Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 marca 2013 r., M. K. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 613 zł.
Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF wnioskodawca uzupełnił w dniu 25 kwietnia 2013 r. Rozszerzył przy tym swoje żądanie wskazując, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, źródłem utrzymania małżonków jest emerytura wypłacana każdemu z nich, z tego tytułu osiągają oni dochód w łącznej kwocie 3.000,07 zł brutto miesięcznie, zaznaczył przy tym, że jego świadczenie podlega zajęciu i dokonywane są z niego potrącenia w wysokości 543,92 zł, małżonkowie poza mieszkaniem o powierzchni 45.9 m2 nie posiadają innego majątku.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 7 maja 2013 r. (doręczonym w dniu 27 maja 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków: 1/ odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2012; 2/ wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu; 3/ dokumentów potwierdzających wysokość emerytur małżonków (w kwotach brutto i netto); 4/ dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami ich utrzymania (opłaty czynszowe, za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne); 5/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 6/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, ZUS i innych podmiotów; 7/ dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy wraz z dokumentami potwierdzającymi kwoty zajęć dokonanych w ramach prowadzonej egzekucji.
Dnia 3 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca nadesłał:
- - odpis zeznań podatkowych za rok 2012 r. (PIT-36L i PIT-37), w których z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wykazał stratę w wysokości 14.668,80 zł, deklarując przychód w kwocie 0 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 14.668,80 zł, zaś z tytułu emerytury – dochód w kwocie 24.962 zł;
- - odpis zeznania podatkowego żony za rok 2012 r. (PIT-36), w którym wykazała ona dochody z tytułu emerytury oraz najmu (dzierżawy) w łącznej kwocie 19.898,96 zł;
- - odpisy decyzji ZUS o waloryzacji emerytur, z których treści wynika, że świadczenie wnioskodawcy od dnia 1 marca 2013 r. (po uwzględnieniu kwoty zajęcia) wypłacane jest w wysokości 1.258,95 zł, zaś jego żonie – 1.264,35 zł;
- - kopie potwierdzeń uiszczenia opłat za: mieszkanie (442,13 zł), energię elektryczną płatną co dwa miesiące (77 zł i 118,79 zł) oraz telefon (50,45 zł).
Wnioskodawca złożył także dodatkowe oświadczenie, w którym wyjaśnił, że nie posiada żadnych oszczędności na rachunku bankowym, na który przekazywane są świadczenia małżonków, jak również ani on, ani jego żona nie posiadają pojazdów mechanicznych. Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu do przedłożenia pozostałych wymaganych dokumentów (wyciągów z rachunku bankowego) o 7 dni, który to wniosek referendarz sądowy, zarządzeniem z dnia 10 czerwca 2013 r. (doręczonym w dniu 3 lipca 2013 r.), uwzględnił.
Dnia 8 lipca 2013 r. (data stempla pocztowego) wnioskodawca nadesłał dokument zatytułowany "Potwierdzenie otrzymania przelewu" sporządzony przez pracownika [...], z którego wynika, że w dniu 24 czerwca 2013 r. ZUS przekazał na rachunek wnioskodawcy kwotę 1.258,95 zł tytułem emerytury. Ponadto, wnioskodawca oświadczył, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z tego powodu nie ma on możliwości uzyskania zaświadczenia o stanie rachunku bankowego małżonki. Nadmienił, że według jego wiedzy oraz zapewnień żony nie posiada ona środków finansowych, na jej konto wpływa jedynie kwota emerytury, która wydatkowana jest na bieżące potrzeby.
Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, przyjąć należało, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy pozostaje wciąż niejasna, zaś złożone przez niego oświadczenie jest niewiarygodne i nadal budzące uzasadnione wątpliwości. Pomimo wyznaczenia wnioskodawcy dodatkowego terminu do przedstawienia wszystkich wymaganych dokumentów, wskazał on i udokumentował jedynie te okoliczności, które w jego ocenie mogłyby przemawiać za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że wnioskodawca nie nadesłał wymaganych wyciągów z rachunków bankowych małżonków, które pozwoliłyby na weryfikację zawartych we wniosku danych dotyczących posiadanych przez nich środków pieniężnych. Przedłożony przez niego w dniu 8 lipca 2013 r. dokument nie spełnia wymogów określonych w wezwaniu z dnia 7 maja 2013 r.; potwierdza on jedynie wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawcy z tytułu emerytury.
