Uzasadnienie
Wójt Gminy decyzją z dnia 5 września 2000 r. odmówił I. B. umorzenia zaległości podatkowej i zaniechania poboru podatku za 2000 r. W uzasadnieniu podano, że przedstawione przez podatniczkę argumenty nie stanowią wystarczających przesłanek do zastosowania ulg wnioskowanych przez stronę. Obniżenie plonów przez niekorzystne warunki atmosferyczne, nie może stanowić podstawy umorzenia i zaniechania poboru podatku za 2000 r., bowiem cała produkcja rolna jest związana z tym ryzykiem. Podejmując działalność w rolnictwie, każdy podmiot gospodarczy musi liczyć się z koniecznością nakładów i zysków, ale i strat, jako konsekwencji swoich decyzji. Organ ten wskazał, że pomoc organu podatkowego w przezwyciężeniu trudności może mieć charakter sporadyczny, w sytuacjach nadzwyczajnych, tymczasem podatniczka na przestrzeni lat 1998 -2000 nie zapłaciła dobrowolnie żadnej raty podatku.
Organ I instancji wskazał, że wszystkie dotychczas regulowane należności zostały ściągnięte w drodze postępowania egzekucyjnego. Aktualny stan zadłużenia z tytułu podatku rolnego wynosi 53.398.59- zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. B. podtrzymała swój wniosek o umorzenie zaległości i zaniechania poboru podatku za 2000 r. z powodu strat poniesionych w produkcji z powodu suszy. Przedstawiono protokoły sporządzone przez Zespół Gminny d/s szacowania szkód w gospodarstwie jako dowody potwierdzające stwierdzenie strat.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 8 listopada 2000 r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 5 września 2000 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu I i II raty podatku rolnego oraz odmowy zaniechania poboru III i IV raty tego podatku za 2000 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu swojej decyzji wskazało, że przepis art. 67 § 1 oraz art. 22 § 2 pkt 1 lit. "b" ordynacji podatkowej daje możliwość organom podatkowym umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, a także zaniechania poboru podatku w sytuacjach, gdy zapłacenie zaległości lub pobór podatku zagraża ważnemu interesowi podatnika, a zwłaszcza jego egzystencji.
Organ odwoławczy przedstawił, że decyzje dotyczące zakresu takich działań, ustawa pozostawia uznaniu organu podatkowego, który dokonując rozeznania sytuacji podatnika i jego możliwości, podejmuje decyzję, czy i w jakim zakresie może zastosować ulgę w danej konkretnej sprawie.
Organ ten wskazał, że z uwagi na zasadę powszechności i pełności opodatkowania, a także trudną sytuację finansową budżetów samorządowych, decyzje udzielające ulgi podejmowane są sporadycznie, głównie w sytuacjach nadzwyczajnych.
Zdaniem organu II instancji w sprawie niniejszej organ podatkowy I instancji zbadał sytuację podatniczki, zgromadził niezbędne materiały dowodowe i dokonał ich oceny. Przed wydaniem decyzji umożliwiono stronie w trybie art. 200 § 1 ordynacji podatkowej zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym. W wydanej decyzji uznano, że sytuacja podatniczki nie daje podstaw do decyzji umarzającej zaległość podatkową z tytułu I i II raty podatku rolnego i zaniechania poboru pozostałych rat tego podatku za 2000 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że działalność gospodarcza w tym produkcja rolna, prowadzona jest samodzielnie na własny koszt i ryzyko podatnika. Fakt poniesienia dużych nakładów bez osiągnięcia spodziewanych korzyści nie jest dostatecznym i jedynym argumentem do zastosowania ulg podatkowych. Zasadą jest realne wykonanie zobowiązań podatkowych poprzez uiszczenie należności pieniężnej, umorzenie zaległości podatkowej lub zaniechanie poboru podatku powinny uzasadniać nadzwyczajne, nietypowe, krótkotrwałe zdarzenia osłabiające zdolność płatniczą zobowiązanego.
Organ odwoławczy wskazał, że trudności płatnicze gospodarstwa podatniczki trwają od 1998 r. i zaległości osiągnęły znaczne kwoty. Stąd argument problemów wynikających z suszy wiosennej traci charakter nadzwyczajności. Strona nie przedstawiła innych argumentów dla uzasadnienia swojego żądania. Nie przedstawiła też dowodów zagrożenia egzystencji.
