Wyrok WSA w Gliwicach z 23 maja 2012 r., I SA/Gl 101/12

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach

Rozpoznanie

na rozprawie w dniu 23 maja 2012r.

Sprawa

sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) orzeka, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skład

Sędzia WSA Teresa Randak przewodniczący
Sędzia NSA Eugeniusz Christ przewodniczący, sprawozdawca
Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek przewodniczący
Izabela Maj-Dziubańska protokolant

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia [...] Znak: Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 64 c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej ustawa egzekucyjna, Dyrektor Izby Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] nr [...] o obciążeniu wierzyciela – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej zamiennie ZUS) kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...]zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko pani E.S. (obecnie M.) – zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ drugiej instancji stwierdził, że wobec ponownego umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny po raz kolejny obciążył wierzyciela kosztami tego postępowania. W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel zarzucił niewłaściwe zastosowanie art. 64 c § 1 i § 4 oraz § 7 ustawy egzekucyjnej twierdząc, że może ponieść jedynie niezbędne wydatki związane ściśle ze zwrotem tytułów wykonawczych, a to zgodnie z art. 64 c § 2 tej ustawy, oraz że organ egzekucyjny nie przedstawił przesłanek świadczących o niemożności ściągnięcia opłat od dłużnika (zobowiązanego).

Organ drugiej instancji przytoczył treść art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej wskazując, że organ egzekucyjny, kosztów o których mowa w art. 64 § 1 tej ustawy, nie mógł dochodzić od zobowiązanego z uwagi na zakończenie postępowania egzekucyjnego jego umorzeniem (por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 400/05). W przedmiotowej sprawie wierzycielem był ZUS, a zatem to od niego organ egzekucyjny miał prawo domagać się alternatywnie zapłaty kosztów egzekucyjnych za czynności egzekucyjne podjęte na jego wniosek, po zakończeniu postępowania egzekucyjnego jego umorzeniem, w tym przypadku z powodu bezskuteczności.

Organ drugiej instancji wyjaśnił, że w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 64 c § 2 i § 3 ustawy egzekucyjnej, gdyż nie miało miejsca wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnej z prawem. Podkreślił, że organ egzekucyjny określając wysokość przedmiotowych kosztów ograniczył się jedynie do własnych czynności egzekucyjnych, z pominięciem opłat naliczonych przez organ egzekucyjny prowadzący to postępowanie wcześniej.

W skardze na to postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, strona skarżąca ZUS reprezentowana przez radcę prawnego wniosła o jego uchylenie i uchylenie poprzedzającego go postanowienia – w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:

1. poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 64 c § 1 i § 4 oraz § 7 ustawy egzekucyjnej wynikające z przedwczesnego umorzenia postępowania egzekucyjnego,
2. art. 27a § 4 ustawy egzekucyjnej przez niedokonanie zaokrąglenia należności pieniężnych dotyczących kosztów egzekucyjnych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego, w związku z którym wydano zaskarżone postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych wskazując, że doszło do przedwczesnego umorzenia postępowania, skoro przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej uniemożliwia to umorzenie, gdy istnieje możliwość zaspokojenia, choćby częściowego wierzyciela, bądź pokrycie choćby częściowego kosztów egzekucyjnych, zaś "zobowiązana jest właścicielką samochodu osobowego marki [...] (choć o niewielkiej wartości handlowej), zajętego w postępowaniu egzekucyjnym przez Urząd Skarbowy w O. Strona skarżąca podniosła, że " jak stwierdza sam organ egzekucyjny brak zaktualizowanych tytułów wykonawczych (co do oznaczenia osoby zobowiązanej i organu egzekucyjnego) uniemożliwił przesłanie zlecenia rekwizycyjnego do Naczelnika Urzędu Skarbowego (organu) właściwego w sprawie egzekucji zajętego pojazdu. Mimo wskazania dokonanego w trybie art. 138 § 2 k.p.a. organ egzekucyjny nie przedstawił wierzycielowi podlegających weryfikacji tytułów, co przeszkodziło w dalszym prowadzeniu egzekucji". Zdaniem strony skarżącej organ egzekucyjny nie wyczerpał także innych możliwości egzekucyjnych w tym związanych z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia z uwagi na pobyt zobowiązanej na terenie N. Strona skarżąca podtrzymała zarzuty zgłoszone w zażaleniu na postanowienie pierwszoinstancyjne, w tym dotyczące nieprzestrzegania art. 27 a § 4 ustawy egzekucyjnej oraz dotyczące nierzetelnych zapisów w tytułach wykonawczych i braku udokumentowania wymienionych w tym postanowieniu czynności mających na celu ustalenie składników majątkowych zobowiązanej.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Przystępując do oceny legalności zaskarżonego postanowienie należy wskazać, że dotyczyło ono obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi wobec niemożności ich ściągnięcia od zobowiązanej wskutek umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej.

