Uzasadnienie
R. N. wnioskiem z dnia 10 grudnia 2009 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi określonego w kwocie 2 436 zł.
Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów (zaświadczeń naczelnika urzędu skarbowego z dnia 27 października 2009 r., potwierdzenia przekazu świadczenia za grudzień 2009 r.) wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, małoletnim synem oraz matką, źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny są osiągane przez żonę wnioskodawcy dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1 200 zł brutto miesięcznie (w roku 2008 dochód z tego tytułu wyniósł 14 698,03 zł) oraz wypłacana matce renta w kwocie 767,88 zł netto miesięcznie, natomiast wnioskodawca aktualnie nie uzyskuje dochodów (za rok 2008 nie złożył zeznania podatkowego), nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, dom o powierzchni 230 m2, na której to nieruchomości ustanowiono hipotekę na kwotę 360 000 zł, stanowi własność jednej z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (skarżący nie wskazał właściciela). W uzasadnieniu podniósł, że ponosi nie tylko wydatki związane z zakupem żywności, środków higieny, ale także pomocy szkolnych dla syna oraz leków dla matki.
Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.
Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z powyższym zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2009 r. (doręczonym w dniu 23 grudnia 2009 r.) skarżący zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: (1) wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych oraz rachunków prowadzonych dla potrzeb działalności gospodarczej żony, z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, bądź też oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków o ich nieposiadaniu, (2) oświadczenia złożonego przez małżonkę w przedmiocie jej majątku, w szczególności posiadanych nieruchomości, przedmiotów o wartości powyżej 3 000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych), (3) dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość osiągniętego przez żonę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochodu (przychodu) lub poniesionej straty, kosztów uzyskania przychodów w okresie ostatnich trzech miesięcy, a także kopii zgłoszenia NIP-1 z załącznikiem B wraz z ich aktualizacjami, (4) oświadczenia złożonego przez każdego z małżonków w przedmiocie posiadanych udziałów, tak w spółkach osobowych, jak i kapitałowych, pełnionych funkcji oraz osiąganych z tego tytułu dochodów, (5) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez małżonków wydatków związanych z miesięcznymi kosztami utrzymania (opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości, telefon, inne) oraz kosztami leczenia pozostającej z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym matki, (6) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę, jego żonę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości).
W złożonym w dniu 29 grudnia 2009 r. piśmie wnioskodawca wniósł o przedłużenie terminu do nadesłania wymaganych dokumentów do dnia 5 stycznia 2010 r. Wskazał, że nie ma możliwości wykonania nałożonego zobowiązania w tak krótkim terminie. Podniósł, że zakreślony termin obejmował trzy dni ustawowo wolne od pracy, podczas których nieczynne były instytucje takie jak banki i urzędy państwowe.
Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez Sąd, który przedłużył wnioskodawcy termin do dnia 8 stycznia 2010 r.
Skarżący wymaganych dokumentów nie przedłożył. W piśmie z dnia 7 stycznia 2010 r. wyjaśnił jedynie, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej. Oświadczył także, że nie posiada przedmiotów o wartości przekraczających kwotę 3 000 euro, oszczędności, udziałów w spółkach osobowych i kapitałowych, pojazdów mechanicznych, wydatki eksploatacyjne ponosi żona. Wyjaśnił, że został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, na dowód czego przedłożył odpis zaświadczenia z dnia 25 września 2007 r. o dokonaniu wpisu.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że okoliczność istniejącego w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej nie zwalnia jego z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej współmałżonka i pozostaje bez wpływu na dokonaną ocenę jego możliwości finansowych. O zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje bowiem tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8).
W odniesieniu zaś do złożonego przez wnioskodawcę dodatkowego oświadczenia stwierdzić należy, że jego treść budzi uzasadnione wątpliwości. Zgodnie bowiem z wpisem w Krajowym Rejestrze Sądowym w spółce "A" Sp. z o.o. z siedzibą [...] pełni on funkcję prezesa zarządu (wiceprezesem zarządu jest małżonka). Skarżący wprawdzie oświadczył wprawdzie, że nie posiada udziałów tak w spółkach osobowych, jak i kapitałowych, jednakże pominął w swym oświadczeniu odpowiedź na pytanie o pełnione w tych podmiotach funkcje i osiągane z tego tytułu dochody.
Przypomnieć trzeba, że oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący składał pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 Kodeksu karnego).
W tym stanie faktycznym stwierdzić trzeba, że wnioskodawca pomimo przedłużenia terminu żadnego z wymaganych dokumentów i oświadczeń nie przedłożył, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w szczególności wysokości osiąganych przez żonę dochodów (ponoszonej straty) z prowadzonej działalności gospodarczej, posiadanego przez nią majątku, wysokości kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Nadmienić przy tym należy, że dołączone do wniosku zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego dotyczą dochodów małżonków za rok 2008 i z tego względu nie zostały one wzięte pod uwagę.
Tym samym przyjąć należało, że wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny sytuacji finansowej swojej i rodziny.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, niepubl.).
Jak już wskazano, że wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy jest sprawą zainteresowanego.
W związku z powyższym uznano, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tych względów na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.