Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 255/23

Uzasadnienie

Zaskarżonym do sądu postanowieniem z dnia 3 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako SKO), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) – dalej jako K.p.a., w związku art. 26 § 5, art. 33 § 1, art. 34 i art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm.) – dalej jako u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia P. S.A. z siedzibą w G. (dalej: Spółka, zobowiązany lub Skarżąca) na postanowienie Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 10 marca 2022 r. (dalej jako Prezydent lub organ I instancji) o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego nr Sip-000185/21 z dnia 10 sierpnia 2021 r. obejmującego zaległość z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

Wierzyciel w dniu 5 lipca 2021 r. wystawił zobowiązanemu upomnienie obejmujące należność z tytułu podatku od nieruchomości, na łączną kwotę 465.520 zł, czego strona nie kwestionuje. Upomnienie zostało doręczone stronie w dniu 26 lipca 2021 r.

Prezydent jako organ egzekucyjny wystawił 10 sierpnia 2021 r. ww. tytuł wykonawczy wobec zobowiązanego. Jako należność pieniężną wskazano podatek od nieruchomości (ustawa o podatkach i opłatach lokalnych oraz art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej), identyfikacja podstawy prawnej - deklaracja, jako odsetki wskazano - odsetki za zwłokę. Tytuł wykonawczy opiewał na łączną kwotę 306.387,50 zł należności głównej plus odsetki.

Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym nadał tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej.

W dniu 12 sierpnia 2021 r. doszło do doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności S. S.A. zawiadomienia o zajęciu (wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego). Zobowiązany otrzymał tytuł wykonawczy wraz z zawiadomieniem o zajęciu w dniu 2 września 2021 r. za pośrednictwem poczty.

W dniu 11 sierpnia 2021 r. Prezydent zawiadomił stronę o zmianie stanu należności objętych ww. tytułem wykonawczym poprzez jego ograniczenie do kwoty 288.448,87 zł z uwagi na wpłatę zobowiązanego z dnia 10 sierpnia 2021 r. (w piśmie wskazano sposób rozliczenia wpłaty).

W dniu 12 sierpnia 2021 r. Prezydent zawiadomił stronę o zmianie stanu należności objętych tytułem wykonawczym poprzez jego ograniczenie do kwoty 280.892,93 zł z uwagi na wpłatę zobowiązanego z dnia 11 sierpnia 2021 r. (w piśmie wskazano sposób rozliczenia wpłaty).

W dniu 30 sierpnia 2021 r. Prezydent zawiadomił stronę o zmianie stanu należności objętych ww. tytułem wykonawczym poprzez jego wycofanie z uwagi na wpłatę zobowiązanego dokonaną w dniu 26 sierpnia 2021 r. (w piśmie wskazano sposób rozliczenia wpłaty).

W aktach sprawy znajduje się zestawienie zarachowania operacji księgowych obejmujące wpłaty Spółki z tytułu podatku od nieruchomości oraz sposób ich zaksięgowania.

W dniu 7 września 2021 r. Spółka wniosła zarzuty w sprawie na podstawie art. 33 u.p.e.a. wskazując, że podstawą zarzutu jest wygaśnięcie obowiązku zapłaty.

Spółka wskazała, że:

1. - 13 lipca 2021 r. dokonała wpłaty 25.000 zł tytułem podatku za 2020 rok,
2. - 22 lipca 2021 r. dokonała wpłaty 350.000 zł tytułem podatku za 2020 rok,
3. - 10 sierpnia 2021 r. dokonała wpłaty 19.000 zł tytułem podatku za 2020 rok,
4. - 11 sierpnia 2021 r. dokonała wpłaty 8.000 zł tytułem podatku za 2020 rok,
5. - 26 sierpnia 2021 r. dokonała wpłaty 23.200 zł tytułem podatku za 2020 rok, czyli łącznie Spółka wpłaciła kwotę 475.200 zł. Spółka zarzuciła, iż po dokonaniu przez nią wpłaty 19.000 zł nie zmniejszył kwoty zadłużenia o sumę 19.000 zł. Przed doręczeniem Spółce tytułu wykonawczego w dniu 26 sierpnia 2021 r. Spółka dokonała wpłaty pozostałej wymaganej kwoty oraz dokonała wpłaty należności za wszystkie okresy bieżące. Spółka nie zalega z żadnymi opłatami z tytułu podatku od nieruchomości za okres do końca września 2021 r., co implikuje powstanie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie Spółka wskazała, iż nieprawidłowo, z naruszeniem art. 64 § 5 u.p.e.a. naliczono opłatę egzekucyjną. Spółka regularnie i dobrowolnie rozpoczęła spłatę ustalonych zobowiązań oraz zaspokoiła je w całości przed formalnym wszczęciem postępowania egzekucyjnego w świetle art. 26 § 5 ww. ustawy.

