Uzasadnienie
Wnioskiem dołączonym do skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję organu podatkowego, skarżący F. S. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, żadne z małżonków nie posiada majątku (zamieszkują w mieszkaniu córki), wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 840 zł brutto miesięcznie, natomiast jego żona z emerytury, której wysokości wnioskodawca nie zna.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 9 czerwca 2014 r. zobowiązał wnioskodawcę (przez pełnomocnika) do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożone przez małżonków, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu) i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu; 3/ dokumentu potwierdzającego wysokość przyznanego wnioskodawcy zasiłku dla bezrobotnych (w kwocie netto) oraz wskazującego na jaki okres świadczenie z tego tytułu zostało wnioskodawcy przyznane (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); 4/ dokumentu obrazującego miesięczną wysokość wypłacanej żonie wnioskodawcy emerytury (w kwocie netto); 5/ dokumentów potwierdzających wysokość poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z ich utrzymaniem w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 6/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 7/ oświadczenia, czy względem majątku wnioskodawcy prowadzona jest egzekucja; jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec wierzycieli (Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów); 8/ oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych).
Poinformowano wnioskodawcę, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono też, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi wnioskodawcy w dniu 12 czerwca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 20).
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Wnioskodawca nie wykonał obowiązku nałożonego na niego zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwił on, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
W ocenie referendarza sądowego, wobec braku możliwości weryfikacji danych, w szczególności dotyczących wysokości miesięcznych dochodów małżonków, środków zgromadzonych przez nich na rachunkach bankowych oraz niemożności ustalenia kwoty ponoszonych przez nich wydatków związanych z ich bieżącym utrzymaniem, ocena podjęta pomimo braku ww. danych, wyłącznie na podstawie danych zawartych w przedmiotowym wniosku, byłaby niepełna, a przez to wadliwa.
Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.