Uzasadnienie
Wnioskiem zawartym w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję organu podatkowego i uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 2 czerwca 2014 r., skarżący J. S. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku, nie pracuje, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z czworgiem dzieci, w tym trojgiem małoletnich, które pozostają na jego wyłącznym utrzymaniu, wobec niego prowadzone są liczne egzekucje.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie zawarte w przedmiotowym wniosku za budzące wątpliwości w części dotyczącej stanu rodzinnego wnioskodawcy (z akt podatkowych i sądowych wynikało, że zamieszkuje on z żoną, która odbiera korespondencję kierowaną do strony), a także za niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 6 czerwca 2014 r. zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) złożonych przez wnioskodawcę, bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie;
3/ dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku (decyzji/zaświadczenia z urzędu pracy); 4/ dokumentów potwierdzających wysokość kosztów poniesionych przez wnioskodawcę w okresie ostatnich trzech miesięcy na utrzymanie pięcioosobowej rodziny (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, dojazdy dzieci do szkół, opłat za przedszkole itp.); 5/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 6/ dokumentu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów oraz dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie z majątku wnioskodawcy; 7/ w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów oświadczenia, czy w okresie ostatnich sześciu miesięcy wnioskodawca występował o przyznanie mu świadczeń z pomocy społecznej (w tym zasiłków rodzinnych) oraz czy obecnie korzysta on z tego rodzaju pomocy; jeśli tak – przedłożenia dokumentów, z których wynikałby rodzaj przyznanych świadczeń oraz ich wysokość; 8/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową (lub inną) od członków rodziny; jeżeli tak – podania jej rodzaju, kwot i częstotliwości; 9/ oświadczenia, czy wnioskodawca otrzymuje alimenty na rzecz czwórki swoich dzieci, w tym dwójki małoletnich; jeżeli tak – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (np. oświadczenia matki dzieci, potwierdzenia przelewów; odpisu umowy bądź wyroku sądu w przedmiocie alimentów); 10/ oświadczenia, czy wnioskodawca nadal pozostaje w związku małżeńskim z J. S.; jeżeli nie – przedłożenia orzeczenia w sprawie separacji albo rozwodu.
Jednocześnie wnioskodawca został poinformowany, że w sytuacji, gdy nie udokumentuje okoliczności pozostawania przez małżonków w separacji, bądź rozwiązania małżeństwa poprzez przedłożenie dokumentu wymienionego w pkt I.10 zarządzenia, jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej i finansowej jego małżonki (obrazujących: źródło i wysokość dochodów osiągniętych przez nią w 2013 r. oraz uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy, stan środków i operacje księgowane na jej rachunkach bankowych w okresie ostatnich trzech miesięcy, składniki posiadanego majątku, w szczególności nieruchomości, pojazdy mechaniczne i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro). Wyjaśniono także, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 25 czerwca 2014 r. (dowód: potwierdzenie odbioru – k. 18).
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Wnioskodawca nie wykonał obowiązku nałożonego na niego zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwił on, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.