Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 25 marca 2014 r. (data stempla pocztowego), skarżący M. K. zwrócił się o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi określonego w kwocie 1.500 zł oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Braki formalne wniosku poprzez złożenie go na formularzu PPF skarżący uzupełnił w dniu 9 kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego). Sprecyzował przy tym swoje żądanie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, wskazując, że wnosi o ustanowienie adwokata.
W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (dnia 19 kwietnia 2011 r. małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską), prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 3.062 zł brutto miesięcznie oraz z działalności gospodarczej, której wykonywanie ze względu na prowadzoną kontrolę i postępowanie podatkowe zmuszony był znacznie ograniczyć i z której aktualnie osiąga dochody tylko w wysokości 200 zł miesięcznie, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, czy przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podniósł także, że z uwagi na konieczność spłaty określonych przez organ zobowiązań podatkowych uzyskiwane dochody pozwalają mu jedynie na pokrycie kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Regulacja zawarta w art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Na podstawie ww. przepisu referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni: (a) odpisów wszystkich zeznań podatkowych za rok 2013 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), jeżeli zostały złożone przez wnioskodawcę i jego żonę, bądź stosownego zaświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów osiągniętych przez każdego z małżonków za ten rok z właściwego urzędu skarbowego; (b) zaświadczenia od pracodawcy o wysokości miesięcznych dochodów wnioskodawcy (w kwotach netto i brutto) oraz dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; (c) oświadczenia złożonego przez żonę wnioskodawcy w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów wraz z dokumentami, z których wynikałaby wysokość średnich dochodów uzyskanych przez nią w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych aktualnie (w kwotach netto i brutto); w przypadku, gdy żona wnioskodawcy osiąga dochody z działalności gospodarczej – przedłożenia dokumentów wymienionych w punkcie d); (d) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego z prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7, a także odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; (e) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych (rachunków związanych z wykonywaną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; (f) oświadczenia wnioskodawcy i jego żony w przedmiocie zarejestrowanych na nich pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (g) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę i jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, itp.); (h) dokumentów obrazujących stan zadłużenia wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa, banków i innych podmiotów.
Wnioskodawca został poinformowany, że nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki wyłącznie w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja i przedłoży on stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.
Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawcy w dniu 18 kwietnia 2014 r., jednakże nie przedłożył on żadnego z wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację danych dotyczących jego sytuacji finansowej zawartych w złożonym oświadczeniu i dokonanie oceny, czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, a jeśli jest to w jakiej części.
Podkreślić należy, że wnioskodawca już z samego faktu nałożenia na niego zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. przedłożenia dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jej możliwości płatniczych oraz wskazaniu, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty mógł wywieść, że złożone przez niego we wniosku oświadczenie uznano za niewystarczające oraz że zostanie obciążona negatywnymi skutkami związanymi z nieprzedłożeniem wymaganych dokumentów.
W orzecznictwie sądowooadministracyjnym ugruntował się pogląd, w świetle którego uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt I OZ 128/05, niepubl.).
Postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. skutkuje zatem niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych we wniosku i przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie.
Wyjaśnić również należy wnioskodawcy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki (o czym zresztą został poinformowany w wezwaniu), gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonki. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.