Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył A kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie wymienionych w sentencji postanowienia tytułów wykonawczych zostało umorzone na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z tego powodu, że stwierdzono, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucji administracyjnej.
A wniósł zażalenie na powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Skarbowej. W ocenie strony postanowienie organu egzekucyjnego jest sprzeczne z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podstawą umorzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny była bezskuteczność tego postępowania, tymczasem z akt egzekucyjnych wynika, że stwierdzono u zobowiązanego prawo majątkowe w postaci nieruchomości. Zgodnie, zatem z art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny zobowiązany był poinformować wierzyciela o bezskuteczności dotychczasowej egzekucji i o możliwości egzekucji z nieruchomości. W danej sprawie organ egzekucyjny nie uczynił zadość temu obowiązkowi.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel ponosi koszty egzekucyjne w przypadku, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Do podjęcia takiego rozstrzygnięcia niezbędne jest wykazanie niemożności ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Zasadność obciążenia wierzyciela przedmiotowymi kosztami wynika z nieskuteczności postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego – W. K. Powyższe potwierdza postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na zaistnienie przesłanki określonej w art. 59 § 2 wskazanej ustawy. Dyrektor Izby Skarbowej zauważył, że wymienione postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem organu odwoławczego z dnia [...] r.
A wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z wnioskiem o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako naruszającego prawo. W ocenie strony skarżącej zaskarżone postanowienie narusza art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem skarżącego, interpretacja wskazanego przepisu dokonana przez Dyrektora Izby Skarbowej jest błędna. Przepis ten odnosi się do wszystkich możliwych wierzycieli niebędących jednocześnie organem egzekucyjnym i nie jest ograniczona do sytuacji, kiedy egzekucja jest prowadzona w celu ściągnięcia należności pieniężnych obcego państwa. Ten ostatni warunek odnosi się tylko do wypadku, kiedy podmiotem, który należy poinformować o przesłankach zawartych w art. 110 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest organ wykonujący. Zgodnie z normą zawartą w art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku egzekucji należności pieniężnych polskiego wierzyciela, organ egzekucyjny obowiązany jest poinformować wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym o fakcie niemożliwości zastosowania lub bezskuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2 – 6 ustawy.
Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę, podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
W ocenie Sądu skarga A jest uzasadniona, albowiem Dyrektor Izby Skarbowej naruszył w sprawie przepisy postępowania w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Stwierdzenie, że wymienione wyżej naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy wyprowadzić należy z oceny, iż gdyby wskazanego uchybienia nie było wynik niniejszej sprawy mógłby być inny.
W rozpoznawanej sprawie istota problemu sprowadza się do oceny zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem stwierdzenie, że nastąpiło to z naruszeniem przepisów prawa czyni wadliwym obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu, sytuacja taka w niniejszej sprawie nie miała miejsca, albowiem zobowiązany posiadała nieruchomość – działkę budowlaną o pow. 2200 m2.
Z art. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika podstawowy obowiązek administracyjnych organów egzekucyjnych, dążenia do legalnego doprowadzenia do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków, stanowiących przedmiot postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 7 § 2 powołanej ustawy w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się środek egzekucyjny najmniej uciążliwy dla zobowiązanego.
Egzekucja z nieruchomości uregulowana w Rozdziale 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest niewątpliwie najdotkliwszym środkiem egzekucyjnym. Dlatego też ustawodawca przedmiotowy środek egzekucyjny traktuje jako ostateczny. Możliwość zastosowania egzekucji z nieruchomości została ograniczona, stosownie do art. 110 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do sytuacji, w których spełnione są łącznie dwie przesłanki, tj. zastosowanie innych środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne oraz, egzekucja jest prowadzona w celu wyegzekwowania należności pieniężnych określonych lub ustalonych w decyzji ostatecznej.
Niezależnie jednak od określenia dodatkowych przesłanek, egzekucja z nieruchomości, jako jeden ze środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym, nie może być traktowana jako odrębne postępowanie egzekucyjne.
