Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 2 kwietnia 2015 r., skarżąca K. M. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 2.000 zł.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona.
W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 1.402 zł brutto miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytu bankowego.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego oraz możliwości płatniczych. Dane ujawnione w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wskazywały, że skarżąca od dnia 1 lutego 2006 r. jest aktywnym przedsiębiorcą, prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "A" oraz posiada małżeńską wspólność majątkową.
W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 13 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., skarżąca została wezwana do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a/ oświadczenia, czy nadal pozostaje w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej małżonka (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez niego w 2014 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jego rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro); b/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez skarżącą za 2013 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), zaś za 2014 r. – jeżeli zostały złożone, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za te lata; c/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy skarżąca zlikwidowała dotychczas posiadane rachunki bankowe związane z działalnością gospodarczą – przedłożenia dokumentu potwierdzającego ich zamknięcie; d/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych z emerytury; e/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą "A" oraz odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; f/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy stałych kosztów utrzymania (opłat za czynsz najmu domu, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.); g/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącą pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); h/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącej wobec urzędu skarbowego i innych podmiotów.
W odpowiedzi na powyższe, w dniu 29 kwietnia 2015 r. skarżąca nadesłała:
- - odpis zeznania podatkowego PIT-36 z załącznikiem PIT/B za 2013 r., w którym zadeklarowała dochód z emerytury w wysokości 17.106,88 zł oraz z wykonywanej działalności gospodarczej w kwocie 9.687,54 zł (wykazując przychód w wysokości 2.050.157,12 zł i koszty jego uzyskania w wysokości 2.040.469,58 zł);
- - odpisy decyzji ZUS z dnia 1 i 6 marca 2015 r. o waloryzacji emerytur wypłacanych każdemu z małżonków w łącznej kwocie 3.716,29 zł netto miesięcznie;
- - dodatkowe oświadczenie, z którego wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim z A. M., który poza nieruchomością położoną [...] nie posiada innego majątku, skarżąca nie posiada żadnego pojazdu mechanicznego.
Dnia 7 maja 2015 r. skarżąca przedłożyła wyciąg z firmowego rachunku bankowego w [...] za okres od 29 marca do 28 kwietnia 2015 r., na którym zaksięgowane zostały jedynie opłaty bankowe, i którego saldo końcowe było ujemne – wynosiło 328,85 zł.
Z powyższego wynika, że skarżąca przedłożyła jedynie część z wymaganych dokumentów. Referendarz sądowy uznał, że na ich podstawie nie sposób dokonać rzetelnej i pełnej oceny sytuacji finansowej skarżącej. Z tego względu należało stwierdzić, że skarżąca nie wyjaśniła wszystkich istotnych okoliczności, które pozwoliłyby zweryfikować złożone przez nią oświadczenie, w świetle którego skarżąca nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie.
Wciąż nie jest znana wysokość wszystkich dochodów, jakie skarżąca osiąga. Skarżąca udokumentowała bowiem jedynie kwotę wypłacanej jej emerytury, uchylając się od przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość rocznych (za 2014), miesięcznych oraz średnich miesięcznych dochodów osiąganych z działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie sprzedaży detalicznej części i akcesoriów do pojazdów samochodowych. Skarżąca nadesłała jedynie odpis zeznania podatkowego za 2013 r., w którym wykazała przychody z tego tytułu na poziomie ponad 2 mln zł, co pozwala przyjąć, że wykonuje ona działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że o ile na dzień 29 kwietnia 2015 r. skarżąca mogła jeszcze nie dokonać rocznego rozliczenia podatkowego z urzędem skarbowym (termin ten upływał z dniem 30 kwietnia 2015 r.), o tyle już na dzień 7 maja 2015 r., tj. dzień, w którym nadesłała wyciąg z rachunku bankowego, bez wątpienia dysponowała odpisem zeznania podatkowego za 2014 r. a mimo to nie przedłożyła tego dokumentu.
Skarżąca nie wykonała także prawidłowo nałożonego na nią zobowiązania w przedmiocie wykazania, że małżonkowie nie posiadają środków pieniężnych na rachunkach bankowych. Nadesłany przez skarżącą wyciąg z jej firmowego konta obejmuje jedynie okres od 29 marca do 28 kwietnia 2015 r., podczas gdy w wezwaniu jasno sprecyzowano, za jaki okres powinna zostać sporządzona historia rachunków bankowych. Co więcej, zapis operacji dokonanych na tym koncie prowadzi do wniosku, że nie jest to jedyny rachunek bankowy skarżącej. Do takiego wniosku prowadzi fakt, że skarżąca jest podatnikiem VAT, zatem jest zobowiązana do dokonywania rozliczeń z tego tytułu z urzędem skarbowym za pośrednictwem rachunku bankowego. Natomiast jedynymi operacjami, jakie zostały zaksięgowane na koncie skarżącej, z którego wyciąg przedłożyła to pobierane opłaty bankowe.
Nadto, skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do okoliczności, czy jej małżonek posiada rachunki bankowe. W konsekwencji brak jest podstaw, aby przyjąć, że skarżąca i jej mąż nie zgromadzili żadnych środków pieniężnych na rachunkach bankowych.
Nie jest również znana kwota wydatków, jakie małżonkowie ponoszą w związku ze swoim koniecznym utrzymaniem, w szczególności z tytułu kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu (domu). Ustalenie wysokości wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę i jego rodzinę na bieżące utrzymanie, obok ustalenia wysokości dochodów osiąganych przez niego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, jest istotne, aby dokonać prawidłowych ustaleń, jaką faktycznie kwotą dysponuje osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji ocenić, czy jest ona w stanie, a jeśli tak, to w jakiej części, uiścić koszty sądowe. W niniejszej sprawie podjęcie takiej oceny zostało uniemożliwione przez zaniechanie skarżącej.
W tym stanie sprawy referendarz sądowy stwierdził, że skarżąca celowo przedstawiła i udokumentowała tylko te okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że poniesienie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie wywoła skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zauważyć należy, że skarżąca wypełniła urzędowy druk PPF niezgodnie ze stanem faktycznym. Pominęła bowiem okoliczność, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, nie podała jego dochodów i majątku (uczyniła to dopiero na wezwanie referendarza sądowego), zaś wykazując źródła swojego utrzymania nie podała, że prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu także uzyskuje dochody, których aktualnej wysokości nie podała, mimo że do ich ujawnienia i udokumentowania została zobowiązana.
Podkreślenia przy tym wymaga, że prawidłowa ocena sytuacji finansowej strony jest możliwa tylko wówczas, gdy strona udokumentuje swoje dochody i oszczędności (bądź ich brak), ale także gdy przedstawi wysokość wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie. W niniejszej sprawie okoliczności te nie zostały przez skarżącą wykazane.
Powołane okoliczności prowadzą także do wniosku, że świadomym zamiarem skarżącej było zobrazowanie swojej sytuacji majątkowej w taki sposób, aby orzekający uznał, że nie ma ona możliwości uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie ani w całości ani też w części.
Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.