Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) - dalej jako "k.p.a." oraz art. 54 § 5 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.) - dalej jako "u.p.e.a." po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez J.M. (dalej: "Strona", "Skarżący") na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] 2019 r., którym oddalono skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonaną zawiadomieniem nr [...] z dnia 5 lutego 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:
Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej jako "Naczelnik US") wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku Strony na podstawie wystawionego przez wierzyciela - Wójta Gminy tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 28 listopada 2018 r., obejmującego podatek od nieruchomości w kwocie należności głównej 1.799,- zł (podstawa prawna: orzeczenie nr [...] z dnia [...] 2018 r.). Odpis tego tytułu wykonawczego został doręczony Stronie w trybie art. 43 k.p.a. w dniu 22 lutego 2019 r.
Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku "A". Zawiadomienie o zajęciu przesłano dłużnikowi zajętej wierzytelności tego samego dnia, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (art. 86b u.p.e.a.), który pismem z dnia 5 lutego 2019 r. zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji sądowej z administracyjną. Wydruk ww. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności Strona odebrała w dniu 22 lutego 2019 r.
Pismem z dnia 1 marca 2019 r. Strona wniosła skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na ewentualną szkodę, jaką może spowodować dalsze jego prowadzenie. Strona wskazała, że przedmiotowa czynność egzekucyjna została zastosowana bez podstaw prawnych i faktycznych do jej dokonania, a nadto stanowi olbrzymią uciążliwość dla zobowiązanego, z uwagi na wysokość egzekwowanych kwot oraz to, że nosi znamiona nieuzasadnionej szykany.
Pismem z dnia 1 marca 2019 r. Strona zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, jako ich podstawy powołując: art. 33 § 1 pkt 1, 3, 4, 6, 7, 8 i 10 u.p.e.a. Naczelnik US pismem z dnia 13 marca 2019 r. poinformował Stronę m.in. o tym, że skarga na czynność egzekucyjną zostanie rozpatrzona po rozstrzygnięciu postępowania w sprawie zarzutów. Następnie postanowieniem z dnia [...] 2019 r. orzekł o bezzasadności zgłoszonych przez Stronę zarzutów. Strona wskazane postanowienie zaskarżyła pismem z dnia 26 czerwca 2019 r. Po rozpatrzeniu zażalenia Strony, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej "Dyrektor IAS") postanowieniem z dnia [...] 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji.
Postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Naczelnik US oddalił skargę na czynność organu egzekucyjnego z dnia 5 lutego 2019 r. jako nieuzasadnioną.
Pismem z dnia 8 października 2019 r. Strona wniosła zażalenie na ww. rozstrzygnięcie. W treści wniesionego środka prawnego wskazano, że postanowienie organu egzekucyjnego zostało wydane mimo braku podstaw faktycznych i prawnych, a dokonana czynność egzekucyjna jest nadmiernie uciążliwa. W konsekwencji Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej czynności oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia zażalenia z uwagi na ewentualną szkodę, jaką może spowodować dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2019 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor powołał się na art. 54 § 1, 4, 5, 5a, 6, art. 67 § 1, 2 art. 80 § 1, 2 i 3 u.p.e.a. Następnie wskazał, że w realizowanej czynności egzekucyjnej nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa. Organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucja z rachunków bankowych (art. 80 § 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 80 § 1, § 2 i § 3 u.p.e.a. Zawiadomienie z dnia 5 lutego 2019 r., doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 5 lutego 2019 r., zaś jego odpis wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 28 listopada 2018 r. Strona otrzymała w trybie art. 43 k.p.a. w dniu 22 lutego 2019 r.
W przedmiotowej sprawie Dyrektor IAS nie dopatrzył się także uchybień formalnych. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z dnia 5 lutego 2019 r. zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 i art. 67 § 2a u.p.e.a., m.in. numer tytułu wykonawczego, kwotę należności głównej oraz okres, za który należność została określona. Ponadto, przedmiotowe zawiadomienie sporządzone zostało według wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1804).
W odniesieniu do podnoszonej przez Stronę nadmiernej uciążliwości prowadzonej egzekucji ze względu na wysokość egzekwowanych kwot, Dyrektor IAS zauważył, że kwestia ta podlegała merytorycznemu rozpoznaniu w toku postępowania zarzutowego.
Końcowo Dyrektor IAS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do wydania postanowienia o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ewentualnie na wypadek uznania, iż zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi pierwszej instancji; zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia w całości oraz zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowanie trudnych do odwrócenia skutków.
Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił brak podstaw faktycznych i prawnych do jego wydania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Istota niniejszej sprawy koncentruje się więc wyłącznie na kwestii prawidłowość postępowania organu w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności.
Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5).
W judykaturze podkreśla się, że określony w art. 54 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma ona charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty (postanowienia i zarządzenia), na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie czy zarzuty. Kontroli w tym trybie mogą bowiem podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, którymi - zgodnie z definicją legalną z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. - są wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.
Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. Skarga służy kontroli prawidłowości stosowania przez organy egzekucyjne środków egzekucyjnych, zmierzających do bezpośredniego wyegzekwowania należności (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; LEX nr 1783606; z dnia 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13, LEX nr 1774564; z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13, LEX nr 1592003; czy wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 3396/14, LEX nr 1941089).
W postępowaniu skargowym prowadzonym w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Należy również podkreślić, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.
Również w piśmiennictwie akcentuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54). Rozpatrzenie zarzutów w postępowaniu skargowym byłoby obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia (tak np. NSA w przywołanym wyżej wyroku z dnia 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13). Powyższa zasada sprowadza się do ukształtowania środków ochrony prawnej w taki sposób, by ich podstawy nie mogły być powielane, tzn. by nie zaistniała sytuacja, w ramach których dany zarzut byłby rozpatrywany w ramach kilku środków ochrony prawnej.
Środki zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym nie są względem siebie konkurencyjne. Nie można ich stosować zamiennie. Każdy z nich, w szczególności skarga na czynności egzekucyjne i zarzuty, dotyczy konkretnych uchybień, jest wnoszony w różnym terminie i rozpoznawany z zastosowaniem innych przesłanek. Rodzajowa tożsamość przedmiotu zaskarżenia skargi oraz innych środków prawnych nie oznacza, że określonemu podmiotowi przysługuje możliwość wyboru środka prawnego. Dyferencjacja środków prawnych następuje bowiem nie tylko poprzez zróżnicowanie przedmiotu zaskarżenia, ale także poprzez zastosowanie kryteriów odnoszących się do innych elementów konstrukcji środków prawnych. Zasadą jest zatem wniesienie jednego środka prawnego, a nie dwóch konkurujących wobec siebie (tak NSA w ww. wyroku z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13).
Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną, w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, dokonanej zawiadomieniem z dnia 5 lutego 2019 r., mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu egzekucyjnego w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności.
Wskazywana przez Skarżącego kwestia nadmiernej uciążliwości prowadzonej egzekucji ze względu na wysokość egzekwowanych kwot, podlegała merytorycznemu rozpoznaniu w toku postępowania dotyczącego zarzutów w sprawie prowadzonego postepowania egzekucyjnego i została zakończona prawomocnym i ostatecznym postanowieniem Dyrektora IAS z dnia [...] 2019 r. utrzymującym w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia [...] 2019 r., którym uznano za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 28 listopada 2018 r. (w tym również zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego). Z uwagi na powyższe w niniejszym postepowaniu zarzutu tego nie można było ponownie oceniać.
W ocenie Sądu czynność egzekucyjna w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, został dokonana zgodnie z przepisami prawa.
Analizując dokonaną czynność egzekucyjną, Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa, bowiem organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych, wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., tj. egzekucja z rachunków bankowych (art. 80 § 1 u.p.e.a.).
Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego.
Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (art. 80 § 2).
Na podstawie art. 80 § 3 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Wskazane wyżej obowiązki w analizowanej sprawie zostały przez organ egzekucyjny wykonane. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że w ramach zastosowanego środka egzekucyjnego zostały wykonane wszystkie czynności przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym prawidłowo i skutecznie doręczono zobowiązanemu odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego, stanowiących podstawę sporządzenia zawiadomienia o zajęciu. Organ egzekucyjny wystawiając ww. zawiadomienie o zajęciu oraz przesyłając je do dłużnika zajętej wierzytelności, przy jednoczesnym wysłaniu jego odpisu do zobowiązanego, dopełnił wszystkich wymogów wynikających z przepisów art. 80 u.p.e.a.
W art. 67 § 2 u.p.e.a. ustawodawca wymienił konieczne elementy, które powinno zawierać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Zawiadomienie to powinno zatem zawierać: oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; określenie stosowanego środka egzekucyjnego; numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, wystosowane zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego spełnia wszystkie warunki formalne. Sporządzone zostało na druku, który odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 września 2018 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1804). Przedmiotowe zawiadomienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zawiera ono w szczególności kwotę należności głównej oraz okres, za który należność została określona, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych, a także kwotę należnych kosztów egzekucyjnych. Zawiadomienie zostało podpisane przez pracownika upoważnionego przez organ egzekucyjny.
Tym samym kwestionowana czynność egzekucyjna była prawidłowa.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organy obu instancji nie naruszyły przepisów określających sposób prowadzenia postępowania. Postępowanie było prowadzone zgodnie regułami wynikającymi z u.p.e.a. W zaskarżonym postanowieniu Organ egzekucyjny zawarł wszystkie elementy, o których mowa w art. 124 k.p.a. m.in. powołał obowiązujące w niniejszej sprawie przepisy prawa i wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko. Wbrew twierdzeniom Skarżącego brak było zatem podstaw do uchylenia zaskarżonych postanowień.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), nie stwierdził naruszeń prawa, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ww. ustawy, oddalił skargę.