I. B. nie zgadzając się z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 listopada 2000 r. zaskarżyła ją do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa przez nie uwzględnienia jej bardzo trudnej sytuacji jako płatnika podatku. Powoduje to zadaniem strony skarżącej nieważność zaskarżonej decyzji na zasadzie art. 247 § 1 ust. 2 i 3 ordynacji podatkowej. Ponadto w ocenie strony skarżącej naruszono przepisy prawa przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art. 67 § 1 ordynacji podatkowej.
Zdaniem I. B. w sprawie wystąpiły istotne sprzeczności ustaleń organów z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia, czym naruszono art. 120 - 124, art. 187 i art. 210 ordynacji podatkowej.
W ocenie strony skarżącej naruszono również Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż prowadzone postępowanie jak też wydane decyzje oparto na zasadzie nadrzędności i prymatu interesu społecznego nad indywidualnym interesem podatnika.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżąca od 1995 r. prowadzi gospodarstwo w K. gmina C. na wydzierżawionych od AWRSP gruntach. Wydzierżawione gospodarstwo przez wiele lat nie było uprawiane i pozbawione jakiegokolwiek sprzętu i maszyn rolniczych, a zabudowania gospodarcze były zdewastowane. Skarżąca przedstawiła, że przez okres minionych 5 lat zainwestowała w gospodarstwo ok. 4.000.000,- zł (środki na ten cel pochodziły ze zgromadzonych przez lata oszczędności oraz kredytów bankowych). Do roku 1998 płaciła należne gminie podatki, ale w tym roku w prowadzonym gospodarstwie wystąpiły straty, gdyż została oszukana i blisko 130 ha obsiała nasionami zdegenerowanego rzepaku, co w konsekwencji spowodowało duże straty. Ponadto na pozostałym areale posiane zboże uległo porośnięciu, gdyż wystąpiły obfite i długotrwałe deszcze w okresie żniw.
I. B. wskazała, iż pomimo strat w 1998 r. w roku 1999 uzyskała kredyt preferencyjny na zakup kombajnów aby nie być uzależniona z uwagi na prowadzoną produkcję roślinną od wynajmu maszyn. Pomimo powyższego organ podatkowy nie uwzględnił jej sytuacji i nie umorzył podatku za ten okres.
Zdaniem skarżącej skoro Wójt Gminy wystąpił do Wojewody w dniu 30 czerwca 2000 r. o ogłoszenie na obszarze Gminy C. stanu klęski żywiołowej spowodowanej suszą, to zważywszy na straty w jej gospodarstwie rolnym spowodowanych suszą w rozmiarze 40 - 90%, uznać należało, że wystąpiła u niej sytuacja nadzwyczajna uzasadniająca zastosowanie ulgi.
I. B. przedstawiła także, iż organowi I instancji z urzędu był znany fakt, że od miesiąca sierpnia 2000 r. była chora i niezdolna do pracy, gdyż została poszkodowana i jestem ofiarą wypadku drogowego w wyniku którego doznała urazu kręgosłupa, złamania żeber oraz utraciłam samochód osobowy. Skarżąca wskazała również, że powinna leżeć w szpitalu i przejść operację tarczycy, a do tych argumentów organ podatkowy się nie odniósł.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów- administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z późn.zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga I. B. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, w szczególności art. 67 § 1 ordynacji podatkowej, w takim zakresie, że mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, czyli, w których decyzje mają charakter uznaniowy, jest ograniczony i sprowadza się w istocie do badania formalnego, a więc czy organy załatwiając sprawę nie naruszyły zasad postępowania, a przede wszystkim czy w sposób wyczerpujący ustaliły sytuację majątkową i rodzinną strony ubiegającej się o ulgę podatkową i czy zapłata zaległego podatku może zagrozić egzystencji podatnika i jego rodziny.
Badając zatem w tym kontekście zaskarżoną decyzją Sąd uznał, iż w aktach sprawy brak jest ustaleń odnośnie źródeł i wysokości uzyskiwanego przez podatniczkę i członków jej rodziny przychodów. Nie ustalono jaka jest sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej. Nie ma ustaleń w aktach odnośnie wysokości przychodu uzyskiwanego przez skarżącą w roku 2000, a także w latach poprzednich. Brak jest również ustaleń, co do zobowiązań skarżącej, zarówno stałych, jak i okresowych, jakie są wartości tychże zobowiązań, w tym ilu skarżąca zatrudnia pracowników prowadząc tak obszerne powierzchniowo gospodarstwo rolne i jakie są w związku z tym jej obciążenia finansowe.
