Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 14 października 2014 r. (data prezentaty), pełnomocnik skarżącego P. R. zwróciła się o przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do przepisu art. 246 § 3 p.p.s.a., adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy.
Przed przystąpieniem do oceny przedmiotowego wniosku podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy mieć również na uwadze, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i winno być stosowane wyłącznie w odniesieniu do podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Co więcej, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtuje: 1) wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.; dalej jako rozporządzenie);
- 3) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia);
- 3) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący w niniejszej sprawie 100 zł (§ 3 rozporządzenia);
- 4) opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192) oraz 5) wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), które jest ustalane, co do zasady, swobodnie pomiędzy stronami, tj. mocodawcą i pełnomocnikiem. Pewną wskazówką dla oceny obciążeń finansowych, jakie wnioskodawca musiałaby ponieść z tego tytułu jest jedynie wysokość tzw. stawek minimalnych, określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
Przechodząc do oceny zasadności wniesionego żądania referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia złożonego przez pełnomocnika o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, nie pozwalają przyjąć, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania, jak również, że nie ma realnych możliwości ich poniesienia choćby w części.
Wskazać należy, że wnioskodawca od dnia 4 kwietnia 2012 r. przebywa w zakładzie karnym, w którym odbywa karę pozbawienia wolności (koniec kary nastąpi 20 stycznia 2015 r.), posiada mieszkanie o powierzchni 14 m2 (do remontu), w dniu 13 czerwca 2013 r. zawarł ugodę sądową, na mocy której otrzymał kwotę 110.000 zł płatną w dwóch ratach, z tego tytułu w dniach 25 czerwca 2013 r. i 18 marca 2014 r. na jego rachunek bankowy w [...] wpłynęły środki odpowiednio w kwocie 76.673 zł i 16.740 zł, zaś w dniu 25 czerwca 2013 r. na konto zakładu karnego przekazana została na rzecz wnioskodawcy kwota 2.200 zł, przy czym według wyjaśnień pełnomocnika obecnie wnioskodawca dysponuje jedynie kwotą 1.700 zł, gdyż pozostałe środki zostały przeznaczone na spłatę jego zobowiązań (przy czym pełnomocnik dokumentując tę okoliczność przedstawiła tylko nakaz zapłaty z dnia 30 lipca 2014 r. na łączną kwotę 2.008,54 zł).
Zdaniem orzekającego nawet przyjmując za wiarygodne oświadczenie pełnomocnika, że wnioskodawca obecnie dysponuje tylko kwotą 1.700 zł, to i tak brak jest podstaw do uznania, że nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Przemawia za tym okoliczność, że wnioskodawca od momentu rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności w zasadzie nie ponosi wydatków na swoje utrzymanie. W sytuacji zaś, gdy wnioskodawca posiada środki pieniężne, których nie przeznacza na swoje konieczne utrzymanie, to należało przyjąć, że stanowią one jego oszczędności. Na uwadze należy mieć także, że kwota posiadanych przez wnioskodawcę oszczędności wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów niniejszego powstępowania, które zostały już wyszczególnione.
Natomiast bez wpływu na podjęte rozstrzygnięcie pozostaje podnoszona przez pełnomocnika okoliczność konieczności spłaty ciążących na wnioskodawcy zobowiązań cywilnoprawnych. Nie mają one bowiem pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi jakimi są koszty postepowania sądowoadministracyjnego.
Raz jeszcze należy podkreślić, że prawo pomocy przysługuje tym osobom, które znajdują się trudnej – co należy podkreślić – sytuacji finansowej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych.
Reasumując, za zasadne – w świetle przedstawionych ustaleń – należało uznać, że wnioskodawca ma realne możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Wskazane okoliczności nie potwierdzają, że jego aktualna sytuacja uniemożliwia mu ich poniesienie.
Z tych wszystkich względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.