Uzasadnienie
W. L. wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 4 marca 2009 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że analiza przedłożonych dokumentów źródłowych wykazała, iż wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki. Wyjaśniono więc, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących małżonki skarżącego, gdyż o przyznaniu stronie prawa pomocy decyduje zarówno jej własny stan majątkowy jak i sytuacja majątkowa współmałżonka. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Referendarza Sądowego to postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym przedstawianiu informacji i przedkładaniu dokumentów uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej.
W. L. złożył sprzeciw od opisanego wyżej postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 245 wymienionej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do art. 246 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Zatem, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
W odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentów potwierdzających jego sytuacje finansową i rodzinną wnioskodawca przedłożył: odpisy odcinków swojej emerytury za okres od grudnia 2008 r. do lutego 2009 r. (a także odcinki dotyczące roku 2002), odpis decyzji o ponownym ustaleniu jego emerytury z dnia 12 stycznia 2009 r., odpisy wystawionych na jego małżonkę faktur za wodę oraz odprowadzanie ścieków z dnia 1 grudnia 2008 r. oraz 29 stycznia 2009 r., odpisy wystawionych na niego faktur za gaz z dnia 15 grudnia 2008 r., 16 stycznia 2009 r. oraz 13 lutego 2009 r., odpis umowy podziału nieruchomości (sporządzonej w formie pisemnej), odpis umowy majątkowej małżeńskiej (w formie aktu notarialnego), odpis decyzji ustalającej mu wysokość podatku od nieruchomości za 2009 r., odpis ograniczenia zajęcia jego emerytury z dnia 5 listopada 2007 r. oraz odpis zaświadczenia o wpisaniu go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych z dnia 10 września 2002 r. Nadto wnioskodawca złożył oświadczenie, w którym stwierdza, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, szczegółowo opisał charakter relacji łączących go z żoną (nazywaną przez niego przyjaciółką) oraz wskazał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.
Wnioskodawca podał też, że nie posiada żadnych kont bankowych, lokat dewizowych ani pojazdu mechanicznego, wyjaśnił, że zajmuje osobne mieszkanie o powierzchni około 10 m2, jego żona posiada swój licznik energii elektrycznej, a drugi licznik opłacał syn, któremu płacił z tego tytułu ryczałtem [...] zł miesięcznie, ryczałtem w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie płaci też rachunki za gaz (ogrzewanie), wodę i ścieki, które opłacał syn oraz małżonka, obecnie syn wyprowadził się i mieszkanie po nim zajmuje córka z rodziną. Wnioskodawca wskazał też na swoje kłopoty zdrowotne oraz brak zdolności kredytowej z uwagi na wpis do rejestru dłużników.
Odnosząc się do majątku swojej małżonki, wnioskodawca wskazał, że otrzymuje ona skromną emeryturę, której wysokość określił na "nieco większą od [...], obecnie może [...] zł", otrzymuje pewne profity za dzierżawę lokalu użytkowego (nie podał ich wysokości), na pewno nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych, posiada konto w banku i ma kredyt odnawialny.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazać bowiem należy, że W. L. podnosi tylko te okoliczności, które mają dowodzić jego złej sytuacji finansowej pomijając lub uchylając się od wskazania takich okoliczności, które dawałyby pełny obraz sytuacji wnioskodawcy. W szczególności zauważyć należy, że strona skarżąca unika podania danych związanych ze swoim stanem rodzinnym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie zawracano uwagę, że sytuacja rodzinna jest niewątpliwie elementem mającym wpływ na przyznanie prawa pomocy. Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek niesienia pomocy spoczywa na małżonkach oraz na innych członkach rodziny, zwłaszcza rodzice i dzieci zobowiązani są wspierać się wzajemnie - art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl. zob. też post. z tej samej daty, GZ 71/04, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 6; za B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Zakamycze 2005).
W ocenie Sądu należy też zwrócić uwagę, że sam fakt niechęci do angażowania małżonki do swoich spraw nie pozwala stwierdzić, by obiektywnie wnioskodawca nie mógł ponieść kosztów postępowania.
Dokonując oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wziął pod uwagę również stan zdrowia podatnika oraz konieczność ponoszenia wydatków na zakup leków. Jednakże okoliczności te nie stanowią wystarczającej podstawy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, albowiem nie wynika z nich, aby skarżący nie mógł ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co stanowi konieczny warunek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Mając na uwadze wszystkie te okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy, i dlatego jego wniosek uznał za nieuzasadniony.