Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr SKO.PS/41.5/330/2023/8421 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "SKO", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia K. M. (dalej: "Zobowiązany", "Skarżący"), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta R. (dalej: "organ pierwszej instancji") z dnia 15 marca 2023 r., znak: [...], którym oddalono skargę na czynność egzekucyjną.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
- 1.1. W stosunku do Zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 19 stycznia 2023 r., nr FE.3160.000004.2023.KP, FE.3160.000005.2023.KP, obejmujących należność z tytułu kary porządkowej wymierzonej za niestawienie się na wezwanie organu. W trakcie prowadzonego postępowania zawiadomieniem z dnia 15 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Przedmiotowe zajęcie wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały odebrane osobiście przez Zobowiązanego w dniu 6 marca 2023 r.
- 1.2. Pismem z dnia 9 marca 2023 r. Zobowiązany złożył skargę na powyższą czynność egzekucyjną Prezydenta Miasta R., podnosząc brak właściwego doręczenia mu korespondencji w toku postępowania egzekucyjnego. Wskazał, iż organ obowiązany był doręczyć mu korespondencję drogą elektroniczną, nie zaś za pośrednictwem operatora pocztowego.
- 1.3. Rozpoznając powyższą skargę na czynność egzekucyjną, organ pierwszej instancji postanowieniem z 15 marca 2023 r. orzekł o jej oddaleniu w całości.
- 2. Zobowiązany pismem z 15 marca 2023 r. wniósł zażalenie na przedmiotowe postanowienie, domagając się umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stwierdził, iż doręczenie dokonane za pośrednictwem operatora pocztowego jest w niniejszej sprawie nieskuteczne.
- 3. Po rozpatrzeniu powyższego zażalenia SKO postanowieniem z 27 kwietnia 2023 r. utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że skarga na czynności egzekucyjne stanowi środek zaskarżenia zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Służy ona możliwości kwestionowania zgodności z prawem czynności egzekucyjnych oraz czynności zabezpieczających organu egzekucyjnego. Może dotyczyć czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, na które nie przysługują inne przewidziane prawem środki ochrony. W ramach skargi na czynność egzekucyjną, na podstawie art. 54 § 1 ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej: "u.p.e.a.", dopuszcza się badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej. W jej ramach można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
SKO wskazało, że w niniejszej sprawie doręczenie zawiadomienia o zajęciu świadczeń Zobowiązanego nastąpiło za pośrednictwem operatora pocztowego i wywołało skutek prawny w postaci zapoznania się z treścią zawiadomienia o zajęciu, jak również z odpisami tytułów wykonawczych. Zgodnie bowiem z treścią art. 17c u.p.e.a., organ egzekucyjny doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 569 i 1002), chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu albo przez pracownika obsługującego organ. W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych.
W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny doręcza pisma przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1041 i 2320). W ocenie SKO skoro organ pierwszej instancji nie miał możliwości doręczenia zawiadomienia o zajęciu i odpisów tytułów wykonawczych na adres doręczeń elektronicznych Zobowiązanego, to doręczenie osobiste Zobowiązanemu do rąk własnych przez operatora pocztowego, umożliwiło mu zapoznanie się z treścią tych dokumentów i wywołało skutek prawny. Doręczenie postanowienia (decyzji) do rąk adresata w formie papierowej, pomimo wniosku o doręczanie korespondencji za pomocą środków komunikacji elektronicznej, które nie prowadzi do ograniczenia praw strony w zakresie ochrony jej interesów, nie stanowi bowiem naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
- 4. Skarżący, zaskarżając opisane wyżej postanowienie SKO, wniósł o jego uchylenie, uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji i umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie Skarżący sformułował zarzut nierozpoznania w całości zażalenia strony wniesionego 15 marca 2023 r., a także niewłaściwe zastosowanie przepisów prawa poprzez przyjęcie, że wprawdzie organ pierwszej instancji dopuścił się uchybienia w ten sposób, że nie doręczył stronie zawiadomienia o wszczęciu egzekucji na adres do doręczeń elektronicznych, ale uchybienie to nie stanowi o nieskuteczności doręczenia. Dodał, że również SKO dokonało pierwotnego doręczenia zaskarżonego postanowienia w postaci papierowej za pośrednictwem operatora pocztowego, jednak skorygowało własne uchybienie i 29 maja 2023 r. doręczyło stronie postanowienie na adres do doręczeń elektronicznych.
- 5. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Przedmiotowa skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga taka jest samoistną instytucją postępowania egzekucyjnego, a nie skargą w rozumieniu przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie jest bowiem uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W obecnym stanie prawnym zobowiązany, wnosząc skargę na czynności egzekucyjne, musi ją oprzeć na podstawach wskazanych w art. 54 § 1, to jest zarzucić dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zarzucić zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji.
Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54). W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Organy nie orzekają więc o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie oceniają prawidłowości jego prowadzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne, co do zasady, nie ma zatem wpływu na możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a uwzględnienie skargi wywiera skutki jedynie w zakresie czynności, na którą ją wniesiono (por. wyrok WSA w Warszawie z 9 kwietnia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 69/08, LEX nr 486251).
