Uzasadnienie
Wnioskiem, złożonym na formularzu PPF w dniu 20 lutego 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżąca D. S.-M. zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w tym wpisu od skargi, który wynosi 2.000 zł.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe. Jej majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 68,90 m2 i wartości 297.000 zł oraz wymagalne wierzytelności od kontrahentów w kwocie około 40.000 zł, których spłaty dochodzi wprawdzie w drodze egzekucji sądowej, ale jest ona bezskuteczna. Innego majątku skarżąca nie posiada.
Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą. Dochód, jaki osiąga z tego tytułu wynosi 28.596,47 zł miesięcznie. Skarżąca do swoich stałych wydatków zaliczyła: odsetki (2.000 zł) od kredytu zaciągniętego w kwocie 284.600 zł, spłatę raty leasingowej (5.838,44 zł), czynsz najmu biura i media (565 zł), czynsz dzierżawy biura (2.000 zł), opłaty za mieszkanie i media (1.065 zł) oraz ubezpieczenie mieszkania (282 zł rocznie), których łączna wysokość wynosi 11.521,94 zł.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu z uwagi na konieczność spłaty zaległości podatkowych w łącznej kwocie 165.000 zł oraz na duże opóźnienia w regulowaniu płatności przez kontrahentów. Jednocześnie podniosła, że swoje zobowiązania publicznoprawne, wobec pracowników i kontrahentów reguluje terminowo.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 30 stycznia 2017 r. skarżąca, za pośrednictwem rachunku firmowego, uiściła tytułem wpisu od skargi kwotę 2.000 zł.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10).
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. W postanowieniu z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II GZ 344/15 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że istota instytucji prawa pomocy pozwala na przyznanie tego prawa w sytuacjach wyjątkowych, w których strona skarżąca ponad wszelką wątpliwość udowodni, że nie jest i nie będzie w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Referendarz sądowy uznał, że okoliczności ustalone na podstawie oświadczenia skarżącej o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, nie pozwalają przyjąć, że skarżąca w przyszłości nie będzie w stanie ponieść pozostałych kosztów niniejszego postępowania, które kształtuje: 1) ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 1.000 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm., dalej jako rozporządzenie);
2) ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia) oraz 3) ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192).
Skarżąca zadeklarowała we wniosku, że jej miesięczny dochód z działalności gospodarczej wynosi 28.596,47 zł netto oraz wskazała, że na spłatę swoich stałych zobowiązań miesięcznie przeznacza kwotę 11.521,94 zł.
Dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej nie sposób pominąć ustaleń w zakresie środków pieniężnych, które pozostają do jej dyspozycji, po uwzględnieniu ponoszonych przez nią stałych wydatków, zarówno tych bezpośrednio związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą (raty leasingu, opłaty za pomieszczenia biurowe), jak i prywatnych.
I tak, po odliczeniu wyszczególnionych przez skarżącą wydatków, do jej dyspozycji pozostaje kwota 17.074,53 zł. Zdaniem orzekającego kwoty tej skarżąca nie wydatkuje w całości na pozostałe koszty związane ze swoim bieżącym utrzymaniem, tj. na wyżywienie, zakup środków czystości i higieny, odzieży i obuwia, zakup paliwa itp. Skarżąca zatem może przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, których wysokość została przedstawiona powyżej.
W ocenie referendarza sądowego brak jest podstaw, aby przyjąć, że w sytuacji finansowej, w jakiej obecnie znajduje się skarżąca ziściła się dyspozycja normy z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., czyli że nie jest ona w stanie ponieść pozostałych kosztów sądowych niniejszej sprawy, które powstaną w przyszłości, bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania.
Dokonując oceny zasadności żądania skarżącej referendarz sądowy miał też na uwadze, że niniejsze rozstrzygnięcie na obecnym etapie postępowania ani nie ogranicza skarżącej dostępu do sądu, ani też nie pozbawia jej tego prawa, zagwarantowanego Konstytucją RP. Przypomnieć należy, że na tym etapie postępowania koszty sądowe kształtują wpis od skargi. Koszt ten – jak już wskazano – został poniesiony przez skarżącą, co skutkuje przyjęciem przez sąd do rozpoznania sprawy ze skargi wnioskodawczyni.
Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.