W opinii Spółki, zadłużenie nie wynika ze złej woli czy chęci uchylenia się od obowiązku podatkowego, a wyłącznie z niezwykle skomplikowanej sytuacji prawnej, jaka wytworzyła się w jej majątku. W wyniku postępowań sądowych orzeczono, iż umowy przeniesienia na Spółkę prawa użytkowania wieczystego gruntów wykorzystywanych do prowadzenia działalności gospodarczej od roku 1998 są z mocy prawa nieważne. Wskazane działki stanowią ponad połowę nieruchomości objętych podatkiem od nieruchomości w deklaracjach za lata 2020 i 2021.

W związku z tym, w ocenie Spółki, zasadne jest zastosowanie wobec zobowiązanej art. 64e § 2 ust. 1 lit. a) u.p.e.a. w zakresie umorzenia w całości kosztów egzekucyjnych.

SKO postanowieniem o sygn. akt SKO GD/2278/22 utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji oddalające zarzuty Spółki dotyczące wygaśnięcia zobowiązania w całości lub w części.

Postanowieniem z 12 października 2021 r. Prezydent odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie ww. tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości.

Uchylając postanowienie z dnia 12 października 2021 r. SKO wskazało, iż odmawia się umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. SKO stwierdziło, iż z powyższego postanowienia nie wynika ile przedmiotowe koszty wynoszą i w jaki sposób zostały ustalone.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2022 r. Prezydent odmówił Spółce umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie ww. tytułu wykonawczego obejmującego zaległość z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie ww. tytułu wykonawczego

Organ I instancji odnosząc się do treści art. 64a § 2 w/w ustawy stwierdził, iż żadna z enumeratywnie wymienionych tam przesłanek umorzenia kosztów nie zachodzi.

W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wskazała, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Prezydenta, ponieważ za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.

W ocenie Spółki, nie zostały rozpatrzone prawomocnie wnioski o odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości oraz odroczenie płatności zaległości podatkowej. Nie z winy Spółki postępowania te toczą się tak długo, co ma wpływ na wysokość odsetek i terminów ich wymagalności. Gdyby zostały rozpatrzone zgodnie z wnioskiem Spółki i w krótkich okresach, to być może wysokość należności pieniężnej Spółki byłaby inna. Zadłużenie Spółki nie wynika ze złej woli czy chęci uchylenia się od obowiązku podatkowego, a wyłącznie z niezwykle skomplikowanej sytuacji prawnej, jaka wytworzyła się w majątku Spółki. Podatnik o zaistniałej sytuacji od początku informował Gminę, wskazując na skomplikowanie sprawy i jej doniosłość również dla Gminy.

W ocenie strony, organy rozpoznając sprawę zobowiązane są do wykazania adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Postanowieniem z dnia 3 stycznia 2023 r. SKO utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał na wstępie treść art. 26 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej.

W ocenie SKO, zgodnie z art. 26 § 5. w/w ustawy wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

1. - doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego;
2. - doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego;
3. - podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez pracownika obsługującego organ egzekucyjny, jeżeli to podpisanie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego;
4. - wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji z nieruchomości lub złożenia wniosku o wpis o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do zbioru dokumentów, jeżeli ten wpis lub to złożenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Natomiast zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek:

1. - zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,
2. - wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja: sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela; administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny; z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza czterokrotności kosztów upomnienia.

