Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w tej sprawie.
W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że wnioskiem złożonym na formularzu PPF, którego braki formalne zostały uzupełnione w dniu 14 sierpnia 2017 r. (data stempla pocztowego), skarżąca W.M. zwróciła się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że prowadzi ona sama gospodarstwo domowe, nie uzyskując żadnego dochodu, nie ponosząc jakichkolwiek kosztów związanych eksploatacją mieszkania i pozostając na utrzymaniu syna, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł, posiada zaś zasądzone zobowiązania cywilnoprawne w wysokości 137.000 zł oraz publicznoprawne w wysokości 12.219.365 zł, jej majątek stanowią: działka letniskowa o powierzchni 600 m2 i wartości około 86.000 zł, dwa mieszkania o powierzchni 49 m2 oraz 129 m2 i łącznej wartości około 1.300.000 zł, z których prowadzona jest egzekucja. Wnioskodawczyni wskazała, iż jej kłopoty wynikają z działalności prowadzonej przez jej małżonka, z którym nie ma wspólności majątkowej.
Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej i zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2017 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), zwanej dalej p.p.s.a., wezwał skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni szeregu dokumentów (termin ten na wniosek strony został przedłużony).
W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedłożyła tylko część wymaganej dokumentacji. Dokonując jej oceny referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała zasadności wniesionego żądania. Skarżąca nie wyjaśniła, z kim faktycznie zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie odniosła się też w żaden sposób do wezwania w zakresie podania informacji o majątku i dochodach jej syna (na utrzymaniu którego pozostaje) oraz małżonka. Przede wszystkim zaś nie wyjaśniła, dlaczego pominęła małżonka – a w konsekwencji także jego dochody i majątek – w złożonym przez siebie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Wnioskodawczyni nie przedłożyła ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o ich nieposiadaniu, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej i czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, oświadczenia syna co do częstotliwości i wysokości udzielanej jej pomocy finansowej oraz dokumentów obrazujących wysokość jej aktualnego zadłużenia (jedyny przedłożony na tę okoliczność dokument obrazuje wysokość egzekwowanego zadłużenia na dzień 16 listopada 2015 r., a zatem sprzed 2 lat).
W związku z powyższym referendarz sądowy uznał, że sama skarżąca, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwiła dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. To wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Skarżąca tego nie uczyniła, w związku z czym referendarz sądowy na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia, w którym zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).
Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. W samym sprzeciwie nie zawarto żadnych konkretnych argumentów podważających ustalenia referendarza sądowego i wysnute na ich podstawie wnioski, ograniczając się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w żadnej części. Skarżąca nie odniosła się natomiast w żaden sposób do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu, z których wynika, że skarżąca pominęła istotne informacje dotyczące swojego staniu majątkowego i rodzinnego. Nadal nie wiadomo, z kim skarżąca faktycznie zamieszkuje i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie wykazała żadnych informacji dotyczących majątku i dochodów męża i syna ani nie wyjaśniła przyczyn tego zaniechania. Tymczasem w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej.
Opisane stanowisko zawiera szereg orzeczeń sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Uwagę na to zwrócił także referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Mimo to skarżąca uchyliła się od podania informacji dotyczących majątku i dochodów małżonka.
Skarżąca nadal nie przedstawiła też ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o ich nieposiadaniu, jak również oświadczenia, czy korzysta z pomocy społecznej i czy jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, oświadczenia syna co do częstotliwości i wysokości udzielanej jej pomocy finansowej oraz dokumentów obrazujących wysokość jej aktualnego zadłużenia.
W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów, jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości danych dotyczących jej sytuacji majątkowej.
Należy zatem uznać, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania – które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł - wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała stronie prawo do sądu. Dlatego też nie znajdowało uzasadnienia zastosowanie odstępstwa od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.