Uzasadnienie
Organ egzekucyjny Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne na wniosek oraz na podstawie wystawionego w dniu 06.10.2014 r. przez wierzyciela Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na zobowiązanego Pana H. C. oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym - Panią G. C., tytuł wykonawczy nr [...], obejmujący nienależnie pobrane płatności ONW w wysokości 59.174.59 zł.
W celu realizacji ww. tytułu wykonawczego, organ egzekucyjny, na podstawie zawiadomienia z dnia 26.11.2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Pana H. H. w [...] S.A. ([...] S.A.).
Odpisy ww. dokumentów doręczono zarówno Panu H. C., jak i Pani G. C. za pośrednictwem poczty w dniu 11.12.2014 r.
Oddzielnymi pismami z dnia 18.12.2014 r., a więc terminie ustawowo skutecznym, Pan H. C. oraz Pani G. C. wnieśli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Pan H. C. zgłosił zarzut określony w art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., tj. zarzut zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak środków finansowych.
W piśmie z dnia 18.12.2014 r. Pani G. C. zgłosiła zarzuty określone w art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7, 8, 10 u.p.e.a., tj. zarzuty: nieistnienia obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, braku uprzedniego doręczenia upomnienia, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.
W związku z wniesionym zarzutem z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., organ egzekucyjny wezwał Pana H. C. do przedstawienia innych, mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję.
W odpowiedzi na powyższe, zobowiązany w piśmie z dnia 23.01.2015 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o: uchylenie wezwania, wstrzymanie egzekucji na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a., zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a. oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a.
Z akt sprawy wynika, że oddzielnymi pismami z dnia 21.12.2014 r. zobowiązany oraz jego małżonka wnieśli skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika Urzędu Skarbowego polegające na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia 26.11.2014 r. Po rozpoznaniu ww. środka zaskarżenia, Dyrektor Izby Skarbowej wydał w dniu 06.03.2015 r. postanowienie nr [...], którym skargę oddalił. Aktualnie toczy się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie ze skargi Pani G. C. i Pana H. C. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 01.02.2016 r. nr [...] z dnia 01.02.2016 r. uchylającego w całości ww. postanowienie tut. organu, z uwagi na okoliczność, iż Pani G. C. nie posiada statusu zobowiązanego.
Z kolei, Naczelnik Urzędu Skarbowego, w dniu 07.01.2015 r.:
- 1) wydał postanowienie, którym zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w związku z wniesionymi przez Panią G. C. zarzutami z art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7 i 10 u.p.e.a.,
- 2) zwrócił się do Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o zajęcie stanowiska w zakresie zgłoszonych przez Panią G. C. zarzutów do postępowania egzekucyjnego z art. § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7 i 10 u.p.e.a.
Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w postanowieniu z dnia 20.02.2015 r. stwierdził brak podstaw do uznania zarzutów w sprawie prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postępowania egzekucyjnego do majątku Pana H. C. oraz majątku wspólnego Pana H. C. i Pani G. C. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 06.10.2014 r.
Po rozpatrzeniu zażalenia Pani G. C. na ww. orzeczenie, postanowieniem z dnia 30.03.2015 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Następnie, wierzyciel pismem z dnia 16.11.2015 r. poinformował organ egzekucyjny o ostatecznym charakterze postanowienia w przedmiocie stanowiska dotyczącego zarzutów wniesionych przez Panią G. C..
W konsekwencji, Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpatrzył zgłoszone pismem z dnia 18.12.2014 r. (uzupełnione pismem z dnia 23.01.2015 r.) przez:
Panią G. C. zarzuty: nieistnienia obowiązku, określenia egzekwowanego obowiązku wynikającego z orzeczenia, błędu co do osoby zobowiązanego, niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27,
Pana H. C. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, orzekając postanowieniem z dnia 17.12.2015 r. o ich oddaleniu jako nieuzasadnione.
Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w dniu 01.03.2016 r. wydał postanowienie, którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje rozstrzygniecie, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził m.in., że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie wystawionego w dniu 06.10.2014 r. przez Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa tytułu wykonawczego na zobowiązanego Pana H. C. oraz jego małżonkę - odpowiadającą majątkiem wspólnym - Panią G. C., Pani G. C. nie posiada statusu zobowiązanego, zatem nie przysługuje jej prawo wniesienia środka zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, by Naczelnik Urzędu Skarbowego rozpoznał zarzut zgłoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. przez Pana H. C., zaś w przedmiocie podania z dnia 18.12.2014 r. wniesionego przez Panią G. C., orzekł oddzielnym postanowieniem.
Pismem z dnia 02.04.2016 r. Pan H. C. oraz Pani G. C. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 01.03.2016r. nr [...]. Postępowanie w sprawie prowadzone jest pod sygnaturą I SA/Gd 528/16.
Naczelnik Urzędu Skarbowego, po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał w dniu 18.04.2016 r. postanowienie, którym oddalił, jako nieuzasadniony zgłoszony przez H. C. zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny wskazał na treść art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz znaczenie terminu "uciążliwość" zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 26/08. Nadto stwierdzono, że [...] nie przekazał na poczet zajęcia dokonanego zawiadomieniem dnia 26.11.2014 r. żadnych środków pieniężnych, a zobowiązany nie przedstawił praw majątkowych lub rzeczy, z których możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji.
Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem zobowiązany wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej na ww. postanowienie. W zażaleniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie jest przedwczesne, ponieważ w dniu 02.04.2016 r. została wniesiona skarga na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 01.03.2016 r. nr [...]. Zważywszy na powyższe, zdaniem skarżącej ww. postanowienie organu oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego są nieprawomocne, "co pozbawiło organ I instancji uprawnienia do wydania zaskarżonego postanowienia z dnia 18 kwietnia 2016 roku".
Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy w pierwszej kolejności przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy u.p.e.a. i przedstawił stan faktyczny, z którego wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 26.11.2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A.
Dłużnik zajętej wierzytelności - [...] S.A. (w 2013 r. [...] S.A. zmienił nazwę na [...]), odpowiadając na ww. zawiadomienie, pismem z dnia 05.12.2014 r. poinformował organ egzekucyjny, że na rachunku Pana H. C. brak jest środków i zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, nie jest możliwe wykonanie zajęcia.
Do chwili obecnej Bank nie przekazał na rachunek organu egzekucyjnego żadnych środków pieniężnych tytułem realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Trudno zatem uznać, by zastosowany środek egzekucyjny był dla zobowiązanego uciążliwy w znaczeniu tego terminu podanym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 26/08.
Dyrektor również zauważył, że H. C., pomimo wezwania organu egzekucyjnego do wskazania innych, mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję, w piśmie z dnia 23.01.2015 r. nie udzielił odpowiedzi w tym zakresie. Zatem zobowiązany nie wskazał na inny środek, który mógłby zostać zastosowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a który byłby mniej dolegliwy, w jego ocenie, i jednocześnie prowadziłby do wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym, wystawionym na znaczącą kwotę w wysokości 59.174.59 zł plus odsetki za zwłokę.
Organ zaznaczył, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale ma na celu skierowanie jej do innych składników majątkowych zobowiązanego.
Wobec powyższego, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zaskarżonym postanowieniem Naczelnik Urzędu Skarbowego prawidłowo uznał za nieuzasadniony zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Dyrektor nie podzielił zarzutu jakoby zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie z uwagi na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie organu, gdyż wskazane postanowienie stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji i podlegało wykonaniu, dlatego Naczelnik Urzędu Skarbowego obowiązany był ponownie rozpoznać sprawę, co uczynił zaskarżonym postanowieniem z dnia 18.04.2016 r.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie, strona skarżąca wniosła o stwierdzenie jego nieważności, zarzucając naruszenie:
- - art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 § 2 u.p.e.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5 § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie spełnili warunków do całkowitego umorzenia kwoty 59.174,59 zł,
- - art. 6, 7, 8 i 28 k.p.a.,
- - w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 § 2 u.p.e.a. oraz § 3 ust. 1 pkt 5, § 6 ww. rozporządzenia,
- - w zw. z art. 15 § 1, art. 17 § 1, art. 18, art. 27 § 1 pkt 9 pkt 12, art. 33 § 1 pkt 8, art. 34 § 1, § 4 i § 5 u.p.e.a.,
- - art. 107 § 1, § 3 w zw. z art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze powyższe kryterium, w ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:
- 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;
- 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;
- 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;
- 4) błąd co do osoby zobowiązanego;
- 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;
- 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;
- 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;
- 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;
- 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;
- 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27.