Zdaniem SKO, z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika jednak, że każda z wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych może zaistnieć samodzielnie, rzeczą organów jest rozważenie każdej z nich.

W ocenie SKO, przepis art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, którego istotą jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. Nie może to jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Każde postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne. Dopiero tak podjęta decyzja uznaniowa może być uznana za decyzję mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego, a nie za decyzję dowolną.

Zgodnie z art. 64e § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:

1. - nie stanowi pomocy publicznej;
2. - stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie – w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
3. - stanowi pomoc publiczną:
4. a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,
5. b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,
6. c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.

Zdaniem SKO, za moment wszczęcia egzekucji należy uznać konkretny dzień (w którym dochodzi do doręczenia podatnikowi tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu). W takiej sytuacji wpłaty podatku dokonanej w tym samym dniu, w którym została wszczęta egzekucja, nie można uznać za wcześniejsze wykonanie tego obowiązku. Podatnik, który uregulował zaległy podatek w tym samym w dniu, w którym została wszczęta egzekucja poprzez zajęcie jego rachunku bankowego, na podstawie obecnie obowiązanych przepisów jest zobligowany do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 844/10 wskazał, iż co do zasady chwilą wszczęcia egzekucji w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a. jest dzień (konkretna data dzienna), w którym dochodzi do prawem określonego zdarzenia wywołującego po myśli tej regulacji określony w niej skutek w postaci wszczęcia egzekucji.

Także w wyroku z dnia 28 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, sygn. akt. I SA/Po 655/19 wskazał, iż chwilą wszczęcia egzekucji w rozumieniu art. 26 § 5 u.p.e.a. jest dzień (data dzienna, a nie godzina), w którym dochodzi do prawem określonego zdarzenia wywołującego po myśli tej regulacji określony w niej skutek w postaci wszczęcia egzekucji.

W niniejszej sprawie, zdaniem SKO, wszczęcie egzekucji nastąpiło zgodnie z art. 26 § 5 pkt. 2 u.p.e.a. poprzez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. S. S.A. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności w dniu 12 sierpnia 2021 r.

SKO wskazało, że jak wynika z akt sprawy, w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka umorzenia wskazana w art. 64a § 2 pkt. 2 w/w ustawy ponieważ wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym przekracza czterokrotność kosztów upomnienia.

Z uwagi na złożenie przedmiotowego wniosku przez zobowiązanego organ wyjaśnił co należy rozumieć pod podjęciem "ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego".

Zdaniem SKO, organ I instancji słusznie stwierdził, iż w niniejszej sprawie przesłanka interesu publicznego nie zachodzi.

W sprawie była prowadzona egzekucja administracyjna na podstawie tytułu wykonawczego. Część wpłat Spółki (z 26 sierpnia 2021 r.) została dokonana po wszczęciu egzekucji administracyjnej. Także bank w dniu 20 sierpnia 2021 r. dokonał zajęcia konta Spółki egzekwując kwotę 16.612,32 zł. Opłata egzekucyjna została prawidłowo ustalona, jak stwierdzono w postanowieniu SKO o sygn. akt. SKO Gd/2778/22. W związku z powyższym, w sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, a tym samym uprzywilejowaniem podatników, którzy nie wywiązują się z ciążących na nich zobowiązaniach publicznoprawnych.

Zdaniem SKO, Prezydent słusznie stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie występuje także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

W opinii SKO, w niniejszej sprawie przesłanka "interesu zobowiązanego" jest niewystarczająca. Ustawodawca wskazuje, iż w/w interes musi być dodatkowo ważny. Fakt, iż Spółka nie ukrywała swojego majątku i dodatkowo dobrowolnie wpłacała kwoty na poczet zaległości podatkowych świadczy jedynie o tym, iż Spółka, choć po upływie terminu, spełniała ciążące na niej zobowiązanie publiczno-prawne. Nie jest to natomiast wystarczająca przesłanka do umorzenia kosztów. Jak wynika z postanowienia SKO/Gd 2278/22 z uwagi na dobrowolną wpłatę naliczone zostały niższe koszty egzekucyjne.