Należy także podnieść, iż organy obu instancji -jak słusznie zarzuca to skarżąca - nie odniosły się do wszystkich okoliczności wskazanych przez nią we wniosku o umorzenie zaległości w podarku rolnym za przedmiotowy rok, jak i w złożonym odwołaniu. Nie ma ustosunkowania się organów do straty poniesionej przez skarżącą z powodu użycia złej jakości nasion rzepaku oraz jaki faktycznie wpływ na wielkość uzyskanych przez skarżącą plonów miały wskazywane przez nią niekorzystne warunki atmosferyczne. Nie wystarczające - zdaniem Sądu - jest stwierdzenie, iż niekorzystne warunki atmosferyczne dotknęły większość rolników z gminy C., gdyż ich skutki u poszczególnych rolników mogły być nie tak dotkliwe jak na to wskazuje skarżąca, chociażby z uwagi na rodzaj upraw i ich rozmiary.
Dopiero wyjaśnienie powyższych kwestii pozwoli organowi uznać, czy skarżąca jest w stanie uiścić przedmiotową zaległość podatkową.
Ciężar dowodu w tych sprawach spoczywa przede wszystkim na podatniku, nie zwalnia to jednak organów z obowiązków, o których mowa w art. 121, 122, 187 i 191 ordynacji podatkowej, a więc z obowiązku wyczerpującego zebrania i wyjaśnienia całego materiału dowodowego, niezbędnego do rozważań prowadzonych na podstawie art. 67 § 1 ordynacji podatkowej.
Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w tego typu sprawach należy przeprowadzić zindywidualizowane postępowanie wyjaśniające. Konieczność zindywidualizowanego spojrzenia na każdą z rozpoznanych spraw potwierdza również i to, iż organy administracyjne powołują się niejako "z urzędu" w każdej tego typu sprawie na te same argumenty. Zasadą jest bowiem płacenie podatków i tylko nadzwyczajne przypadki mogą stanowić przesłankę do stosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej lub rozłożenia jej na raty. Nie jest jednak prawidłowe, aby bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji każdego z wnioskujących podatników używać powyższego argumentu jako samodzielnej przesłanki powodującej oddalanie wniosku podatnika. Z drugiej zaś strony podkreślenia wymaga to, iż przyznana organowi swoboda w rozstrzygnięciu (ocena wystąpienia przesłanek o jakich mowa w art.67 § 1 ordynacji podatkowej należy bowiem do organu podatkowego), nie oznacza w żadnej mierze przyzwolenia ustawodawcy na dowolność ustaleń stanowiących o treści podjętej decyzji, a tym samym nie powoduje możności wydania decyzji w oparciu o z góry przyjęte kryteria, nie uwzględniające indywidualnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, dające przede wszystkim prymat interesom budżetu państwa.
Innymi słowy ocena czy ważny interes podatnika zachodzi, dokonywana jest przez organ w zakresie swobodnego uznania, przy czym uznanie to ograniczone jest konstytucyjną zasadą państwa prawa wynikającą z art. 2 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 października 1999 r. sygn. akt I SA/Łd 1166/97 wskazał, że orzeczenie w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej nie jest aktem łaski organu podatkowego, lecz wynikiem stosowania prawa, w którym podatnik realizuje swoje prawo dochodzenia przywileju podatkowego, natomiast organ podatkowy wykonuje obowiązek ustalenia i oceny zindywidualizowanego stanu faktycznego sprawy oraz uprawnienia do rozstrzygania na tej podstawie w zakresie udzielonego mu przez ustawodawcę prawa do wyboru uzasadnionej decyzji co do zastosowania ulgi podatkowej (POP Nr 4/2001, poz. 93). Reasumując Sąd uznał, iż w badanej sprawie organy nie rozważyły wnikliwie całokształtu sprawy i tym samym nie mogły stwierdzić, czy zachodzą przesłanki umorzenia wnioskowanej zaległości podatkowej.
Z tych też względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w sentencji wyroku.