Ponadto zauważyć należy, że na podstawie art. 7 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z kolei art. 7 § 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
W rozpatrywanej sprawie skarga na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została oparta o zarzut nieprawidłowego doręczenia zawiadomienia o zajęciu świadczeń, tj. o zarzut dokonania czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 67 § 1 u.p.e.a. podstawę zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a, stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo podmiotu prowadzącego rejestr akcjonariuszy, albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu. Zawiadomienia o zajęciu i inne pisma w ramach stosowanego środka egzekucyjnego mogą być doręczane przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego albo z użyciem środków komunikacji elektronicznej (§ 1a omawianego przepisu).
Kwestię doręczeń w postępowaniu egzekucyjnym reguluje art. 17c u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu organ egzekucyjny doręcza pisma na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 569 i 1002), chyba że doręczenie następuje na konto w systemie teleinformatycznym organu albo przez pracownika obsługującego organ. W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny doręcza pisma za pokwitowaniem przez operatora wyznaczonego z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych. W przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny doręcza pisma przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2020 r. poz. 1041 i 2320).
Analizując kwestię doręczeń elektronicznych należy uwzględnić regulacje ustawy o doręczeniach elektronicznych, do której odsyła art. 17c u.p.e.a. Kluczowe znaczenie w tym zakresie ma treść art. 155 ust. 1 ustawy o doręczeniach elektronicznych, zgodnie z którym organy administracji rządowej oraz jednostki budżetowe obsługujące te organy są obowiązane stosować przepisy ustawy w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej od dnia określonego w komunikacie wydanym na podstawie ust.
- 10. W myśl zaś ust. 6 tego przepisu, jednostki samorządu terytorialnego i ich związki oraz związki metropolitalne oraz samorządowe zakłady budżetowe są obowiązane stosować przepisy ustawy w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego od dnia określonego w komunikacie wydanym na podstawie ust. 10, a w zakresie doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej od dnia 1 października 2029 r. Ponadto na mocy art. 155 ust. 10 do ust. 12 ustawy o doręczeniach elektronicznych, minister właściwy do spraw informatyzacji, mając na uwadze uwarunkowania techniczne i organizacyjne niezbędne do doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej oraz udostępnienia w systemie teleinformatycznym punktu dostępu do usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego w ruchu transgranicznym, ogłasza w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej komunikat określający termin wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających:
- 1) podmiotom, o których mowa w:
- a) ust. 1-5 oraz w art. 9 ust. 1 pkt 1-8, powszechne doręczanie i odbieranie korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej,
- b) ust. 6, powszechne doręczanie i odbieranie korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego;
- 2) dostęp do usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego w ruchu transgranicznym.
Termin określony w komunikacie nie może być późniejszy niż dzień 1 stycznia 2024 r., a komunikat ogłasza się w terminie co najmniej 90 dni przed dniem wdrożenia rozwiązań technicznych określonym w tym komunikacie. Oznacza to, że termin wdrożenia systemu doręczeń elektronicznych został po raz kolejny przedłużony, a minister do spraw informatyzacji został upoważniony do określenia terminu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających rozpoczęcie stosowania e-doręczeń w formie komunikatu. Wyznaczenie terminu rozpoczęcia działania systemu nastąpi na mocy komunikatu ministra ogłoszonego w Dzienniku Ustaw RP. Na mocy Komunikatu Ministra Cyfryzacji z dnia 12 lipca 2024 r. zmieniającego komunikat w sprawie określenia terminu wdrożenia rozwiązań technicznych niezbędnych do doręczania korespondencji z wykorzystaniem publicznej usługi rejestrowanego doręczenia elektronicznego lub publicznej usługi hybrydowej oraz udostępnienia w systemie teleinformatycznym punktu dostępu do usług rejestrowanego doręczenia elektronicznego w ruchu transgranicznym (Dz. U. poz. 1078), termin, o którym mowa w art. 155 ust. 10 ustawy o doręczeniach elektronicznych określono na dzień 1 stycznia 2025 r. W konsekwencji uznać należy, iż obowiązek stosowania przepisów ustawy o doręczeniach elektronicznych został odroczony.
Sąd przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy stwierdza, iż organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy dokonał doręczenia Skarżącemu zawiadomienia o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Wbrew twierdzeniom Skarżącego na organie nie ciążył obowiązek doręczenia elektronicznego ww. korespondencji. Co więcej, organ pozbawiony był faktycznej możliwości takiego doręczenia z uwagi na nieznajomość adresu elektronicznego Skarżącego.
Końcowo Sąd zauważył, iż Skarżący prawidłowo podniósł kwestię wadliwego doręczenia mu odpisu zaskarżonego postanowienia przez organ odwoławczy za pośrednictwem operatora pocztowego. Błąd ten został jednak skorygowany przez ponowną wysyłkę orzeczenia, która tym razem nastąpiła drogą elektroniczną. Podstawą takiego doręczenia korespondencji nie był jednak przepis, na który powołuje się Skarżący, lecz art. 391 k.p.a. w zw. z art. 158 ust. 1 ustawy o doręczeniach elektronicznych. Prawidłowo też SKO pouczyło Skarżącego o terminie do wniesienia skargi na powyższe postanowienie. Zarzut ten nie mógł zatem zostać uwzględniony.
Mając powyższe na względzie, Sąd nie dostrzegając naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku.