Uzasadnienie
Wnioskiem datowanym na dzień 3 lutego 2014 r., uzupełnionym poprzez złożenie urzędowego formularza PPF (data faktycznego wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku – 14 lutego 2014 r.), skarżący S.N. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego.
Celem weryfikacji danych podanych w złożonym formularzu PPF zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r. zobowiązano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń:
- a) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie;
- b) dokumentu potwierdzającego wysokość wypłacanej wnioskodawcy emerytury (w kwocie netto i brutto);
- c) dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.) oraz wydatków na odpłatne leczenie;
- d) w związku z zadeklarowanymi w formularzu PPF niskimi dochodami (na poziomie 50 - 80 zł) i brakiem zasobów finansowych – jasnego wskazania przez wnioskodawcę, z jakich środków ponosi on konieczne koszty utrzymania; w przypadku, gdy wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej – przedłożenia decyzji o rodzaju i kwocie przyznanego zasiłku; w sytuacji, gdy otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny – wskazania jej rodzaju i częstotliwości;
- e) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Stosowne wezwanie w ww. przedmiocie zostało wnioskodawcy doręczone w dniu 27 lutego 2014 r. (vide: potwierdzenie odbioru – k. [...] akt sprawy).
Do dnia wydania niniejszego postanowienia ww. zarządzenie referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r. nie zostało wykonane.
W dniu 5 marca 2014 r. do akt niniejszej sprawy wnioskodawca złożył zaś kolejny formularz PPF obrazujący:
- - generowanie dochodu z tytułu świadczeń emerytalnych na poziomie 1.764 zł brutto miesięcznie (wpis w rubryce nr 10 formularza PPF datowanego na dzień 5 marca 2014 r.);
- - ponoszenie wydatków w łącznej kwocie 1.390 zł miesięcznie (wpis w rubryce nr 5 formularza PPF datowanego na dzień 5 marca 2014 r.).
W treści ww. formularza PPF wnioskodawca wskazał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz o ustanowienie adwokata (wpis w rubryce nr 4 formularza PPF datowanego na dzień 5 marca 2014 r.).
W tym stanie należało wskazać, co następuje:
Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Z powołanej regulacji normatywnej wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Mając na uwadze powyższą regulację, stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie udowodnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że w powyższym zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2014 r. ukierunkowanym na weryfikację danych zawartych w formularzu PPF wskazano precyzyjnie jakie dodatkowe dokumenty oraz jakie oświadczenia wnioskodawca winien przedstawić.
Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244).
Z uwagi na fakt, iż na stosowne wezwanie referendarza z dnia 19 lutego 2014 r. wnioskodawca odpowiedział poprzez złożenie kolejnego formularza PPF w istocie niewyjaśnionym pozostaje jego stan majątkowy. Referendarz nie jest bowiem w stanie ustalić jak wygląda zestawienie uzyskiwanych dochodów w relacji do ponoszonych rzeczywiście wydatków oraz jak kształtują się posiadane przez wnioskodawcę ewentualne zasoby pieniężne.
W realiach sprawy nie można tym samym uznać, że ww. nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy - z uwagi na postawę jego samego - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny.
Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r.; sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei istniejące rozbieżności, nieścisłości i luki w oświadczeniach strony nie pozwalają uznać, że udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy zgodnie ze złożonym wnioskiem (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r.; sygn. akt II FZ 91/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.