Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańskuz 11 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 600/13

Uzasadnienie

W. K., wnioskiem z dnia 22 maja 2013 r. (data stempla pocztowego), zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, oraz ustanowienie doradcy podatkowego w osobie W. P. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i teściową, aktualnie nie osiąga dochodów, źródłem utrzymania rodziny są dochody osiągane przez jego żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.500 zł miesięcznie oraz przyznana teściowej emerytura w wysokości 2.400 zł miesięcznie, wnioskodawca nie posiada majątku, natomiast jego żona jest właścicielką domu, w którym małżonkowie zamieszkują.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Przepis zawarty w art. 255 p.p.s.a. stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 4 czerwca 2013 r. (doręczonym w dniu 13 czerwca 2013 r.) wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: 1) odpisów wszystkich złożonych przez małżonków zeznań podatkowych za rok 2012 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), a w przypadku ich nieskładania za ww. rok stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego;

1. 2) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i teściową rachunków bankowych (także tych prowadzonych dla potrzeb wykonywanej przez żonę działalności gospodarczej) i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu złożonego przez każdą z ww. osób;
2. 3) oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w przedmiocie posiadanych udziałów tak w spółkach osobowych, jak i kapitałowych, pełnionych funkcji i osiąganych z tego tytułu dochodów;
3. 4) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z tytułu prowadzonej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz – w przypadku, gdy jest ona podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7;
4. 5) odpisów kopii złożonego przez żonę wnioskodawcy zgłoszenia identyfikacyjnego (NIP-1 z załącznikiem B) wraz z jego aktualizacjami;
5. 6) odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia prowadzonej dla potrzeb wykonywanej przez żonę wnioskodawcy działalności gospodarczej;
6. 7) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych);
7. 8) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury wypłacanej teściowej wnioskodawcy;
8. 9) dokumentu potwierdzającego, że wnioskodawca zaprzestał świadczenia pracy na rzecz dotychczasowego pracodawcy wraz z podaniem daty rozwiązania stosunku, na podstawie którego świadczył pracę;
9. 10) w związku z zadeklarowanym brakiem dochodów – oświadczenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezrobotnej; jeśli tak – przedłożenia dokumentu okoliczność tę potwierdzającego (np. decyzja/zaświadczenie PUP);
10. 11) dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania małżonków i teściowej poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie,, telefon, itp.);
11. 12) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).

Wnioskodawca został przy tym poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy została orzeczona separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wskazano również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

Wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.

Podkreślić należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jego możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążony negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.

Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).

W związku z powyższym stwierdzić należało, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Jak już wskazano zaniechanie wnioskodawcy w tym zakresie skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przypomnieć należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Wnioskodawca tego nie uczynił.

Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.