Uzasadnienie
Wnioskiem złożonym na formularzu PPF w dniu 23 sierpnia 2016 r., skarżący K. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką, małżonkowie mają na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci (7 miesięcy i 5 lat), są właścicielami domu o powierzchni 200 m2 i wartości około 500.000 zł oraz posiadają dwa samochody osobowe marki [...] z 2008 r. oraz [...] z 2009 r., natomiast nieruchomość leśna o powierzchni około 400 m2 i wartości 7.000 zł stanowi majątek odrębny skarżącego, na dzień złożenia oświadczenia małżonkowie nie posiadali oszczędności (dotychczas zgromadzone środki w kwocie ponad 30.000 zł przeznaczyli bowiem na remont garażu oraz budowę ogrodzenia), źródłem dochodu czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę skarżącego, które wynosi około 8.500 zł netto miesięcznie oraz wypłacany żonie zasiłek macierzyński w wysokości około 3.000 zł netto miesięcznie, małżonkowie przeznaczają kwotę około 3.963 zł na spłatę kredytu hipotecznego (około 1.350 zł), pożyczki mieszkaniowej (około 950 zł), opłaty za gaz i ogrzewanie, wodę, wywóz śmieci, internet oraz przedszkole (łącznie 1.662,25 zł).
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przed przystąpieniem do oceny wniosku skarżącego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a., stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak-Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077). Instytucja prawa pomocy wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów tego postępowania, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet Państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów.
Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od generalnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy nie przysługuje zatem innym podmiotom, aniżeli te, znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niejednokrotnie uniemożliwiającej im zaspokojenie niezbędnych nawet potrzeb bytowych. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przechodząc do oceny zasadności wniesionego żądania referendarz sądowy stwierdził, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego o jego stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także akt podatkowych sprawy, nie pozwalają uznać skarżącego za osobę, która nie może uiścić wpisu od skargi w całości, czy też w części. Zdaniem orzekającego skarżący ma realne możliwości jego poniesienia w całości.
Za takim stanowiskiem przemawia wysokość miesięcznych dochodów małżonków, jaka pozostaje do ich dyspozycji, a która po uwzględnieniu kwoty rat kredytowo-pożyczkowych oraz stałych wydatków ponoszonych przez nich na opłaty eksploatacyjne i za przedszkole wynosi około 7.538 zł. Wprawdzie z kwoty tej bez wątpienia małżonkowie ponoszą pozostałe koszty bieżącego utrzymania rodziny, jak chociażby wyżywienia, zakupu środków czystości i higieny (w tym pielęgnacji niemowlaka), odzieży, obuwia, paliwa do dwóch samochodów, to jednak nie sposób przyjąć, że koszty te wynoszą ponad 7.500 zł miesięcznie. Tym bardziej, że małżonkowie, którzy – jak wynika z treści oświadczenia skarżącego oraz z akt podatkowych sprawy – nie posiadają dochodów innych aniżeli z wynagrodzenia za pracę (małżonka skarżącego zasiłek macierzyński otrzymuje od stycznia br.) byli w stanie zgromadzić oszczędności w wysokości ponad 30.000 zł, z których sfinansowali remont garażu i budowę ogrodzenia.
W tym stanie sprawy nie sposób przyjąć, że uiszczenie przez skarżącego kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi, która stanowi 1/23 miesięcznych dochodów małżonków, spowoduje skutki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazane okoliczności, w szczególności źródło i wysokość dochodów małżonków, nie potwierdzają, że aktualna sytuacja skarżącego i jego rodziny uniemożliwia mu opłacenie wpisu od skargi.
Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i orzekł jak w sentencji postanowienia.