Co więcej, wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedstawienia dokumentów i podania informacji dotyczących środków pieniężnych, jakimi dysponuje jego małżonka; podał jedynie, że według stanu jego wiedzy żona na swoim rachunku bankowym nie posiada środków pieniężnych innych poza przekazywaną emeryturą. Nadmienić przy tym należy, że złożone przez wnioskodawcę oświadczenie w tej kwestii, również nie czyni zadość wymogom określonym w wezwaniu, w którym wyraźnie wskazano, jakie okoliczności udokumentować należało oświadczeniem, a jakie stosownymi dokumentami źródłowymi.
W tym miejscu wyjaśnić należy wnioskodawcy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Nie sposób pominąć, że wnioskodawca na okoliczność istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej powołał się dopiero na etapie zobowiązania do przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych o środkach pieniężnych zgromadzonych przez żonę na jej rachunku bankowym. Jednocześnie umowa majątkowa małżeńska nie przeszkodziła wnioskodawcy udokumentować wysokości zarówno rocznych, jak i miesięcznych dochodów małżonki oraz posiadanych przez nią, poza oszczędnościami, składników majątku. Zauważyć przy tym należy, że małżonkowie, pomimo istniejącego w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Podkreślenia wymaga, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubrykach stan rodzinny, majątkowy oraz dochody podaje dane dotyczące małżonki, zaś wezwany o przedłożenie dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących posiadanych przez żonę na rachunkach bankowych środków pieniężnych zasłania się rozdzielnością majątkową.
Takie zachowanie wnioskodawcy pozwala przyjąć, że każdorazowo przedstawia on swoją sytuację w sposób selektywny, manipulując danymi w taki sposób by potwierdzały one, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia powstałych kosztów sądowych.
Zdaniem referendarza sądowego brak wyciągów z rachunków bankowych małżonków uniemożliwia dokonanie pełnej oceny aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jakiej części jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Zwrócić uwagę należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.
Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).
Ponadto wątpliwości orzekającego budzi także wysokość miesięcznych dochodów osiąganych przez małżonków. Z nadesłanych odpisów zeznań podatkowych złożonych przez każdego z małżonków za rok 2012 wynika bowiem, że emerytury nie były ich jedynymi źródłami dochodów. I tak, żona wnioskodawcy osiągnęła dochody z tytułu najmu (dzierżawy), zaś skarżący prowadził działalność gospodarczą. Przedstawiając ww. dokumenty wnioskodawca w żaden sposób nie odniósł się do kwestii przychodów (dochodów) z tych tytułów osiąganych aktualnie; nie wyjaśnił, czy żona wciąż uzyskuje dochody z najmu, ani też, czy on wykonuje działalność gospodarczą i czy z tego tytułu osiąga jakiekolwiek przychody. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z danymi ujawnionymi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP (CEIDG) wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A". Brak jest natomiast dowodu przeciwnego, z którego wynikałoby, że zwiesił jej wykonywanie, bądź też ją wyrejestrował.
W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że sytuacja finansowa wnioskodawcy wciąż pozostaje niejasna, a jego aktualne, rzeczywiste możliwości płatnicze nadal pozostają niewyjaśnione. Zdaniem orzekającego wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny swojej kondycji finansowej poprzez powoływanie okoliczności (i ich udokumentowanie) w taki sposób, by prowadziły one do wniosku, że poniesienie kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 613 zł, spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.; w świetle przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów przyjąć należałoby, że powstałe na obecnym etapie postępowania koszty stanowią aż ⅓ dochodów pozostających do dyspozycji małżonków, po uwzględnieniu udokumentowanych przez nich wydatków. Takie zachowanie wnioskodawcy skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Tym samym uprawnione jest stwierdzenie, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.