Uzasadnienie
Wnioskiem uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 27 maja 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżąca D. B. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką domu o powierzchni 200 m2 obciążonego hipoteką, w związku posiadanymi zaległościami podatkowymi z jej majątku prowadzona jest egzekucja, obecnie nie ma żadnych źródeł dochodów – jest osobą bezrobotną (do roku 2013 utrzymywała się z alimentów w kwocie 2.000 zł przekazywanych przez byłego męża). Ponieważ wnioskodawczyni wskazała, że utrzymuje się sama, a jednocześnie nie osiąga żadnych dochodów, jak również nie posiada zasobów pieniężnych, referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku nie tylko za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, ale także za budzące wątpliwości i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.
Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 3 czerwca 2014 r. wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 wnioskodawczyni (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia, czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); 4/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków związanych z kosztami jej utrzymania oraz eksploatacji domu (opłat za gaz, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, inne); 5/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 6/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów i zasobów finansowych – jasnego wskazania, z jakich środków wnioskodawczyni ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie, opłaty za dom); 7/ oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy występowała o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta ona z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 8/ oświadczenia, czy otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości. Wyjaśniono też wnioskodawczyni, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF.
Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 24 czerwca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 36).
Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Wnioskodawczyni nie wykonała obowiązku nałożonego na nią zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwiła ona, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych.
Podkreślenia wymaga, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. Zdaniem referendarza sądowego z uwagi na podjęte wątpliwości co do wiarygodności złożonego przez wnioskodawczynię oświadczenia, w szczególności w części dotyczącej prowadzenia przez nią samodzielnego gospodarstwa domowego mimo braku dochodów i zasobów pieniężnych, dokonanie oceny przedmiotowego wniosku wyłącznie na podstawie danych w nim zawartych z pominięciem dokumentów, do których przedłożenia wnioskodawczyni została zobowiązana, było niemożliwe.
Uchylenie się przez wnioskodawczynię od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Z tych względów uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.