W rozpatrywanej sprawie skarżący podniósł zarzut zastosowania przez organ zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.
Wyjaśnienia zatem na wstępie wymaga, że "uciążliwość" w świetle art. 33 u.p.e.a. to dokuczliwość zastosowania środka egzekucyjnego dla codziennego życia czy prowadzonej działalności powodująca niemożność czy utrudnianie w codziennym funkcjonowaniu dłużnika. W ocenie Sądu skarżący takich przesłanek nie wykazał.
Niewątpliwie stosowanie środków egzekucyjnych przez organy egzekucyjne stanowi uciążliwość dla zobowiązanego, jednakże należy wskazać, że podjęcie postępowania egzekucyjnego jest spowodowane brakiem dobrowolnego realizowania przez stronę zobowiązań podatkowych. Celem egzekucji jest przymusowe ściągnięcie tych należności, stąd możliwe jest stosowanie równolegle kilku środków egzekucyjnych.
W ocenie Sądu zastosowane w realiach przedmiotowej sprawy środek egzekucyjny należy do najmniej uciążliwych. "Zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku, bowiem prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę" (zob. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 1 lipca 2007 r. III SA/ Wa 403/07).
Sąd wskazuje, że stosownie do art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Celem każdego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego zgodnie z obowiązującymi przepisami, jest doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela. W tym kontekście z treści ww. przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości.
Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 9 lutego 2000 r.; sygn. akt I SA/Gd 213/98).
W przedmiotowej sprawie strona kwestionuje zastosowanie przez organ egzekucyjny środka w postaci egzekucji z rachunku bankowego. Sąd stwierdza, że uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, zastosowany środek egzekucyjny nie może być kwalifikowany jako zbyt dolegliwy i uciążliwy.
Jak wynika bowiem z akt sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 26.11.2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A.
Dłużnik zajętej wierzytelności - [...] S.A. (w 2013 r. [...] S.A. zmienił nazwę na [...]), odpowiadając na ww. zawiadomienie, pismem z dnia 05.12.2014 r. poinformował organ egzekucyjny, że na rachunku Pana H. C. brak jest środków i zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy Prawo bankowe, nie jest możliwe wykonanie zajęcia.
Do chwili obecnej Bank nie przekazał na rachunek organu egzekucyjnego żadnych środków pieniężnych tytułem realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.
Nie sposób zatem uznać, że zajęcie rachunku bankowego, na którym nie było żadnych środków było "zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym". Strona nie wskazała przy tym żadnego innego środka egzekucyjnego, który w jej przekonaniu byłby mniej uciążliwy niż ten zastosowany przez organ egzekucyjny.
Nie jest również zasadny zarzut jakoby zaskarżone postanowienie zostało wydane przedwcześnie z uwagi na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku na ww. postanowienie organu, gdyż wskazane postanowienie stało się ostateczne w administracyjnym toku instancji i podlegało wykonaniu, dlatego Naczelnik Urzędu Skarbowego obowiązany był ponownie rozpoznać sprawę i wydać rozstrzygnięcie. Marginalnie Sąd zauważa, że skarga G. i H. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 1 marca 2016 r., została odrzucona postanowieniem tut. Sądu z dnia 13 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 528/16 (prawomocne od 12 sierpnia 2016 r.).
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 p.p.s.a oddalił skargę.