Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 12 czerwca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżąca A. L. zwróciła się o przyznanie jej w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź doradcy podatkowego.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że jest właścicielką mieszkań o powierzchni 120 m2 oraz 33 m2, których zakup sfinansowała kredytami bankowymi odpowiednio w 50% i w 90%, osiąga dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.800 zł miesięcznie oraz wynajmu mieszkania o powierzchni 33 m2 w wysokości 800 zł miesięcznie, na jej utrzymaniu pozostaje pełnoletnia córka oraz małoletni syn, otrzymuje alimenty, o których podwyższenie wystąpiła do sądu (przy czym nie podała ich aktualnej kwoty), poza kosztami utrzymania ponosi dodatkowe wydatki na spłatę kredytów zaciągniętych na zakup ww. mieszkań (nie wskazała przy tym wysokości wydatkowanych z tego tytułu kwot).
Dnia 12 czerwca 2014 r. skarżąca, za pośrednictwem placówki pocztowej, uiściła należny wpis sądowy od skargi w kwocie 696 zł (dowód: k. 15).
Referendarz sądowy uznał, że oświadczenie skarżącej zawarte w przedmiotowym wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżąca deklarując źródła oraz wysokość osiąganych dochodów pominęła bowiem alimenty, które otrzymuje na dzieci. Nadto nie wskazała wysokości miesięcznych spłat kredytów bankowych oraz choćby przybliżonej kwoty wydatków, jakie ponosi na utrzymanie swoje i dzieci.
W związku z powyższym referendarz sądowy – na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) – zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2014 r. wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1/ odpisów wszystkich złożonych zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez wnioskodawczynię za ten rok; 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawczyni (w kwocie netto) oraz o średniej miesięcznej ich wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie netto); 4/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych z tytułu wynajmu mieszkania; 5/ dokumentu obrazującego kwotę alimentów przekazywanych na rzecz dzieci wnioskodawczyni (oświadczenia ojca dzieci, potwierdzenia wpłat, odpisu wyroku sądu lub umowy); 6/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów związanych z utrzymaniem rodziny (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, internet, telefon, itp.); 7/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawczynię pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); 8/ dokumentu potwierdzającego aktualny stan zadłużenia wnioskodawczyni z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych oraz dowodów obrazujących ich miesięczną spłatę. Wyjaśniono też skarżącej, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Doręczenie przedmiotowego wezwania nastąpiło w dniu 14 lipca 2014 r. w trybie art. 73 p.p.s.a. Przepis ten przewiduje, że w przypadku braku możliwości doręczenia przesyłki bezpośrednio adresatowi w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy, a także dorosłemu domownikowi, administracji lub dozorcy domu w przypadku nieobecności adresata w domu, przechowuje się pismo przez okres 14 dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 1 p.p.s.a.). Adresata zawiadamia się o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni w placówce pocztowej albo urzędzie gminy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.).
W przypadku niepodjęcia pisma we wskazanym wyżej siedmiodniowym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia opisanego wyżej 14-dniowego terminu (art. 73 § 4 p.p.s.a.).
W okolicznościach niniejszej sprawy pierwszego awizowania dokonano 30 czerwca 2014 r. i od tej daty biegł 14-dniowy termin, o którym mowa w art. 73 § 1 i 3 p.p.s.a., z którego upływem nastąpił skutek prawny w postaci doręczenia zastępczego.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Skarżąca nie wykonała obowiązku nałożonego na nią zarządzeniem referendarza sądowego. Tym samym uniemożliwiła ona, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jej sytuacji finansowej. Zaniechanie skarżącej w tym zakresie skutkuje zaś niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistych możliwości płatniczych.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
W ocenie referendarza sądowego, wobec braku możliwości weryfikacji danych dotyczących przede wszystkim wysokości wszystkich miesięcznych dochodów skarżącej, środków zgromadzonych przez nią na rachunkach bankowych oraz niemożności ustalenia kwoty ponoszonych przez nią wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, w tym eksploatacją mieszkania, ale również spłatą zaciągniętych kredytów, ocena podjęta pomimo braku ww. danych, wyłącznie na podstawie danych zawartych w przedmiotowym wniosku, byłaby niepełna a przez to wadliwa.
Z tych względów uznano, że skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.