej ustawy orzeczono o kosztach postępowania obejmujących zwrot wpisu w kwocie [...] i kosztów zastępstwa procesowego w wysokości [...].