Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 16 maja 2016 r. (data stempla pocztowego), skarżący M. R. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. wpisu uzupełniającego od skargi w kwocie 1.000 zł oraz wpisu uzupełniającego od skargi kasacyjnej w kwocie 500 zł.
Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, złożonego przez niego pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.), dokumentów przedłożonych na zarządzenie z dnia 9 czerwca 2016 r. oraz danych ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym, referendarz sądowy ustalił, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych i jest je w stanie ponieść bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu.
Z tego względu, postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W ustawowym terminie wnioskodawca wniósł do sądu sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie powyższego postanowienia referendarza i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.
W uzasadnieniu podniósł, że sytuacja finansowa, rodzinna i majątkowa uniemożliwia mu poniesienie w całości kosztów postępowania. Podkreślił, że w toku jest egzekucja zobowiązań które są przedmiotem zaskarżenia, zaś środki na rachunku bankowym są wykorzystywane do spłacania bieżących, wymagalnych zobowiązań lub spółki, z którą jest związany i nie stanowią wolnych środków do swobodnego dysponowania. Natomiast środki na rachunek bankowy syna są przekazywane w celu zaspokojenia jego uzasadnionych potrzeb życiowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z której art. 2 do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wobec skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza utraciło moc, a sąd ponownie poddał ocenie ujawnione przez wnioskodawcę okoliczności odnoszące się do jego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych.
Stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wyjaśnić należy, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, a zatem wszyscy obywatele. Skutki przyznania prawa pomocy znajdą bowiem odzwierciedlenie po stronie dochodowej i wydatkowej budżetu, ze względu na możliwe zmniejszenie dochodów z uwagi na zwolnienie od opłat sądowych, jak i na zwiększenie wydatków ze względu na konieczność pokrycia za stronę należnych od niej kosztów.
Z tego powodu w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do sytuacji wyboru pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a odstąpieniem od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych określonej w art. 84 Konstytucji, czego wyrazem na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jest regulacja zawarta w art. 199 i art. 214. (por. M. Niezgódka-Medek, Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005 - LEX).
Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przyznanie prawa pomocy może mieć zastosowanie tylko wobec osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, w szczególności - osób rzeczywiście ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., I OZ 179/12, dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądowym oraz w doktrynie wskazuje się, że w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Komentarz do ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Hanna Knysiak-Molczyk, LexPolonica).
Przepisy art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej wart. 199 p.p.s.a. Zatem, rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.
W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Skarżący i jego żona są w trakcie rozwodu, małżonkowie mają troje małoletnich dzieci (9 lat i dwoje w wieku 4 lat), skarżący na rzecz dzieci przeznacza kwotę 690 zł miesięcznie (opłaca obiady starszemu synowi oraz przedszkole dwóm młodszym synom), skarżący posiada 960 udziałów o wartości nominalnej 480 tys. zł w "A" Sp. z o.o. w Z. (obecnie "B" Sp. z o.o.) oraz jest wspólnikiem w "C" Spółka jawna M. R., J. R., M. W. – jego udział wynosi 33,34% (w roku 2015 z tego tytułu osiągnął przychód w wysokości 223.360,05 zł i dochód w wysokości 61.935,43 zł), saldo jego rachunku bankowego o numerze [...], w którym posiada kredyt odnawialny do kwoty 30.000 zł, na dzień 30 czerwca 2016 r. było ujemne i odpowiadało wysokości przyznanego limitu kredytu, skarżący posiada zobowiązania wobec podmiotów prywatnych (w tym osób fizycznych i banków) oraz urzędu skarbowego, które aktualnie przekraczają kwotę 1,5 mln zł i dochodzone są w drodze egzekucji, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1.360,69 zł netto miesięcznie (jest zatrudniony na stanowisku prokurenta spółki "D" Sp. z o.o. w R.) oraz kontraktu menadżerskiego w wysokości 810 zł netto miesięcznie, które w całości podlega zajęciu egzekucyjnemu, prowadzi także działalność gospodarczą pod nazwą M. R. "E", przy czym pomimo wezwania nie udokumentował wysokości bieżących przychodów z tego tytułu (w roku 2015 osiągnął przychód w kwocie 82.824,90 zł i zadeklarował stratę w wysokości 124.492,50 zł), nadto w spółce "A" Sp. z o.o. (obecnie "B" Sp. z o.o.) pełni funkcję Prezesa Zarządu, przy czym kwestię tę pominął podobnie jak i posiadane udziały w spółce jawnej i spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, koszty związane ze swoim utrzymaniem (opłaty za czynsz, energię elektryczną oraz gaz) skarżący określił na poziomie około 614-664 zł miesięcznie.
