Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 29 maja 2013 r., E. C. zwróciła się o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżąca uzupełniła w dniu 17 czerwca 2013 r. (data stempla pocztowego). Rozszerzyła przy tym swoje żądanie wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną, obecnie nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, jej jedyny majątek stanowi dom o powierzchni 300 m2.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Regulacja zawarta w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 26 czerwca 2013 r. (doręczonym w dniu 4 lipca 2013 r.) wezwał wnioskodawczynię do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; (2) oświadczenia, czy ma status osoby bezrobotnej; jeśli tak – przedłożenia dokumentu okoliczność tę potwierdzającego (np. decyzja/zaświadczenie PUP); (3) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów oświadczenia, czy otrzymuje (jeśli tak, to w jakiej formie, wysokości) pomoc finansową, rzeczową od instytucji państwowych, czy też od członków rodziny; w przypadku korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej – przedłożenia odpisów decyzji w przedmiocie ich przyznania; (4) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, inne); (5) dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec urzędu skarbowego, banków; jeżeli wnioskodawczyni aktualnie posiada zobowiązania z tytułu kredytów, pożyczek bankowych – przedłożenia dowodu potwierdzającego wysokość miesięcznej spłaty. Poinformowano przy tym wnioskodawczynię, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności dotyczących źródeł jej utrzymania oraz kwoty ponoszonych niezbędnych wydatków związanych z bieżącymi, niezbędnymi kosztami utrzymania w kontekście zadeklarowanego braku dochodów i samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego.
W tak ustalonym stanie faktycznym stwierdzić należało, że to sama wnioskodawczyni uniemożliwiła, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie wnioskodawczyni w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Jednocześnie dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy, w tym przedłożone przez wnioskodawczynię w toku postępowania przed organem pierwszej instancji w sprawie o umorzenie zaległości podatkowej, nie mogły zostać wzięte pod uwagę przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku, gdyż z uwagi na upływ czasu nie odzwierciedlają one aktualnej sytuacji wnioskodawczyni.
Podkreślić należy, że wnioskodawczyni już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mogła wywieść, że złożone przez nią we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Ze względu na fakt, że wnioskodawczyni pomimo nałożonego zobowiązania nie przedłożyła wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności, uznano, że nie wykazała ona, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.