Natomiast okoliczność, iż Sąd powszechny uznał, iż umowy dotyczące oddania w użytkowanie wieczyste części nieruchomości Spółki są nieważne oraz fakt, iż Spółka wskazuje na skomplikowaną sytuację prawną nie są przesłanką umorzenia kosztów egzekucyjnych. Jak wynika z oświadczeń Spółki posiada ona w dalszym ciągu majątek, prowadzi działalność gospodarczą (choć jak twierdzi w okrojonym zakresie) oraz uzyskuje przychody, które pozwalają jej dokonywać wpłat na poczet zaległości z tytułu podatku od nieruchomości.

W związku z powyższym, w ocenie SKO, w niniejszej sprawie nie występuje także przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie SKO, Skarżąca wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji i zasądzenie od organu odwoławczego na jej rzecz kosztów postępowania, zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie: art. 27 § 1 pkt 3 i art. 33 § 2 pkt 6c i art 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. w związku z § 10 rozporządzenia ministra finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte na rachunkach (Dz. U. z 2021 r. poz. 703).

W uzasadnieniu Skarżąca przedstawiła na wstępie stan faktyczny sprawy i stwierdziła, że wszystkie wpłaty zostały dokonane w warunkach, kiedy nie zostały rozpatrzone prawomocnie wnioski spółki z dnia 3 lutego 2020 r. o odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości za rok 2020 oraz wniosku z dnia 29 stycznia 2021r. o odroczenie terminu płatności podatku od nieruchomości za rok 2021, a także wniosku z dnia 3 sierpnia 2021r. o odroczenie terminu płatności zaległości podatkowej.

Spółka wniosła o rozważenie zastosowania przepisu art. 64a § ust.1 lit a u.p.e.a. w zakresie umorzenia w całości kosztów egzekucyjnych.

Spółka wyjaśniła, że nie kwestionowała swojego obowiązku podatkowego, regulowała zobowiązania w miarę swych możliwości, na każdym etapie pozostając w stałym kontakcie z wierzycielem, udzielając obszernych i wyczerpujących wyjaśnień co do czynności i zamierzeń. Nie z winy Spółki postępowania w sprawie wniosków o odroczenie terminów płatności tych podatków toczą się długo, co ma wpływ na wysokość odsetek za zwłokę i terminów ich wymagalności. Gdyby zostały one prawomocnie rozpatrzone zgodnie z wnioskami Spółki i w krótkich okresach, to być może wysokość należności pieniężnych byłaby zupełnie inna.

W ocenie Spółki organ I instancji nie był uprawniony do wydania tytułu wykonawczego, w którym naliczył odsetki za okres od 17.11.2020 r. do 16.06.2021 r., gdyż w tym okresie cały czas były rozpatrywane przez ten organ wnioski spółki o odroczenie terminów płatności podatku od nieruchomości za rok 2020 i 2021.

W ocenie Spółki brak było wymagalności obowiązku zapłaty co do kwoty odsetek określonej w tytule wykonawczym. Tym samym doszło do naruszenia przepisu art. 33 § 2 pkt 6 c u.p.e.a.

W konsekwencji doszło również do naruszenia przepisu art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez błędne określenie terminu, od którego nalicza się odsetki.

Spółka nie zgadza się ze stanowiskiem SKO wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, że niezakończone postępowanie o odroczenie terminu płatności nie ma wpływu na sposób naliczenia odsetek w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Gdyby tak było, jak twierdzi SKO, to przepis § 10 ww. rozporządzenia byłby martwy i praktycznie nie miałby zastosowania w przypadku wniosków o odroczenie terminów płatności podatku, tak jak w przypadku Spółki organ go rozpatrujący mógłby prowadzić postępowanie tak długo, jak uznałby za stosowne, aby nie doszło do jego zastosowania. W konsekwencji, zdaniem Skarżącej, w wyniku niezastosowania ww. przepisu § 10, została zawyżona kwota egzekwowanej należności, a tym samym zawyżona kwota kosztów egzekucyjnych o nienależne odsetki.

