Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem, organem pierwszej instancji lub organem egzekucyjnym) będący jednocześnie wierzycielem prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku W.G. na podstawie tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spadkodawcy w podatku od towarów i usług.
W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w P. S.A. oraz w B. S.A., zawiadomieniami z 17 marca 2023 r., doręczonymi bankom 17 marca 2023 roku, a stronie 22 marca 2023 roku.
W odpowiedzi Banki poinformowały, o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na brak środków na rachunkach bankowych podlegających zajęciu.
Wezwaniami z 28 marca 2023 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziałów przysługujących W.G. w nieruchomościach objętych księgami wieczystymi nr [...] i [...]. Przedmiotowe zajęcia nieruchomości doręczono stronie 3 kwietnia 2023 r., natomiast wnioski o wszczęciu egzekucji z nieruchomości złożono do ksiąg wieczystych 28 marca 2023 r.
Naczelnik postanowieniem z 10 października 2023 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone z majątku W.G. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zobowiązania spadkodawcy w podatku VAT za listopad i grudzień 2014 r. oraz za okres od lipca do października 2014 r.
W oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące zobowiązania podatkowe spadkodawcy w podatku od towarów i usług za grudzień 2015 r. oraz styczeń i marzec 2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności tj. z tytułu środków zgromadzonych w OFE przez zmarłego K.G. należnych spadkobiercy w N. S.A., P.1 S.A., O., A., N.1 S.A., U. S.A., G. S.A., P.2 S.A., P.3 S.A. oraz P.4 S.A.
Pismem z 10 stycznia 2024 r. W.G. złożył skargę na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych dokonanych zawiadomieniami z 18 grudnia 2023 r., zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 5 i art. 54 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) – dalej w skrócie zwana u.p.e.a.
Postanowieniem z 13 lutego 2024 r. Naczelnik oddalił skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności pieniężnej dokonane na podstawie zawiadomień z 18 grudnia 2023 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) postanowieniem z 6 maja 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w sprawie zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymogów wynikających z treści art. 89 § 1 - § 3 u.p.e.a. Ponadto, zdaniem organu, Naczelnik wydając zaskarżone postanowienie właściwie zastosował przepis art. 54 § 4 pkt 2) lit. b) u.p.e.a. Brak jest również uchybień formalnych, albowiem zawiadomienia z 18 grudnia 2023 r. spełniają wymogi wskazane w art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a., tj. zawierają wszystkie elementy wskazane w tym przepisie.
W ocenie Dyrektora, w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi na czynność egzekucyjną nie może być badany zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Przedmiotem oceny przy rozpatrywaniu skargi złożonej na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. mogła być wyłącznie ocena kwestii formalnoprawnych, odnoszących się jedynie do prawidłowości działania organu egzekucyjnego przy zastosowaniu tego konkretnego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się natomiast ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia w całokształcie. Kwestia bezprawności prowadzenia egzekucji w związku z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania spadkowe na skutek przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czy też prowadzeniem postępowania egzekucyjnego przez sądowy organ egzekucyjny nie może być rozpatrzona w ramach skargi na czynność egzekucyjną. W związku z powyższym organ odwoławczy doszedł do wniosku, że zaskarżone postanowienie Naczelnika wydane zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, W.G. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
- 1. art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie, skutkujące prowadzeniem postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego w sytuacji, w której zobowiązanie Strony do zapłaty należności wygasło, gdyż Strona posiada ograniczoną odpowiedzialność wynikającą z przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza i odpowiada tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza stanu czynnego spadku, a wysokość ta została już przekroczona;
- 2. art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, co przejawia się w pominięciu ustaleń faktycznych w sprawie, w szczególności niedostrzeżenie faktu, że Strona przyjęła spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czego konsekwencją jest możliwość ponoszenia przez nią odpowiedzialności wyłącznie do wartości stanu czynnego spadku.
Uzasadniając postawione zarzuty strona wskazywała, że postępowanie egzekucyjne nie powinno być prowadzone z uwagi na fakt przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez stronę, która ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe oraz w związku z wysokością wartości czynnej spadku. Wysokość inwentarza została określona na kwotę w wysokości 1.515.000 złotych natomiast na podstawie egzekucji sądowej, wysokość nabycia wynosi 2.222.250,00 złotych. W związku z powyższym organ egzekucyjny w administracji musi ograniczyć postępowanie egzekucyjne do wartości czynnego spadku, a co za tym idzie winien jest uwzględnić niniejszą skargę na czynność egzekucyjną. Oznacza to również, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, gdyż jest ono prowadzone z naruszeniem ustawy.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie wbrew wywodom skargi odpowiada prawu.
W niniejszej sprawie przedmiotem sporu była dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na ograniczenie odpowiedzialności strony, jako spadkobiercy, za długi spadkowe. Skarżący składając skargę na dokonane czynności egzekucyjne wywodził, że z uwagi na nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, prowadzenie egzekucji zmierzającej do wyegzekwowania należności ponad wartość określoną w spisie inwentarza jest niedopuszczalne.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa jest konsekwencją złożonej przez stronę skargi na dokonane przez organ czynności egzekucyjne w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych.
Jak stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:
- 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
- 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Na tle art. 54 u.p.e.a. wyjaśnić należy, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia.
W postępowaniu tym nie orzeka się natomiast o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyroki NSA z 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt III FSK 161/24, z 5 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 290/13). Nie ma bowiem podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania.
Powyższe oznacza, że składana w trybie art. 54 u.p.e.a. skarga nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia, a jej ograniczony zakres sprawia, że w ramach skargi nie mogą być badane kwestie związane z bezpodstawnym, zdaniem strony, egzekwowaniem obowiązku ponad kwotę należności, jaka wynika z ograniczenia jego odpowiedzialności za długi spadkowe. W odniesieniu do formułowanego przez stronę zarzutu, jak trafnie wskazały na to organy, zarzut ten nie może być przedmiotem badania w postępowaniu wszczętym w trybie skargi na czynności egzekucyjne, bowiem wykracza poza ramy tego postępowania. Natomiast może on być on przedmiotem odrębnego postępowania, prowadzonego w trybie zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a.
Wyjaśnić należy, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych, zwłaszcza korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może też polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę (tak P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54).
W rozpoznanej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej na podstawie regulacji zawartych w art. 89 u.p.e.a. Stosując wskazany środek organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, co miało miejsce w dniach 22, 27, 28 i 29 grudnia 2023 r., a wskazane zawiadomienia spełniały wymogi wynikające z art. 67 § 2 i 2a u.p.e.a. Podjęte przez organ egzekucyjny czynności nie naruszały zatem obowiązującego prawa.
Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.