Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2017 r., po rozpatrzeniu zażalenia "A" Spółki z o.o. z siedzibą w S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia 16 lutego 2017 r. oddalające skargę na czynności zabezpieczające w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w toku postępowania zabezpieczającego, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] występujący jednocześnie jako organ egzekucyjny i
Zdaniem Spółki, wystawione zawiadomienia nie spełniają wymogów formalnych, gdyż nie odpowiadają formie przewidzianej w przepisach wykonawczych do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jako uchybienie formalne zgłoszono też nieprecyzyjne określenie obowiązku podlegającego zabezpieczeniu, tj. nieprawidłowe oznaczenie rodzaju i wysokości tego obowiązku. Czynności zabezpieczające zostały podjęte w postępowaniu wszczętym niezgodnie z prawem, podlegającym umorzeniu zgodnie z wniesionymi przez stronę zarzutami z art. 33 w zw. z art. 166b u.p.e.a. Spółka wskazała, że zajęcia zabezpieczające zostały dokonane po zawieszeniu postępowania zabezpieczającego na podstawie art. 35 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a., gdyż zawiadomienia zostały jej doręczone po dacie zawieszenia postępowania egzekucyjnego na skutek wniesionych zarzutów.
W wyniku rozpoznania skarg na ww. czynności zabezpieczające organ egzekucyjny wydał w dniu 16 lutego 2017 r postanowienie oddalające skargi jako niezasadne.
W wyniku rozpoznania sprawy w postępowaniu zażaleniowym, zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że przedmiotem sprawy było zbadanie prawidłowości podjętych czynności zabezpieczających, realizowanych przez organ egzekucyjny na majątku zobowiązanej spółki.
Zdaniem organu odwoławczego, w świetle zebranego materiału dowodowego organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymaganych przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji obowiązków. Zawiadomienia: nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...] z dnia 15 grudnia 2016 r. zostały doręczone dłużnikom zajętych wierzytelności, zaś ich odpisy doręczono spółce w dniu 3 stycznia 2017 r. Przy czym odpisy zarządzeń zabezpieczenia, na podstawie których wystawiono ww. zawiadomienia o zajęciach zabezpieczających zostały doręczone uprzednio zobowiązanej w dniu 13 grudnia 2016 r.
Odnośnie zarzutów niespełnienia przez zawiadomienia wymogów formalnych określonych w przepisach wykonawczych do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ zważył, że nie istnieje akt wykonawczy określający wzór zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym innych wierzytelności pieniężnych. Obowiązuje wyłącznie akt określający wzory zawiadomień stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym, którym jest rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1339). Wzór zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym innej wierzytelności pieniężnej, stanowiący załącznik nr 5 powołanego rozporządzenia, stosowany jest odpowiednio w postępowaniu zabezpieczającym, tj. z uwzględnieniem specyfiki postępowania zabezpieczającego jako postępowania zmierzającego do zabezpieczenia wykonania obowiązku w przyszłości, nie natomiast jego wyegzekwowania. Odpowiednio stosowany jest również art. 67 § 2 u.p.e.a. wskazujący niezbędne elementy zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego.
Zawiadomienia z dnia 15 grudnia 2016 r. zostały zatem wystawione w zgodzie ze stosowanym odpowiednio ww. przepisem prawa. Organ wskazał, że z wystawionych zawiadomień wynika wysokość zabezpieczanego obowiązku, poszczególne kwoty podano oddzielnie dla każdego wystawionego zarządzenia zabezpieczenia, a ponadto określono, że całość wynosi łącznie: 68.378.020,00 zł.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ egzekucyjny prawidłowo ocenił, że czynności zabezpieczające nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów formalnoprawnych stanowiących o sposobie i formie ich dokonywania.
Odnosząc się natomiast do zarzutu podjęcia przedmiotowych czynności, w postępowaniu egzekucyjnym, które wobec wniesienia zarzutów uległo zawieszeniu organ podniósł, że w odrębnym postępowaniu został już oceniony stan faktyczny dotyczący wniesienia przez stronę tego środka prawnego. W wydanym postanowieniu wyraźnie wskazano, że z ugruntowanej linii orzecznictwa oraz stanowiska doktryny wynika, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia postępowanie egzekucyjne oraz egzekucję administracyjną. Po ich wzajemnym omówieniu organ wyjaśnił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje możliwość zgłoszenia zarzutów wyłącznie w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - zgodnie z wyraźnym brzmieniem art. 33 § 1 u.p.e.a. Tym samym zarzuty można wnieść tylko we wszczętej egzekucji.
