Uzasadnienie
Wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 24 października 2008 r., A. R. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawczynię jest ona zamieszkującą w Niemczech osobą bezrobotną, utrzymującą się wraz z nieletnim dzieckiem wyłącznie z zasiłku w wysokości 402 euro oraz świadczenia prorodzinnego w wysokości 154 euro (egzekucja alimentów jest bezskuteczna), nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.
Uznając, że oświadczenie strony jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako "p.p.s.a.") wezwał A. R. do przedłożenia w terminie 14 dni: wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w szczególności kont i lokat dewizowych, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, a w przypadku ich nieposiadania złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość dochodów z tytułu przyznanych jej zasiłków, dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów oraz podnoszoną przez nią okoliczność, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy A. R. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania referendarza, oraz pomimo zastosowanego następnie na wniosek pełnomocnika strony przedłużenia terminu do złożenia dokumentów, dokumenty nie zostały ostatecznie dostarczone przez stronę. Tym samym z przyczyn leżących po stronie A. R. niemożliwe stało się ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik strony podkreślił, że złożyła ona wniosek na prawidłowo wypełnionym urzędowym formularzu, wobec czego brak było podstaw do przyjęcia, że złożone oświadczenia były niepełne lub nieprawdziwe. Żądanie dodatkowych informacji poza formularzem powinno mieć, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, charakter wyjątkowy i dotyczy okoliczności, w których oświadczenia na formularzu muszą budzić wątpliwości. W ocenie pełnomocnika w sprawie brak było podstaw do kwestionowania oświadczeń skarżącej. Tym samym brak przedłożenia dalszych wyjaśnień nie mógł być podstawą oddalenia jej wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Prawo pomocy w zakresie częściowym, o którego przyznanie wnioskuje skarżąca obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanych uregulowań wnioskodawcę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Zważyć należy, że złożone przez stronę we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, w dalszym ciągu nie jest wystarczające i nie pozwala Sądowi również na tym etapie sprawy na dokonanie pełnej oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni - a tym samym na dokonanie oceny zasadności złożonego wniosku. W sprawie nie zostały bowiem przedłożone jakiekolwiek dokumenty źródłowe, które potwierdziłyby złożone przez skarżącą oświadczenia. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Odnosząc się do twierdzeń sprzeciwu kwestionujących legalność i celowość działań polegających na zobowiązaniu wnioskodawcy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, Sąd podkreśla, że ustawa p.p.s.a. zawiera podstawę prawną pozwalającą na wezwanie wnioskodawcy do podjęcia tego rodzaju działań. Z uwagi na treść art. 255 p.p.s.a. nie można tym samym przyjąć aby wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych lub oświadczeń mogło być traktowane jako bezprawne. Z kolei ocena czy złożone przez wnioskodawcę oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest pełne, czy też niebudzące wątpliwości, nie należy do wnioskodawcy ale do podmiotu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. odpowiednio do referendarza sądowego lub do Sądu. Na tym etapie sprawy ocena, czy samo oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wystarczające dla jej przyznania, należy do Sądu.
Jak wskazano wyżej, Sąd uznał oświadczenie za niewystarczające dla ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Jednocześnie mając na uwadze zawarte w sprzeciwie jednoznaczne stanowisko przeciwne, Sąd odstąpił do czynności powtórnego wzywania strony do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłby na potwierdzenie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeń.
Z powyższych względów Sąd na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.