Uzasadnienie
Pismem z dnia 13 lipca 2001 r. A S.A. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych od umowy sprzedaży wierzytelności. Występująca z wnioskiem spółka wskazała, iż nabywca wierzytelności tj. B sj. (strona skarżąca w rozpoznawanej sprawie), jest podmiotem gospodarczym świadczącym usługi finansowe zwolnione od podatku od towarów i usług. Decyzją nr [...] z dnia 13 sierpnia 200lr.. na podstawie m.in. art. 72§1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., dalej jako O.p.) oraz art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 9 września 2000r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U Nr 86. poz. 959) Urząd Skarbowy odmówił A S.A. uznania kwoty [...] zł za nadpłatę w podatku od czynności cywilnoprawnych.
W ocenie organu podatkowego podatek od czynności cywilnoprawnej został należnie uiszczony przez wnioskodawcę. Mając bowiem na uwadze treść art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. Nr 86, poz. 959 z późn. zm.; dalej jako ustawa o pcc) oraz samą istotę podatku VAT, wyłączenia z obowiązku zapłaty podatku od umów sprzedaży dotyczą tych przypadków, gdzie sprzedający jest podatnikiem podatku VAT z tytułu dokonania danej czynności cywilnoprawnej, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.
Pismem z dnia 8 października 2001r. strona skarżąca B sj. wystąpiła do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją, na podstawie art. 240 § 1 pkt. 4 O.p., podkreślając, iż jako druga strona umowy była ona, wraz ze sprzedającym, solidarnie odpowiedzialna za zobowiązanie podatkowe w podatku od czynności cywilnoprawnych, a tym samym posiadała przymiot strony, przeprowadzonego jednakże bez jej udziału, postępowania podatkowego. Strona skarżąca wskazała ponadto, iż dla zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych wystarczające jest aby przynajmniej jedna ze stron danej czynności była opodatkowana podatkiem VAT lub zwolniona z tego podatku, co obejmuje również nabywcę.
Postanowieniem z dnia 12 listopada 2001 r. Urząd Skarbowy wznowił postępowanie w sprawie.
Urząd Skarbowy, decyzją z dnia 30 listopada 2001 r., wydaną w trybie art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 13 sierpnia 2001 r. odmawiającej stwierdzenia nadpłaty, W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia, wskazując na przedstawioną uprzednio interpretację art. 2 pkt 4 ustawy o pcc. organ podkreślił, iż skutkiem uchylenia decyzji nie mogłoby być bowiem wydanie decyzji innej od dotychczasowej.
W wyniku wniesionego odwołania, decyzją z dnia 18 marca 2002 r., wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., Izba Skarbowa utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem, podtrzymując w całości stanowisko organu I instancji w przedmiocie wykładni przepisów regulujących zagadnienie zwolnienia w podatku od czynności cywilnoprawnych.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w związku z naruszeniem art. 2 pkt 4 ustawy o pcc oraz art, 4 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn. zm.; dalej jako ustawa o VAT) poprzez ich błędną interpretację.
Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153/02, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153/02, poz. 1270; w skrócie u.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z dyspozycją art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 243 § I Ordynacji podatkowej - w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2003r.). Wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania jest aktem procesowym nie rozstrzygającym sprawy wznowienia postępowania a wyłącznie aktem procesowym otwierającym postępowanie w danej sprawie. Takim aktem procesowym w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie z dnia 12 listopada 2001 r. Urzędu Skarbowego. Przedmiotem postępowania - na tym etapie jest wyłącznie dokonanie ustalenia, czy są spełnione przesłanki wznowienia, a to oznacza, że badaniu podlega jedynie czy podana przyczyna wznowienia jest wymieniona w dyspozycji art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej a ponadto czy wniosek o wznowienie pochodzi od strony.
Tak więc poprzez wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania wszczyna się postępowanie zmierzające do ustalenia czy przyczyny wznowienia wskazane we wniosku rzeczywiście istnieją, a następnie do merytorycznego załatwienia sprawy. Mamy do czynienia z etapem wstępnym postępowania wznowieniowego obejmującego ustalenie, czy wniosek pochodzi od strony lub innego podmiotu uprawnionego do żądania wznowienia czy wskazano na przesłankę wznowieniową (a od 1 stycznia 2003r, - czy zachowano termin do złożenia wniosku - art. 241 § 1 pkt. 1, 2, art. 243 § la O.p.).
Drugi etap postępowania wznowieniowego, rozpoczynający się po wydaniu postanowienia o wznowieniu ma na celu zbadanie zaistnienia przesłanek wznowienia i zmierza do przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie (art. 243 § 2 O.p.). Etap ten kończy się albo wydaniem decyzji odmawiającej uchylenia decyzji dotychczasowej albo też wydaniem decyzji uchylającej w całości lub w części decyzję dotychczasową. Na tym etapie jest - w pierwszym rzędzie - ustalenie istnienia podstaw wznowienia postępowania. Organ I instancji -co zaakceptował organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - etap ten pominął bowiem, wadliwie nie ustalając zasadności podstaw wznowieniowych, dokonał od razu rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, w której postępowanie zostało wznowione.
Przypomnieć, w związku z powyższym wypada, że wniosek o wznowienie postępowania B spółka jawna oparła o dyspozycję art. 240 § 1 pkt. 4 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którą w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w sprawie. Organ I instancji nie zbadał wskazanej we wniosku przesłanki wznowieniowej i rozstrzygnął w sprawie na nowo.
Tym samym w sprawie doszło do wyczerpania przesłanki o jakiej mowa w art. 134 § 2 u.p.s.a. i wobec stwierdzenia naruszenia prawa, w ramach art. 243 § 2 i art. 245 § 1 pkt. 3 O.p. w związku z art. 240 § 1 pkt. 4 Ordynacji podatkowej w stopniu skutkującym stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej (zgodnie z art. 133 Ordynacji podatkowej, stroną w postępowaniu podatkowym jest każdy, kto żąda czynności organu podatkowego, do kogo czynność organu podatkowego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu podatkowego chociażby pośrednio dotyczy).
Reasumując: art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej obciąża organ podatkowy rozpoznający wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją, koniecznością przeprowadzenia postępowania wstępnego co do merytorycznego uzasadnienia wskazanej we wniosku przesłanki wznowieniowej. Skoro we wniosku o wznowienie postępowania wskazano przesłankę wznowieniową wskazaną przez ustawodawcę w art. 240 § 1 pkt. 4 O.p. formalnie skutkując jedynie wydaniem formalnego postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego na podstawie art. 243 § 1 O.p., obowiązkiem organu podatkowego było przeprowadzenie postępowania w zakresie następującym:
czy w sprawie zakończonej decyzją odmawiającą stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych na wniosek jednej ze stron tej umowy, druga strona umowy cywilnoprawnej, która nie uiściła podatku, ma interes prawny w występowaniu w ww. sprawie o nadpłatę w charakterze strony (art. 133 O.p.), co uprawniałoby ją do złożenia wniosku opartego o przesłankę wskazaną w art. 240 § 1 pkt. 4 O.p.
Brak takiej oceny skutkuje wadliwością przedmiotowego postępowania. Z tych to względów, wobec rażącego naruszenia prawa, poprzez pominięcie jednego z etapów postępowania wznowieniowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270) stwierdził nieważność decyzji obu instancji. Z uwagi na charakter zaskarżonego orzeczenia zawarto rozstrzygnięcie w trybie art. 152 u.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 u.p.s.a.