Zarzuty mogą być wniesione do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego (odpowiednio odpisu zarządzenia zabezpieczenia) - o czym poucza się zobowiązanego w treści tytułu wykonawczego lub zarządzeniu zabezpieczenia (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Skoro to w tytule wykonawczym (zarządzeniu zabezpieczenia) powinno znaleźć się pouczenie o terminie na złożenie zarzutów, a tytuł wykonawczy (zarządzenie zabezpieczenia) wchodzi do obiegu prawnego przez jego doręczenie, to właśnie tę datę należy przyjąć za datę początkową biegu terminu, o jakim mowa w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy. Jedynie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny uchybi obowiązkowi skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego (zarządzenia zabezpieczenia) zarzuty przysługują zobowiązanemu mimo niedoręczenia mu tego odpisu, gdyż inaczej zobowiązany pozbawiony zostałby podstawowej ochrony w postępowaniu egzekucyjnym.
Wyłącznie w przypadku powołanych zaniedbań brak doręczenia odpisu tytułu wykonawczego (zarządzenia zabezpieczenia) nie pozbawia zobowiązanego prawa do składania zarzutów. Może to nastąpić jednak tylko po wszczęciu egzekucji na podstawie art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.
W badanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] w dniu 13 grudnia 2016 r. skutecznie doręczył zobowiązanej spółce odpisy zarządzeń zabezpieczenia, przy czym przed wskazaną datą nie doszło do doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, co spowodowałoby ziszczenie się przesłanki, o której mowa w art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. Tym samym bieg terminu do wniesienia przez spółkę zarzutów biegł od dnia 13 grudnia 2016 r., tj. od wszczęcia zabezpieczenia na podstawie stosowanego odpowiednio w postępowaniu zabezpieczającym art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.
W konsekwencji pismo z dnia 12 grudnia 2016 r. nie mogło wywrzeć skutków prawnych dla toczącego się postępowania zabezpieczającego, w szczególności skutku, o którym mowa w powołanym art. 35 § 1 u.p.e.a. Dopiero wniesienie zarzutów pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. oceniono jako skuteczne i jako takie powodujące w konsekwencji zawieszenie postępowania zabezpieczającego.
Mając na uwadze powyższe Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] stwierdził, że przedmiotowe czynności zabezpieczające podjęte zostały w postępowaniu, które nie uległo zawieszeniu. Stanowi to również o bezprzedmiotowości badania systemów teleinformatycznych celem potwierdzenia dat podjętych przez organ czynności po wpływie zarzutów wniesionych pismem z dnia 12 grudnia 2016 r.
W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 5 kwietnia 2017 r., "A" sp. z o.o. z siedzibą w S., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzuciła zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 35 § 1 w zw. z art. 166b u.p.e.a. poprzez błędne stwierdzenie, jakoby wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego nie spowodowało zawieszenia tego postępowania, a tym samym nie miało wpływu na dopuszczalność zaskarżonych czynności zabezpieczających.
Zdaniem spółki, zgodnie z literalnym brzmieniem pierwszej części art. 35 § 1 u.p.e.a. zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu. Przepis ten, jak również sama instytucja zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu zabezpieczającym.
Skarżąca wskazała, że w dniu 12 grudnia 2016 r. złożyła pismo, które zawiera zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego oparte m.in. na przesłankach z art. 33 § 1 pkt 3, pkt 6 i pkt 10 u.p.e.a. W sprawie zgłoszonych zarzutów ostateczne postanowienie zostało wydane przez organ administracji w dniu 5 kwietnia 2017 r. W konsekwencji w okresie od dnia 12 grudnia 2016 r. do dnia 5 kwietnia 2017 r. postępowanie zabezpieczające pozostawało zawieszone z mocy prawa, niezależnie od składanych przez skarżącą wniosków oraz bez potrzeby wydawania jakiegokolwiek postanowienia w tym przedmiocie. Natomiast pismo skarżącej z dnia 20 grudnia 2016 r., o którym mowa w zaskarżonym postanowieniu, stanowiło w istocie uzupełnienie zarzutów wniesionych 12 grudnia 2016 r.
Zdaniem spółki, nie można zgodzić się z organem administracji, jakoby dopiero wniesienie zarzutów pismem z 20 grudnia 2017 r. oceniono jako skuteczne, gdyż nie znajduje to potwierdzenia w aktach sprawy. W szczególności organ zabezpieczający nie wydał w odniesieniu do zarzutów skarżącej z 12 grudnia 2016 r. postanowienia w trybie art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazany skutek zawieszenia miał miejsce niezależnie od zasadności poszczególnych zarzutów skarżącej.
Ponadto w ocenie spółki, termin do wniesienia zarzutów jedynie pośrednio wynika z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., który zgodnie z art. 166b u.p.e.a. odpowiednio stosuje się w postępowaniu zabezpieczającym. Nie ulega również wątpliwości, że czynności zabezpieczających można było dokonywać również przed doręczeniem zarządzenia zabezpieczenia skarżącej co wynika wprost z art. 155a § 1 pkt 1 u.p.e.a.