Zdaniem strony, SKO nie wyjaśnia, jak w praktyce w sytuacji Spółki i jej wniosków o odroczenie terminu płatności podatku mógłby być zastosowany przepis § 10 ww. rozporządzenia. Jeżeli zaś przyjąć, że w rozpatrywanej sprawie, należy wziąć pod uwagę dwie wówczas nieprawomocne i później uchylone decyzje Prezydenta z dnia 25.06.2021 odmawiające odroczenia terminu rat podatku od nieruchomości za rok 2021 i za rok 2020, to przy ustaleniu daty naliczania odsetek należało uwzględnić daty ich doręczenia, które nastąpiło w obu przypadkach w dniu 20.07.2021 r.

W ocenie Spółki w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym przez Prezydenta doszło do wyegzekwowania należności pieniężnej w zawyżonej wysokości w zakresie naliczonych odsetek, a tym samym została zawyżona kwota kosztów egzekucyjnych o nienależne odsetki. Aby stwierdzić, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, najpierw trzeba ustalić prawidłową ich wysokość. Dopiero wówczas można ocenić, czy zaistniały przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a.

Stąd doszło również do naruszenia art. 64e § 2 pkt 1a tej ustawy poprzez błędne uznanie, że w sprawie przesłanka interesu zobowiązanego jest niewystarczająca tak przez organ I i II instancji, przy czym oba organy, wbrew wnioskowi Spółki, skoncentrowały się na jednej z przesłanek art. 64 e § pkt 1a u.p.e.a., a mianowicie ważnego interesu zobowiązanego, natomiast nie odniosły się szerzej, czy w tej sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu publicznego szeroko zdefiniowana w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie. Jedną z przesłanek interesu publicznego jest zaufanie do organów państwa.

Bez wątpienia, Spółka składając wnioski o odroczenie terminów płatności podatku od nieruchomości, liczyła na ich szybkie rozpatrzenie. Tak się jednak nie stało, a zamiast tego Spółka została dodatkowo obciążona kosztami egzekucyjnymi.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2), jak również postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie (pkt 3).

W wyniku takiej kontroli postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Ponadto, w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, w trybie uproszczonym, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

Wobec zarzutów sformułowanych w skardze w pierwszej kolejności należało wskazać na zakres przedmiotowy niniejszej sprawy. Kontroli sądu zostało poddane postanowienie SKO utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych powstałych w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie wskazanego tytułu wykonawczego z dnia 10 sierpnia 2021 r. obejmującego zaległość z tytułu nieopłaconego podatku od nieruchomości.

W opinii Sądu, postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych było w okolicznościach kontrolowanej sprawy prawidłowe i nie naruszało wskazanych w skardze przepisów.

Zaakcentować należy, iż koszty egzekucyjne, w myśl przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych są środkami publicznymi (niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym) i stanowią dochód budżetu państwa. Wysokość kosztów egzekucyjnych wynika z przepisów prawa, zaś obowiązek ich uiszczenia istnieje nie tylko wówczas, gdy należność zostaje wyegzekwowana, ale nawet wtedy, gdy podjęte czynności egzekucyjne nie doprowadzają do ściągnięcia należności. Stosowanie instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być zatem regułą, a stanowi wyjątek od zasady wyrażającej się w obowiązku ich zapłaty. Istotnie bowiem, gdyby wolą prawodawcy było zwolnienie od tego ciężaru wierzycieli wykonujących zadania publiczne, stanowiłby o tym konkretny przepis rangi ustawowej.

Zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.), albo gdy ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (art.64e § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Wedle art. 64e § 3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone również w przypadkach określonych w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., to jest gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonych należności, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja organu podatkowego ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla podatnika sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ podatkowy.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku akcentowany przez Skarżącą ważny interes publiczny), stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Decyzje uznaniowe organów podatkowych podlegają ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. W utrwalonej linii orzeczniczej NSA podkreśla się, iż nie jest on organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżone rozstrzygnięcie podlega badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi.