W ocenie Sądu, kwota środków pieniężnych, jaką skarżący swobodnie dysponował w czasie gdy został wezwany do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 649/16, w której również został zobowiązany do uiszczenia kwoty 1.500 zł tytułem wpisów uzupełniających, a także w okresie późniejszym, nie usprawiedliwia zasadności wniosku.
Z przedłożonej historii rachunku bankowego, sporządzonej za okres od 1 marca do 30 czerwca br. wynika, że konto to skarżący wykorzystuje nie tylko do rozliczeń osobistych (wpływa na nie jego wynagrodzenie za pracę, zasila rachunki członków rodziny, tj. syna, matki i żony, dokonuje wpłat), ale również służy ono do rozliczeń spółki, w której jest zatrudniony (dokonuje przelewów wynagrodzeń dla pracowników i rozliczeń ich delegacji, spłat rat leasingowych, opłat za telefony komórkowe) oraz do rozliczeń spółek, w których posiada udziały, tj. "C" Spółka jawna M. R., J. R., M. W. i "A" Sp. z o.o. (obecnie "B" Sp. z o.o.).
Z opisu operacji dokonanych na tym rachunku wynika, że skarżący ww. okresie zasilił go, dokonując wpłat gotówki w kasie lub we wpłatomacie, środkami w łącznej kwocie 94.430 zł (w marcu br. – 52.890 zł, w kwietniu br. – 9.600 zł, w maju br. – 16.300 zł, w czerwcu br. – 15.640 zł).
Analiza transakcji dokonanych na koncie skarżącego pozwala przyjąć, że środki te nie pochodziły od spółki "D" Sp. z o.o. Spółka bowiem środki wykorzystywane następnie w rozliczeniach pomiędzy nią a innymi podmiotami, w tym jej pracownikami, przekazywała na konto skarżącego za pośrednictwem swojego rachunku o numerze [...] (transakcje zostały opisane jako zasilenie kasy).
W okresie od 7 marca do 26 kwietnia 2016 r. skarżący zasilił rachunek spółki "A" (obecnie "B" Sp. z o.o.) łącznie kwotą 4.650 zł. Wpłaty te zostały zatytułowane jako "zasilenie od udziałowca".
Co więcej, w dniu 1 marca 2016 r. skarżący dokonał przelewu środków w łącznej kwocie 61.200 zł na rachunek starszego syna o numerze [...]. Podkreślić przy tym należy, że osobą uprawnioną do korzystania z konta małoletniego syna jest sam skarżący. W tytule przelewu bowiem jako odbiorcę wyraźnie wskazano W. R. reprezentowanego przez skarżącego.
Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego znacząco odbiega od tej, która została przez niego przedstawiona we wniosku.
Skarżący posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 480.000 zł, poza dochodami ze stosunku pracy i kontraktu menadżerskiego, osiąga także dochody z tytułu prowadzenia działalności w formie spółki jawnej, źródłem jego utrzymania jest również działalność gospodarcza prowadzona osobiście.
Skarżący dysponuje środkami pieniężnymi w znacznej wysokości, wielokrotnie przewyższającymi zadeklarowane przez niego dochody, które wpłaca w gotówce na swój rachunek bankowy, z których następnie dofinansowuje spółkę, będąc jej jedynym udziałowcem i w której pełni funkcję Prezesa Zarządu kwotą znacznie przewyższającą wysokość kosztów sądowych oraz które przekazuje na rachunek bankowy syna, do którego ma dostęp jako opiekun małoletniego środki w wysokości wielokrotnie przewyższającej należne koszty sądowe.
W tym stanie sprawy nie sposób uznać, że zobowiązanie skarżącego do uiszczenia kosztów sądowych spowoduje uszczerbek w jego koniecznym utrzymaniu. Wbrew twierdzeniom skarżącego posiadał on środki, które rozdysponował na inne cele, choć mógł (i powinien był) ich część zabezpieczyć i przeznaczyć na koszty sądowe w niniejszej sprawie. Tym bardziej, że ich wysokość znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych powstałych w niniejszej sprawie.
Niezależnie od powyższego, skarżący na rachunku bankowym dysponuje środkami z kredytu odnawialnego, którego limit wynosi 30.000 zł i aktywnie z nich korzysta (co wynika z historii operacji dokonanych na koncie). Okoliczność ta również prowadzi do wniosku, że skarżący ma realne możliwości poniesienia kosztów sądowych i jest je w stanie ponieść bez uszczerbku w swoim koniecznym utrzymaniu.
Skarżący powołując się na okoliczność prowadzenia egzekucji, nie podał jednak, jakie rzeczywiście kwoty są potrącane, a zatem, jakimi faktycznie dochodami dysponuje na pokrycie niezbędnych wydatków. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310).
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.