Uzasadnienie
Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego, będący jednocześnie wierzycielem, wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanych R.J. i B.J. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 3 listopada 2009 r. obejmującego należności podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r.
Pismem z dnia 27 listopada 2009 r. R.J., zgłosił do organu egzekucyjnego, w oparciu o art. 33 pkt 1, 3, 6 i pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, podnosząc wykonanie obowiązku objętego przedmiotowym tytułem wykonawczym, określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji, niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, niespełnienia przez przedmiotowy tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązany wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 3 listopada 2009 r. oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, a także wszystkich czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia niniejszych zarzutów.
Pismami nr [...] z dnia 2 grudnia 2009 r. oraz nr [...] z dnia 7 grudnia 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wycofał tytuł wykonawczy nr [...] wystawiony na R.J. i B.J., obejmujący należności podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. w kwocie [...] zł (należność główna).
Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem nr [...] z dnia 21 grudnia 2009 r. uznał zarzuty za nieuzasadnione w części dotyczącej naruszenia przepisów art. 33 pkt 3 i 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz uznał za uzasadnione zarzuty w części dotyczącej naruszenia art. 33 pkt 1 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Pismem z dnia 6 stycznia 2010 r. R.J. wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r., działając na podstawie m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071; z późn. zm.) umorzył postępowanie wszczęte przez R.J. pismem z dnia 6 stycznia 2010 r. (stanowiącym zażalenie zobowiązanego) z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z art. 34 §4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji "organ egzekucyjny (...) wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego".
W postępowaniu egzekucyjnym w administracji mają odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) zatem organ nadzoru oparł się w niniejszym rozstrzygnięciu na postanowieniach art. 105 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego stanowiącego, iż gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję (odpowiednio postanowienie) o umorzeniu postępowania. Zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa, przesłanką umorzenia postępowania jest bezprzedmiotowość tego postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
Mając powyższe na uwadze, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że w sytuacji gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznając wniesione zarzuty R.J. postanowieniem nr [...] z dnia 21 grudnia 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (wycofanego zawiadomieniami nr [...] z dnia 2 grudnia 2009 r. oraz nr [...] z dnia 7 grudnia 2009 r.), postępowanie wszczęte pismem z dnia 6 stycznia 2010 r. przez R.J. (zażaleniem zobowiązanego) na powyższe postanowienie jest bezprzedmiotowe.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem R.J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów:
- 1. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - k.p.a. - w związku z art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 z późn. zmian.) poprzez niewłaściwe zastosowanie,
- 2. art. 124 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewłaściwe zastosowanie.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko zajęte w przedmiotowej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, iż stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Skargę według oceny Sądu należało uwzględnić.
Przede wszystkim zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:
- 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo
- 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo
- 3) umarza postępowanie odwoławcze.
Organ odwoławczy może także uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowanie wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 k.p.a.).
Z mocy art. 144 k.p.a. powyższe regulacje stosuje się odpowiednio do zażaleń na postanowienia organu pierwszej instancji.
Wobec treści skargi wskazać należy, że ze sformułowanej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika, że każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją (postanowieniem) pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania (zażalenia) przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. W efekcie zatem sprawa administracyjna podlega dwukrotnemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu, co wiąże się dla organu z obowiązkiem dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego; wynika stąd specyfika postępowania odwoławczego, którego istotą nie jest wyłącznie kasacyjna kontrola zaskarżonej decyzji (postanowienia) organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie tożsamej przedmiotowo i podmiotowo sprawy administracyjnej w granicach wyznaczonych wyłącznie rozstrzygnięciem decyzji (postanowienia) organu pierwszej instancji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt III Sa/Wa 3119/05, LEX nr 212187; por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. BECK 2004, s- 96).
Dyrektor Izby Skarbowej, po wniesieniu zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego miał obowiązek ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zainicjowanej przez skarżącego zgłoszeniem zarzutów w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Z obowiązku tego w swojej ocenie wywiązał się poprzez stwierdzenie, że rozstrzygnięcie sprawy jest bezprzedmiotowe.
Należy w tej sprawie podkreślić, że organ egzekucyjny uznając zasadność części zgłoszonych zarzutów zakończył prowadzone postępowanie poprzez jego umorzenie, na podstawie art. 34 § 4.
Nie oznacza to jednak, że w takiej sytuacji na etapie postępowania zażaleniowego nie istniał przedmiot postępowania. Przedmiotem postępowania wszczętego bowiem wniesieniem zarzutów co do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, jest ocena prawidłowości tegoż postępowania.
Wymaga ona - zdaniem Sądu - w wypadku wniesienia zażalenia jak w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, merytorycznego odniesienia się do zarzutów strony i w związku z tym - merytorycznego rozpoznania sprawy.
Nie można się zgodzić z oceną, iż powyższe prowadziłoby do naruszenia art. 139 k.p.a. albowiem przedmiotem sprawy nie jest uzyskany przez skarżącego przed organem pierwszej instancji efekt w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego, lecz kontrola prawidłowości prowadzonego przez organy egzekucyjne postępowania.
Wskazując zatem na konieczność merytorycznego rozpatrzenia zażalenia skarżącego od postanowienia organu pierwszej instancji, Sąd równocześnie do podniesionych w nim kwestii nie odniósł się uznając, że na tym etapie postępowania byłoby to przedwczesne.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie (art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a.), orzekł o jego wykonaniu (art. 152 p.p.s.a.) oraz o kosztach postępowania (art. 200 p.p.s.a.).