Uzasadnienie
M. K. zwrócił się o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie posiada żadnego majątku, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z wykonywanej działalności gospodarczej ponosi stratę, nie posiada innych źródeł dochodów.
Referendarz sądowy uznał oświadczenie skarżącego za niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji finansowej i zarządzeniem z dnia 7 lipca 2015 r., wydanym na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej w skrócie zwanej "p.p.s.a.", wezwał go do przedłożenia w terminie 7 dni: a/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych za lata 2013-2014 (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39), bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za te lata; b/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (rachunków prowadzonych dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej, rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), maklerskich i innych, na których są gromadzone środki pieniężne, obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c/ odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej m.in. w zakresie gastronomii i przewozów taksówką pod nazwą "A" oraz - w przypadku gdy skarżący jest podatnikiem VAT – odpisów złożonych za ww. okres deklaracji VAT-7; odpisu ewidencji środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz ewidencji wyposażenia; d/ dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów swojego utrzymania (opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz odpadów, ogrzewanie, a także za telefon i internet itp.); e/ oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); f/ dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia skarżącego wobec urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; g/ oświadczenia, czy na majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja; jeżeli tak - przedłożenia dowodów potwierdzających tę okoliczność.
Poinformowano skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania mu prawa pomocy.
Powyższe wezwanie doręczono skutecznie skarżącemu w dniu 20 lipca 2015 r.
Skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi.
Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 7 września 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, uznając, że skarżący nie wykazał zasadności wniesionego żądania.
Pismem z dnia 5 października 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 września 2015 r.
W uzasadnieniu podniósł, że w złożonym wraz ze skargą wniosku o prawo pomocy wskazał, że poniesienie kosztów sądowych będzie wiązało się z narażeniem na istotne obniżenie zdolności zapewnienia bieżących potrzeb. Zdaniem skarżącego, referendarz, rozpoznając wniosek, nie wziął pod uwagę, że nie posiada majątku i nie osiąga dochodów, a ponadto ponosi typowe koszty utrzymania. Skarżący argumentował, że nieprzedstawienie w ciągu siedmiu dni żądanych dokumentów nie może stanowić okoliczności dyskwalifikującej go jako osoby, której należałoby przyznać prawo pomocy, zwłaszcza że referendarz nie zanegował prawidłowości jego oświadczenia i nie uzasadnił, dlaczego podane dane nie były wystarczające. W ocenie skarżącego, zastosowanie trybu wynikającego z art. 255 p.p.s.a., nie jest obligatoryjne.
Końcowo skarżący dodał, że istotnym jest, że w kwestionowanym postanowieniu nie uwzględniono okoliczności związanych ze złożeniem skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje
W pierwszej kolejności wskazać należy, że ustawą z dnia z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), dalej w skrócie zwaną "Ustawą zmieniającą", dokonano nowelizacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 2 Ustawy zmieniającej, przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Zmiany w p.p.s.a., które zostały dokonane Ustawą zmieniającą weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.
Mając na uwadze to, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie ze skargi M. K. zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie Ustawy zmieniającej, podstawą rozstrzygnięcia będą przepisy p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym przed dokonaną nowelizacją.
Zgodnie z art. 260 p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.
Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).
W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.
Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy podkreślić, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.
Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W niniejszej sprawie z tej możliwości skorzystano i pismem z dnia 7 lipca 2015 r. zobowiązano wnioskodawcę do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z żądanych dokumentów czy oświadczeń.
Zważyć należy, iż dysponowanie dokumentami, do których przedłożenia został zobowiązany wnioskodawca, jest niezbędne do dokonania prawidłowej oceny jego sytuacji majątkowej dającej możliwość stwierdzenia, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy.
Mając na uwadze to, że wnioskodawca uchybił obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji, nie można przyjąć, iż dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W ocenie Sądu, postępowanie wnioskodawcy, polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów i stosownych oświadczeń, skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości, dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.
W związku z powyższym, z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz ogólnikowy charakter informacji zawartych w złożonym oświadczeniu majątkowym, Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Podnieść również należy, że brak jest podstaw do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem zasadności wniesionej skargi. Na etapie rozpoznawania wniosku o prawo pomocy nie podlegają analizie zarzuty co do prawidłowości rozstrzygnięć organów podatkowych.
Końcowo, odnosząc do argumentacji skarżącego, dotyczącej zbyt krótkiego czasu wyznaczonego do przedłożenia dokumentacji obrazującej jego sytuację finansową wypada zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżący nie wnosił o przedłużenie terminu do przedłożenia ww. dokumentacji, a składając sprzeciw nie uzupełnił braków w tym zakresie.
Reasumując, stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.