Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 października 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżąca "A" Sp. z o.o. [...] wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego, adwokata bądź doradcy podatkowego) celem sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 września 2014 r. odrzucającego skargę.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 2 p.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
W złożonym oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, nie posiada ona środków trwałych, w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 650.000 zł, na dwóch rachunkach bankowych nie posiada środków pieniężnych, zaś na trzecim zgromadziła środki w kwocie 26.955,45 zł, przy czym konto to podlega zajęciu. W uzasadnieniu skarżąca spółka wyjaśniła, że nie prowadzi działalności gospodarczej (faktycznie zawiesiła jej wykonywanie), w związku z czym nie rejestruje obrotów i nie ma możliwości uzyskania środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów niniejszego postępowania (w szczególności kosztów zastępstwa procesowego z wyboru), nie posiada majątku w postaci nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, czy też innych przedmiotów przedstawiających jakąkolwiek wartość. Podkreśliła, że z jej rachunku bankowego prowadzona jest egzekucja, wszystkie znajdujące się na nim środki zostały zajęte przez naczelnika urzędu skarbowego na poczet zaległości podatkowych spółki.
Zaznaczyła przy tym, że jeśli w przyszłości będzie posiadała jakiekolwiek środki pieniężne, to w pierwszej kolejności będą one musiały zostać przeznaczone na spłatę zaległości podatkowych spółki. W dołączonym do oświadczenia piśmie skarżąca wskazała, że nie jest w posiadaniu dokumentów finansowych, gdyż zostały one zatrzymane przez dyrektora urzędu kontroli skarbowej w toku prowadzonego postępowania kontrolnego i w związku z tym wniosła o zwrócenie się do naczelnika urzędu skarbowego, aby przedłożył on dokumenty znajdujące się w posiadanych aktach podatkowych, które – zdaniem skarżącej – potwierdzają jej złą kondycję finansową, w szczególności zawiadomień o zajęciu rachunków bankowych spółki, wystawionych tytułów wykonawczych oraz postanowienia z dnia 6 listopada 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącej spółki za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych i zarządzeniem z dnia 7 listopada 2014 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącą (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: a/ odpisu zeznania podatkowego za 2013 r.; b/ sprawozdania finansowego za 2013 r. (bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej); c/ wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących historię i salda tych rachunków za okres ostatnich trzech miesięcy lub informacji z banku potwierdzającej brak transakcji w ww. okresie, aktualne salda oraz okoliczność prowadzenia z nich egzekucji wraz z podaniem kwoty zajęcia; d/ dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) oraz poniesionych kosztów za okres ostatnich trzech miesięcy; e/ oświadczenia, czy poza zaległościami podatkowymi spółka posiada inne wymagalne zobowiązania (wobec ZUS, banków, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), których nie spłaca, jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia; f/ dokumentów potwierdzających okoliczność zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej – odpisów uchwały w przedmiocie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przez spółkę oraz zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego i ZUS o okresie zawieszenia wykonywania działalności. Poinformowano przy tym stronę, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania spółce prawa pomocy.
Odpowiadając na powyższe pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 24 października 2014 r. oświadczył, że obecnie nie posiada ona żadnego majątku, nie posiada żadnych papierów wartościowych czy też innych przedmiotów o jakiejkolwiek wartości; faktycznie nie prowadzi działalności gospodarczej, pomimo że formalnie nie zawiesiła jej wykonywania; środki znajdujące się na jednym z jej rachunków bankowych w kwocie 26.955,45 zł podlegają zajęciu. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie jest w posiadaniu wymaganych dokumentów księgowych i sprawozdania finansowego nie jest możliwym ich przedłożenie. W ocenie pełnomocnika potwierdzeniem trudnej sytuacji finansowej spółki jest prowadzenie postepowań podatkowych wobec członków jej zarządu w przedmiocie orzeczenia ich odpowiedzialności za zaległości skarżącej spółki.
