Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 marca 2015 r., skarżący K. M. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Do wniosku dołączył kopię decyzji z dnia 11 czerwca 2010 r. o uznaniu za osobę bezrobotną i odmowie przyznania prawa do zasiłku z tego tytułu.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymuje się z dochodów ze sprzedaży surowców wtórnych, posiada dom o powierzchni 150 m2 oraz pomieszczenie gospodarcze o powierzchni 200 m2.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych i zarządzeniem z dnia 1 kwietnia 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku nieposiadania kont bankowych – złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; b/ oświadczenia, czy w związku z posiadaniem pomieszczenia gospodarczego o powierzchni 200 m2 skarżący osiąga dochody z tytułu ich najmu (dzierżawy) "A" Sp. z o.o. i "B", które to firmy prowadzą działalność pod adresem zamieszkania skarżącego, tj. [...]; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich miesięczną wysokość; c/ dokumentów obrazujących wysokość stałych kosztów utrzymania skarżącego poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon itp.); d/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania przez skarżącego, z jakich środków ponosi on konieczne koszty swojego utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty związane z eksploatacją domu), jak również oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystał ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (zaświadczenia/decyzji z pomocy społecznej); e/ oświadczenia, czy skarżący otrzymuje (jeśli tak to w jakiej wysokości) pomoc finansową lub rzeczową od rodziny lub innych osób prywatnych; jeżeli tak – wskazania wysokości, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy wraz z dowodami potwierdzającymi tę okoliczność (oświadczenie osoby udzielającej pomocy); f/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącego wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał oświadczenie z dnia 18 kwietnia 2015 r., w którym wyjaśnił, że: poza kontem w [...] związanym ze spłatą kredytu mieszkaniowego, która wynosi 92 CHF miesięcznie nie posiada rachunków bankowych; spłaty ww. kredytu dokonuje żona skarżącego z własnych środków, ponosi ona także koszty związane eksploatacją domu, których wysokość nie jest znana skarżącemu – w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej; nie uzyskuje dochodów z wynajmu pomieszczenia gospodarczego; spółka "A", reprezentowana przez obywatela [...], została zarejestrowana pod adresem zamieszkania skarżącego w związku z wymogami rejestracyjnymi i z tego względu pomiędzy skarżącym a spółką zawarta została umowa najmu, strony umowy czynsz najmu określiły na kwotę 1 zł (co potwierdza dołączona kopia umowy); nie korzystał ze środków z pomocy społecznej, natomiast sporadycznie otrzymuje pomoc żywnościową od rodziny.
Po analizie przedłożonego materiału dowodowego stwierdzono, że sytuacja finansowa skarżącego wciąż pozostaje niejasna.
Zauważyć należy, iż w oświadczeniu złożonym na urzędowym druku PPF skarżący wskazał, że pomimo, iż nie ma stałych dochodów (utrzymuje się ze sprzedaży surowców wtórnych, przy czym nie podał ich wysokości) oraz nie posiada jakichkolwiek środków pieniężnych prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponieważ istotą odrębnego gospodarstwa jest samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu oraz wyżywieniem, referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją domu, jak również do wskazania, z jakich środków ponosi on konieczne koszty swojego utrzymania (chociażby wyżywienia).
W wyniku tak sformułowanego wezwania skarżący złożył dodatkowe oświadczenie, z którego treści wynika, że pozostaje on w związku małżeńskim, wszelkie koszty związane z utrzymaniem domu, jak również ze spłatą kredytu mieszkaniowego zaciągniętego przez małżonków, ponosi jego żona z własnych środków, gdyż pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.
Wyjaśnić należy skarżącemu, że w świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami odnosi się bowiem do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Przede wszystkim dotyczy zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także samodzielnego dysponowania swoim majątkiem (por. postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Względem siebie małżonkowie mają obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).
Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skoro zatem skarżący faktycznie zamieszkuje z żoną, która w całości ponosi koszty związane z eksploatacją domu, a zatem i pełnym utrzymaniem skarżącego w tym zakresie, to skarżący zobowiązany był wykazać zarówno posiadane przez żonę składniki majątku, jak i źródło oraz wysokość osiąganych przez nią dochodów, czego nie uczynił. Obowiązek ujawnienia tego rodzaju danych wynika wprost z konstrukcji formularza PPF, gdzie w rubrykach od 6 do 10 wnioskodawca winien wskazać osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, ich majątek oraz dochody. Obowiązku tego nie niweczy istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej.
W ocenie referendarza sądowego za zupełnie niezrozumiałe należy uznać podejmowane przez skarżącego czynności związane z rozporządzaniem własnym majątkiem, z którego mógłby on osiągać stałe dochody. Skarżący bowiem zawarł niekorzystną dla siebie pod względem finansowym umowę najmu lokalu mieszkalnego, który wynajął spółce za tzw. symboliczną złotówkę, mimo że od pięciu lat pozostaje bez pracy, nie ma środków pieniężnych, korzysta z pomocy rodziny w zakresie wyżywienia, a koszty utrzymania zajmowanego przez niego domu, opłaty za media i spłatę kredytu w pełnej wysokości ponosi jego żona. W tych okolicznościach zastanawiać może, dlaczego skarżący do dnia dzisiejszego nie podjął starań związanych z zabezpieczeniem źródeł swojego utrzymania.
Przyjąć zatem należało, że skarżący świadomie nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych, choć posiadany lokal (pomieszczenie) mógłby wynająć na warunkach rynkowych i czerpać z tego pożytki, tym bardziej, że – jak wyjaśnił – spółka faktycznie nie rozpoczęła wykonywania działalności gospodarczej.
Mając na uwadze powyższe byłoby rzeczą zupełnie niezrozumiałą, gdyby koszty sądowe w niniejszej sprawie za skarżącego musieli ponieść inni podatnicy, których wpłaty podatkowe współtworzą budżet Państwa.
Powyższe skutkuje stwierdzeniem, że sytuacja majątkowa skarżącego, pomimo udzielonej odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 1 kwietnia 2015 r., nadal budzi wątpliwości. Co więcej, przyjąć można, że skarżący przedstawił swoją sytuację finansową w sposób wybiórczy poprzez akcentowanie jedynie tych okoliczności, które przemawiałyby za uznaniem, że znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala mu na pokrycie kosztów sądowych.
Z tych wszystkich względów uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.