Uzasadnienie
I. Z. wnioskiem z dnia 10 kwietnia 2013 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, oraz ustanowienie doradcy podatkowego.
Wnioskodawczyni w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, przy czym w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, na utrzymaniu małżonków pozostaje dwóch małoletnich synów, miesięczne dochody rodziny to renta przyznana mężowi w wysokości 1.118,24 zł oraz otrzymywany przez każdego z małżonków zasiłek stały z pomocy społecznej w łącznej kwocie 589,01 zł, wnioskodawczyni nie posiada jakiegokolwiek majątku, natomiast jej mąż jest właścicielem samochodu marki [...] rok produkcji 1995.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Z przywołanych przepisów wynika, że sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Z uwagi na fakt, że oświadczenie wnioskodawczyni zawarte we wniosku referendarz sądowy uznał za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2013 r. (doręczonym w dniu 29 kwietnia 2013 r.), zobowiązał wnioskodawczynię – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego i dochodów małżonków oraz ponoszonych przez nich wydatków. Wnioskodawczyni zobowiązana została do nadesłania następujących dokumentów: (1) oświadczeń o wysokości i źródłach dochodów osiągniętych przez małżonków w roku 2012, bądź zeznań podatkowych za ten rok, jeżeli zostały sporządzone i złożone; (2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczeń złożonych przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu; (3) dokumentów potwierdzających wysokość zasiłków przekazywanych każdemu z małżonków przez MOPS; (4) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodów męża wnioskodawczyni z tytułu renty; (5) oświadczenia męża wnioskodawczyni w przedmiocie jego majątku, w szczególności posiadanych przez niego nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych); (6) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania rodziny (opłaty czynszowe, za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne); (7) oświadczenia w przedmiocie aktualnej wartości samochodu będącego w posiadaniu męża wnioskodawczyni.
Poinformowano przy tym wnioskodawczynię, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej męża w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wskazano również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby w szczególności na weryfikację danych dotyczących miesięcznych dochodów małżonków, posiadanych przez nich składników majątku, w tym środków pieniężnych oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z ich bieżącymi kosztami utrzymania.
W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Jednocześnie dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy, w tym przedłożone przez wnioskodawczynię w toku postępowania przed organem pierwszej instancji w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej, nie mogły zostać wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku, gdyż z uwagi na upływ czasu nie odzwierciedlają one aktualnej sytuacji wnioskodawczyni.
Podkreślić należy, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Ze względu na fakt, że wnioskodawczyni pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, uznano, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.