Przechodząc do oceny zasadności wniosku skarżącej spółki referendarz sądowy w pierwszej kolejności postanowił odnieść się do jej żądania o ustanowienie pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego bądź doradcy podatkowego). Zauważyć należy, że w świetle przywołanego już wyżej przepisu zawartego w art. 246 § 3 p.p.s.a., uwzględnienie wniosku w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jest dodatkowo uwarunkowane niepozostawaniem przez stronę w stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym, z wyjątkiem ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Negatywną przesłanką ustanowienia dla strony, w ramach prawa pomocy, profesjonalnego pełnomocnika jest zatem, w myśl powołanego przepisu, zatrudnianie lub pozostawanie w innym stosunku prawnym z którymś z wymienionych tam podmiotów świadczących zawodowo pomoc prawną. Celem instytucji prawa pomocy jest bowiem umożliwienie stronie skorzystania z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu, w sytuacji gdy nie jest ona w stanie pokryć samodzielnie całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, których część może stanowić opłacenie profesjonalnego pełnomocnika.
Jeżeli strona zatrudnia już takiego pełnomocnika (lub pozostaje z nim w innym stosunku prawnym), ustawodawca uznał, że ma ona wówczas zapewnioną niezbędną pomoc prawną, wobec czego ustanowienie – nawet przy spełnieniu przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. – zawodowego pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu jest niecelowe.
Dnia 11 lutego 2014 r. skarżąca udzieliła pełnomocnictwa adwokatom K. K. i A. K. do reprezentowania jej przed sądami administracyjnymi wszystkich instancji (k. 22). Z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnictwo zostało wypowiedziane.
W świetle powyższych okoliczności faktycznych i wobec jednoznacznej wymowy powołanego wyżej przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a. stwierdzić należało, że po stronie skarżącej spółki zachodzi negatywna przesłanka przyznania jej prawa pomocy w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku w tym zakresie.
Referendarz sądowy uznał, że skarżąca spółka nie wykazała zasadności złożonego wniosku o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Pomimo, że jej pełnomocnik złożył dodatkowe oświadczenie, w dalszym ciągu dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych jest niemożliwe. Zaniechanie skarżącej polegające na nieprzedstawieniu żądanych dokumentów stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie jej prawa pomocy.
Wskazać należy, że jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji bierność wnioskodawcy skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.
Zarówno sama skarżąca, jak i jej pełnomocnik konsekwentnie podnoszą, że spółka nie posiada dokumentów wskazanych w zarządzeniu referendarza sądowego, obecnie ich dysponentem jest naczelnik urzędu skarbowego i dyrektor urzędu kontroli skarbowej i z tej przyczyny nie jest w stanie ich przedłożyć. W ocenie referendarza sądowego wyjaśnienia skarżącej i jej pełnomocnika w tym zakresie nie zasługują na aprobatę. Wskazać bowiem należy, że powoływane przez spółkę zawiadomienia o zajęciu jej rachunków bankowych, czy też postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego winny być w posiadaniu spółki, gdyż bez wątpienia zostały jej doręczone jako stronie.
Natomiast sama okoliczność prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych skarżącej spółki nie wyłącza możliwości przedstawienia z nich wyciągów. Skarżąca nadal jest ich posiadaczem i z tego tytułu przysługuje jej prawo wystąpienia do banku o sporządzenie historii konta. Co więcej, w przypadku, gdy skarżąca ma dostęp do bankowości elektronicznej mogła przedstawić wydruki komputerowe z posiadanych rachunków. Z żadnej z przedstawionych możliwości skarżąca nie skorzystała.
Wskazać w tym miejscu należy, że przedmiotowy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącej spółki o przyznanie jej prawa pomocy. Wniosek z dnia 3 marca 2014 r. o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych został rozpoznany negatywnie przez WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r., a NSA postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 226/14 oddalił zażalenie skarżącej, gdyż nie przedstawiła ona żądanych dokumentów. Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał m. in., że dokumenty takie jak zeznanie podatkowe, informacje o wysokości osiągniętego dochodu lub poniesionej straty, czy wyciągi z rachunków bankowych skarżąca mogła uzyskać zwracając się do urzędu skarbowego i banku. Stwierdził także, że skoro skarżąca nie sygnalizowała trudności w zgromadzeniu żądanych materiałów źródłowych – nie wnioskowała o przedłużenie terminu na ich przedstawienia, to wskazanie przez nią, że takowych dokumentów nie posiada należało potraktować jako brak jakiegokolwiek zainteresowania realizacją nałożonego na nią obowiązku.
NSA stwierdził także, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów.
Pomimo że skarżącej znane było stanowisko sądów administracyjnych obu instancji, składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zachowała się w sposób tożsamy.
Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 i § 3 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.