Zastosowanie tego środka egzekucyjnego poprzedza złożenie stosownego wniosku przez wierzyciela. Zgodnie, bowiem z art. 110 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny podejmuje czynności egzekucyjne związane z egzekucją z nieruchomości na wniosek wierzyciela, z tym że jeżeli wierzycielem jest obce państwo - na wniosek organu wykonującego. Aby wniosek taki mógł być jednak złożony wierzyciel musi zostać poinformowany o zaistnieniu okoliczności będących przesłanką zastosowania egzekucji z nieruchomości. Dlatego też, zgodnie z art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o okolicznościach, o których mowa w § 1, organ egzekucyjny informuje wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym lub organ wykonujący, jeżeli egzekucja jest prowadzona w celu ściągnięcia należności pieniężnych obcego państwa.
Sąd podziela zarzut strony skarżącej, iż wykładnia art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosowana w rozpoznawanej sprawie przez Dyrektora Izby Skarbowej jest błędna. Powołany wyżej art. 110 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skonstruowany został w oparciu o spójnik "lub" będący alternatywą rozłączną. Wyraża on możliwą wymienność albo wzajemne wyłączenie się zdań równorzędnych albo części zdań (nazw). Zdanie utworzone z innych zdań (nazw) przy użyciu alternatywy jest nazywane sumą logiczną. Zatem, zakres znaczeniowy nazwy znajdującej się przed spójnikiem "lub" jest rozłączny od zakresu nazwy następującej po tym spójniku.
W konsekwencji, określenie użyte in fine omawianego przepisu odnosi się tylko do nazwy następującej po spójniku "lub". Norma odkodowana z treści omawianego przepisu ma wobec powyższego następujące brzmienie. Organ egzekucyjny zawsze zawiadamia o sytuacji określonej w art. 110 § 1 omawianej ustawy wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, natomiast organ wykonujący tylko wtedy, jeżeli egzekucja jest prowadzona w celu ściągnięcia należności pieniężnej obcego państwa.
Zwrócić należy także uwagę, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji definiuje odrębnie wierzyciela - rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz, organ wykonujący – przez który rozumie się organ uprawniony do przyjmowania od obcego państwa wniosku o udzielenie pomocy w sprawach dotyczących należności pieniężnych, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9; § 2 (art. 1a pkt 8b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Zgodnie z art. 66b § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji funkcje organu wnioskującego i organu wykonującego sprawuje minister właściwy do spraw finansów publicznych. Określenie podmiotów uprawnionych do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 oraz właściwości przedmiotowej tych podmiotów nastąpiło w art. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zgodnie z art. 5 § 2 powołanej ustawy Uprawnionym do żądania wykonania, w drodze egzekucji administracyjnej, obowiązków, o których mowa w art. 2 § 1 pkt 8 i 9, jest również obce państwo. Prawa i obowiązki takiego państwa wykonuje organ wykonujący, chyba że ratyfikowana umowa międzynarodowa, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Wobec powyższego, tylko organ wykonujący jest właściwy w sprawie prowadzenia egzekucji w celu ściągnięcia należności państwa obcego. Zatem, gdy egzekucja prowadzona była na wniosek A, czyli wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym i zaistniała przesłanka określona w art. 110 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny miał obowiązek poinformowania o tym tego wierzyciela (zob. też Przybysz P., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2006. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis wyd. II).
Równocześnie, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że organem właściwym do prowadzenia egzekucji z nieruchomości jest inny organ egzekucyjny niż organ uprzednio prowadzący postępowanie egzekucyjne, to jest konieczne przekazanie sprawy organowi właściwemu miejscowo a nie jej umorzenie. (Przybysz P., Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Warszawa 2006. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis wyd. II).
Wobec powyższego stwierdzić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie niniejszej było przedwczesne. W okolicznościach niniejszej sprawy umorzenie postępowania egzekucyjnego mogło nastąpić w przypadku braku wniosku wierzyciela o zastosowanie egzekucji z nieruchomości, jednakże dopiero po uprzednim poinformowaniu go o okolicznościach opisanych w art. 110 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Zatem, skoro nie było podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, nie można skutecznie twierdzić, że brak było możliwości ściągnięcia kosztów postępowania egzekucyjnego od zobowiązanego. Tym samym, Dyrektor Izby Skarbowej naruszył art. 64c § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.
W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na zasadzie art. 152 ww. ustawy, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.