W tym kontekście nie można zaakceptować zawartego w zaskarżonej decyzji wywodu opartego na rozróżnieniu postępowania egzekucyjnego i egzekucji administracyjnej. W postępowaniu zabezpieczającym organ egzekucyjny przystępuje do czynności zabezpieczających natychmiast po wydaniu zarządzenia zabezpieczenia, gdyż tylko takie podejście należycie realizuje cele tego postępowania. Zarządzenie zabezpieczenia wchodzi zatem do obrotu prawnego nie w dacie jego doręczenia zobowiązanemu, lecz w dacie jego wydania. W konsekwencji skarżąca skutecznie wniosła zarzuty w sprawie postępowania zabezpieczającego tego samego dnia, w którym zarządzenia zabezpieczenia zostały wydane.
W podpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona przez sąd kontrola zaskarżonego postanowienia nie wykazała, by zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
We wniesionej skardze skarżący koncentruje się na braku możliwości dokonania czynności polegających na zajęciu zabezpieczającym wierzytelności z uwagi na zawieszenie postępowania wskutek zgłoszenia zarzutów i podnosi zarzut naruszenia art. 35 § 1 u.p.e.a.
Przepis art. 35 § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi, że § 1. Zgłoszenie przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 zawiesza postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu, o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.
§ 2. W okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny może dokonać na podstawie tytułu wykonawczego zabezpieczenia na wniosek wierzyciela lub z urzędu.
Nie budzi wątpliwości możliwości możliwość podjęcia czynności polegających na zajęciu zabezpieczającym wierzytelności w sytuacji gdy postępowanie egzekucyjne nie jest zawieszone.
Natomiast w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego możliwość taką przewiduje wyraźnie art. 35 § 2 u.p.e.a. Celem tego przepisu jest uniknięcie sytuacji, w których dłużnik w okresie od wniesienia zarzutów do ich ostatecznego rozpoznania podejmie czynności w celu uniemożliwienia późniejszej skutecznej egzekucji.
Zgodnie z art. 1 a pkt 19 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o zajęciu zabezpieczającym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego dokumentem stanowiącym podstawę zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku.
Dokonanie przez organ czynności polegających na zajęciu zabezpieczającym wierzytelności nie narusza zatem unormowania 35 § 1 u.p.e.a., z uwagi na przewidzianą w art. 35 § 2 u.p.e.a. możliwość podjęcia czynności zabezpieczających, do jakich należy zabezpieczające zajęcie wierzytelności.
Niezależnie od okoliczności czy postępowanie w niniejszej sprawie uległo zawieszeniu wskutek wniesienia zarzutów, czy też do zawieszenia takiego nie doszło, organ był uprawniony do dokonania na podstawie tytułu wykonawczego (zarządzenia zabezpieczenia) zajęcia zabezpieczającego. W sprawie zbędne było w tej sytuacji dokonywanie ustaleń oraz ocen w zakresie terminu skutecznego wniesienia zarzutów i zawieszenia postępowania egzekucyjnego na tej podstawie. Podjęte czynności mają bowiem niewątpliwie charakter czynności zabezpieczających a nie egzekucyjnych.
Podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 35 § 1 u.p.e.a. nie jest zatem uzasadniony.
Wskazać należy, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego. Ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2015r., II FSK 778/13; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015r., II FSK 1688/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015r., III SA/Wa 3396/14, wyrok NSA z dnia 24 października 2014r., II GSK 1377/13). Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. Powyższe uwagi dotyczące skargi na czynności egzekucyjne mają również odpowiednio zastosowanie do skargi na czynności zabezpieczające ze względu na treść art. 166b u.p.e.a.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia zabezpieczającego wierzytelności pieniężnych. Przedmiotowego zajęcia dokonano na podstawie art. 89 § 1 w związku z art. 164 § 4 u.p.e.a. Podstawę prawną egzekucji z innej wierzytelności pieniężnej stanowią przepisy art. 89 - 92 Rozdziału 5, Oddział I u.p.e.a. Zgodnie z art. 89 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Stosownie do treści art. 89 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny: 1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy: a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, c) i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
- 2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
- 3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1. W myśl art. 164 § 4 u.p.e.a. do zajęcia zabezpieczającego stosuje się odpowiednio przepisy o zajęciu egzekucyjnym pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, renty socjalnej, egzekucję z rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych, praw z papierów wartościowych zapisanych na rachunku papierów wartościowych oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego, papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, weksla, autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz własności przemysłowej, udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostałych praw majątkowych oraz ruchomości.
Z okoliczności sprawy wynika, że dokonanie zajęć zabezpieczających nastąpiło prawidłowo.
W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ta sama reguła obowiązuje w postępowaniu zabezpieczającym. Podniesione przez skarżącego zastrzeżenia dotyczące dokonania zajęcia zabezpieczającego w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jak już wyżej wskazano, nie są uzasadnione.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako niezasadną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którymi sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.