W ocenie sądu organy podatkowe wywiązały się z ciążących na nich obowiązków i prawidłowo rozstrzygnęły sprawę.

Odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych została podjęta w ramach prawidłowo uzasadnionego uznania administracyjnego oraz po przeprowadzeniu postępowania, w którym sąd nie dopatrzył się żadnych uchybień. Wydając rozstrzygnięcie organy dokonały prawidłowej wykładni przepisów prawa, a w toku postępowania zebrały wystarczający dla wyjaśnienia sprawy materiał dowodowy oraz zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonały jego analizy, a także wyczerpująco i wszechstronnie uzasadniły swoje rozstrzygnięcia. Organy z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, podkreślając zasadnie, iż kluczowy był wniosek skarżącej spółki o umorzenie kosztów egzekucyjnych oparty przede wszystkim na argumentacji, iż kwestionuje ona zasadność i wysokość naliczonych kosztów, podczas gdy okoliczności mogące mieć istotny wpływ na przesłanki ważnego interesu publicznego czy brak uzasadnienia gospodarczego obciążeniem wierzyciela obowiązkiem uiszczenia kosztów nie zostały przez wnioskodawcę uprawdopodobnione.

W szczególności wystąpienie przesłanki gospodarczego uzasadnienia w obciążeniu strony kosztami egzekucyjnymi odnosi się do jej sytuacji finansowej, ale skoro umorzenie jest instytucją nadzwyczajną, to należy to utożsamiać z sytuacją, gdy strona znajduje się w takiej pozycji finansowej, która uniemożliwia zapłatę należności, a jej wyegzekwowanie może doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków. Tymczasem w kontrolowanej sprawie Skarżąca tego nie wskazała. Co więcej, z analizy akt postępowania wynika, że Skarżąca dokonała (w ratach) wpłaty wymaganej kwoty.

Nadto w sprawach o umorzenie kosztów egzekucyjnych, badane są jedynie okoliczności mające wpływ na ustawowe przesłanki umorzenia, nie zaś okoliczności dotyczące istnienia zaległości, czy ich prawidłowego ustalenia. Te okoliczności bowiem nie wchodzą w zakres sprawy o umorzenie kosztów egzekucyjnych i nie mogą być rozważane, czy to przez organ administracji jak i w konsekwencji oceniane w tym kontekście przez sąd. Z powyższych względów nie mogły odnieść pożądanego przez Skarżącą skutku dokumenty załączone do skargi i sformułowane w niej zarzuty w tym przedmiocie.

Wobec powyższego nie doszło do naruszenia art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a., poprzez brak wnikliwego zbadania przesłanek umorzenia i zasady zaufania. Skoro strona we wniosku kwestionowała wyłącznie wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych, to nie może być uznany zarzut, iż organ egzekucyjny odpowiadając na argumenty strony zbadał ogólnie realizację w sprawie przesłanek wymienionych w art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny zasadnie w okolicznościach niniejszej sprawy rozpatrzył wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych w zakresie wskazanym w podaniu strony, a wbrew zarzutom nie miał obowiązku rozszerzenia badania przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych do sytuacji finansowej strony. Organy wiązało wszak ostateczne rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucyjnych. Zakwestionowanie kosztów badane jest w odrębnym postępowaniu, a nie w zakresie wniosku o umorzenie kosztów.

Również wskazywany w skardze § 10 rozporządzenia ministra finansów w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej jest ogólnym przepisem odnoszącym się do ustalenia kosztów, a nie do przesłanek ich umorzenia.

Końcowo Sąd wyjaśnia, że orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. W granicach rozpoznawanej sprawy nie mieści się ocena uprawnień organu egzekucyjnego do wystawienia tytułu wykonawczego, czy wnioski strony o odroczenie terminów płatności podatku od nieruchomości. Dlatego sformułowane w skardze zarzuty w tym zakresie Sąd uznał za pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.