Jak wynika z treści art. 64 c § 7 zd. 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych (...) z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. W myśl art. 64 c § 4 tej ustawy "wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego (...)". "Kosztami egzekucyjnymi są opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64 a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2 – 4, obciążają zobowiązanego" (art. 64 c § 1 ustawy egzekucyjnej).

Oznacza to, że koszty egzekucyjne ciążą na zobowiązanym, chyba, że wystąpią przesłanki opisane w art. 64 c § 2 – 4 ustawy egzekucyjnej, zwalniające go z tego obowiązku.

Koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (art. 64 c § 6 ustawy egzekucyjnej). Koszty egzekucyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia z kwoty uzyskanej z egzekucji (art. 115 § 1 pkt 1 ustawy egzekucyjnej). O ile w toku egzekucji koszty takie nie zostały pobrane i nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek obciążenia nimi wierzyciela. Przypadek taki może zaistnieć z uwagi na stan majątkowy zobowiązanego.

Stosownie do brzmienia art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, w sytuacji, gdy w jej toku nie doszło do pobrania (w części lub całości) kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego oznacza, że koszty te pokrywa wierzyciel z uwagi na niemożność ich ściągnięcia od zobowiązanego (art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej). Okoliczności będące podstawą do wydania postanowienia z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej tworzą stan, o którym mowa w art. 64 c § 4 tej ustawy.

W niniejszej sprawie bezsporne było, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego po stronie zobowiązanej powstał obowiązek uiszczenia opłat za dokonane czynności egzekucyjne. Do dnia 15 listopada 2004 r., kiedy to pismem z tej daty przekazano tytuły wykonawcze zgodnie z właściwością miejscową innemu organowi, postępowanie egzekucyjne prowadził, jako organ egzekucyjny, Naczelnik Urzędu Skarbowego w O., do którego wierzyciel skierował przedmiotowe tytuły wykonawcze. W tytułach tych jako zobowiązaną oznaczono panią E. S. zamieszkałą w P. (P.). W trakcie czynności podjętych przez ten organ egzekucyjny doszło m.in. do zajęcia ruchomości (samochód [...]) protokołem z dnia [...] który – jak wynika z tego protokołu pozostawiono pod dozorem zobowiązanej. Koszty egzekucyjne powstałe w wyniku tego zajęcia ujawniono w tytułach wykonawczych.

