Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 28 maja 2014 r., skarżący M. G. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, w tym środków finansowych oraz nieruchomości i przedmiotów wartościowych, które mógłby zbyć, nie uzyskuje żadnych dochodów, jest osobą bezrobotną, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną pozostaje w separacji od wielu lat i nie utrzymuje z nią kontaktów, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, posiada zadłużenie wobec banków oraz zaległości z tytułu podatków, które wynoszą około 16 mln zł. Do wniosku dołączył odpisy: pisma z dnia 31 marca 2011 r. o wysokości zadłużenia z tytułu kredytu obrotowego w rachunku bieżącym w kwocie 175.535,31 zł (z odsetkami, niespłaconymi prowizjami i opłatami, kosztami windykacji), wezwania z dnia 25 sierpnia 2010 r. do uregulowania zadłużenia z tytułu kredytu gotówkowego wynoszącego 15.381,43 zł, zawiadomień z dnia 31 grudnia 2011 r. o zadłużeniu wobec banku w łącznej wysokości 546.583 zł, wezwania z dnia 17 sierpnia 2009 r. do zapłaty na rzecz banku kwoty 974.091,74 zł (z odsetkami) na podstawie tytułu wykonawczego.
Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku budzi wątpliwości i jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych. Skarżący wskazał bowiem, że prowadzi gospodarstwo domowe, sam pomimo, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów i nie posiada zasobów pieniężnych, z żoną pozostaje w separacji i nie ma z nią kontaktu. Natomiast z danych ujawnionych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej według stanu na dzień 4 czerwca 2014 r. wynikało, że żona wnioskodawcy wykonuje działalność gospodarczą m.in. w miejscu jego zamieszkania, tj. pod adresem: [...].
Nadto ustalono, że skarżący ubiegał się już w latach poprzednich (2010-2011) o przyznanie mu prawa pomocy w sprawach zawisłych przed tut. Sądem. Z informacji posiadanych przez referendarza sądowego wynikało, że wnioskodawca ma dwójkę małoletnich dzieci oraz prowadził działalność gospodarczą, która stanowiła źródło jego utrzymania.
W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 4 czerwca 2014 r. wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); 4/ oświadczenia, czy nadal prowadzi działalność gospodarczą; jeżeli nie – przedłożenia dokumentu potwierdzającego jej wyrejestrowanie, bądź zawieszenie jej wykonywania; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tego tytułu dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, ewidencji środków trwałych i wyposażenia, wyciągów z rachunków bankowych prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej wraz z historią dokonanych na nich operacji, a także – jeżeli jest podatnikiem VAT – deklaracji VAT-7 za ostanie trzy miesiące; 5/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłat za gaz, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, inne); 6/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 7/ informacji od komornika sądowego prowadzącego egzekucję względem majątku wnioskodawcy o łącznym aktualnym stanie zadłużenia wobec wierzycieli, w tym Skarbu Państwa; 8/ zaświadczeń z banków o wysokości aktualnego zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów; w przypadku gdy wnioskodawca reguluje zobowiązania wobec banków – podania ich miesięcznej spłaty; 9/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy wnioskodawca występował o przyznanie mu świadczeń z pomocy społecznej oraz czy obecnie korzysta on z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 10/ oświadczenia, czy otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości; 11/ orzeczenia sądu w sprawie separacji; 12/ oświadczenia, czy przekazuje tytułem alimentów środki na utrzymanie dwójki swoich dzieci; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów; odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów).
Jednocześnie wnioskodawca został poinformowany, że w sytuacji gdy nie udokumentuje okoliczności pozostawania przez małżonków w separacji poprzez przedłożenie dokumentu wymienionego w pkt I.11 zarządzenia, jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej jego małżonki (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nią w 2013 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jej rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro). Wyjaśniono też wnioskodawcy, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Doręczenie przedmiotowego wezwania nastąpiło w dniu 26 czerwca 2014 r. w trybie art. 73 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że w przypadku braku możliwości doręczenia przesyłki bezpośrednio adresatowi w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy, a także dorosłemu domownikowi, administracji lub dozorcy domu w przypadku nieobecności adresata w domu, przechowuje się pismo przez okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 1 p.p.s.a.). Adresata zawiadamia się o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni w placówce pocztowej albo urzędzie gminy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.).
W przypadku niepodjęcia pisma we wskazanym wyżej siedmiodniowym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia opisanego wyżej 14-dniowego terminu (art. 73 § 4 p.p.s.a.).
W okolicznościach niniejszej sprawy pierwszego awizowania dokonano 12 czerwca 2014 r. i od tej daty biegł 14-dniowy termin, o którym mowa w art. 73 § 1 i 3 p.p.s.a., z którego upływem nastąpił skutek prawny w postaci doręczenia zastępczego.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Skarżący nie wykonał obowiązku nałożonego na niego zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwił on, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącego w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Z tych względów uznano, że skarżący nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.