Z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania zobowiązanej i brak majątku na terenie działania dotychczasowego organu egzekucyjnego doszło do przekazania przedmiotowych tytułów wykonawczych organowi egzekucyjnemu właściwemu miejscowo tj. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w L., który prowadził dalsze czynności egzekucyjne stwierdzając w protokołach o stanie majątkowym zobowiązanej, że zajęty samochód zobowiązanej jest użytkowany przez jej ówczesnego męża i znajduje się w miejscowości "K." (protokół z dnia [...].), oraz że zobowiązana zawarła związek małżeński w dniu [...] przyjmując nazwisko męża M. (protokół z dnia [...]). W protokole z dnia [...] stwierdzono, że zobowiązana od 5 lat przebywa w N., oraz że nie wiadomo, gdzie obecnie znajduje się zajęty samochód. Wcześniej, bo zawiadomieniem z dnia 27 stycznia 2009 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej, w którym wyliczył koszty egzekucyjne na kwotę [...]zł. W aktach brak jest dowodu doręczenia zobowiązanej tego zawiadomienia, zaś z informacji Banku wynikało, że brak środków na rachunku zobowiązanej stanowi przeszkody do realizacji zajęcia (pismo A z dnia 3 lutego 2009 r.). Pozostałe banki, do których skierowano zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wyjaśniły, że nie posiadają rachunku zobowiązanej. W trakcie postępowania egzekucyjnego ustalono, że zobowiązana posiada od 2006 r. do 5 kwietnia 2011 r. meldunek czasowy na terytorium N. oraz podano jej numer telefonu (pismo Komendy Powiatowej Policji w L. z dnia [...]).

Postanowieniami z dnia [...] organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne i obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Postanowienia te doręczono wierzycielowi i zobowiązanej. Zostały one uchylone postanowieniami organu drugiej instancji z dnia [...] po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela. Uchylenie postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nastąpiło wskutek uchylenia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po ponownym umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny po raz kolejny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi dokonując ich zbiorczego zestawienia z podaniem tytułu wykonawczego, numeru sprawy, kwoty kosztów egzekucyjnych, nazwy czynności egzekucyjnej i daty wykonania, pomijając niektóre tytuły (np. [...],[...]) i koszty należne organowi egzekucyjnemu, do którego pierwotnie je skierowano, wymierzając opłatę za zajęcie rachunku bankowego z dnia 27 stycznia 2009 r. i 4 maja 2010 r. oraz wskazując na czynności (grupując je) bez podania jednostkowych kosztów.

Wydając postanowienie w niniejszej sprawie organy nie wyjaśniły z jakich przyczyn uznały za uzasadnione obciążenie wierzyciela jedynie częścią kosztów egzekucyjnych i dlaczego w wykazie kosztów zawartym w postanowieniu organu egzekucyjnego, uwzględniono opłaty czy wydatki za czynności niewynikajace z tytułów wykonawczych, w tym wskazano na dwukrotne obciążenie opłatą za zajęcia rachunków bankowych skoro opłatę za przedmiotowe zajęcie (art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej) pobiera się raz w toku postępowania egzekucyjnego (art. 64 § 4 i § 5 ustawy egzekucyjnej). Organy nie podały również powodów nie zastosowania art. 27a § 4 ustawy egzekucyjnej, zaś organ drugiej instancji nie ocenił znaczenia tej okoliczności.

Sąd stwierdza, że wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 23 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 100/12 uchylono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] o umorzeniu przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Tym samym uchyleniu podlegało postanowienie organu odwoławczego zaskarżone w niniejszej sprawie skoro podstawą jego wydania było ostateczne rozstrzygnięcie umarzające postępowanie egzekucyjne z uwagi na przepis art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej.

Dodatkowo Sąd zauważa, że stroną postępowania z art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej jest wyłącznie wierzyciel, którego postanowieniem z art. 64 c § 47 tej ustawy obciążono kosztami egzekucyjnymi, o ile postanowienie to wydano z urzędu.

Rozpoznając sprawę ponownie, o ile zajdą ku temu przesłanki z art. 64 c § 4 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny wyjaśni okoliczności opisane wyżej z podaniem mających zastosowanie adekwatnych przepisów stanowiących podstawę ewentualnego rozstrzygnięcia. Sąd zauważa, iż poczynione przez organ egzekucyjny i akceptowane przez organ drugiej instancji wyliczenie kosztów egzekucyjnych jest nieczytelne (jedna kwota dotyczy kilku czynności), co uniemożliwia ocenę ich rzetelności i prawidłowości z uwzględnieniem dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012. 270) uchylił zaskarżone postanowienie, zaś z mocy art. 152 i 200 tej ustawy orzekł o jego wykonalności i kosztach postępowania z uwzględnieniem § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...) – Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.