Uzasadnienie
Skarżący, będący małżeństwem, reprezentowani przez pełnomocnika będącego adwokatem, wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ramach urzędowych formularzy z dnia 4 września 2017 r. oświadczyli, że pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką pełnoletnich dzieci, które nie uzyskują dochodów, i że utrzymują się z wynagrodzeń za pracę w wysokości 2000 zł w przypadku skarżącego i 3700 zł w przypadku skarżącej oraz z dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego (dochód za sierpień miał wynieść 1400 zł). Według wniosku kwoty te pozawalają na poniesienie jedynie podstawowych kosztów utrzymania po odliczeniu stałych wydatków, na które składają się "kredyty"- 2.711, "media" – 624 zł, opłaty za mieszkanie – od 500 do 1400 zł, "księgowy" – 200 zł oraz ubezpieczenia samochodów – 366 zł. We wniosku nie wskazano żadnego majątku poza dwoma samochodami osobowymi oraz majątkiem nieruchomym pochodzącym z darowizny udzielonej dzieciom skarżących przez dziadka.
Pismem doręczonym dnia 2 listopada 2017 r. referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżących do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez skarżących oraz inne osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym za rok 2016, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych oraz prowadzonych przez spółdzielcze kasy oszczędności, posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (w wezwaniu wskazano, że chodzi w szczególności o dwa rachunki bankowe: jeden, za pośrednictwem którego uiszczono opłatę skarbową od pełnomocnictwa, i drugi, który w świetle znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu z kontroli podatkowej był wykorzystywany w działalności gospodarczej skarżącego, zastrzegając, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować), dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego oraz stan jego przedsiębiorstwa, w szczególności odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżących w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, dokumentów dotyczących pełnoletnich dzieci skarżących, tj. jeżeli osoby te nadal się uczą, zaświadczeń wystawionych przez szkołę lub uczelnię (zaświadczenia powinny odpowiadać na pytanie, czy otrzymują one jakąkolwiek pomoc finansową, a także czy nauka jest odpłatna, a jeśli tak, to winno wskazywać wysokość i formę płatności), jeśli natomiast są bezrobotne – zaświadczeń właściwego urzędu pracy, a nadto odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik przedstawił odpisy: zeznań podatkowych skarżących za ubiegły rok (skarżąca poza przychodem ze stosunku pracy w kwocie 63.497,20 zł wykazała także przychód z innych źródeł w kwocie 950 zł, zaś skarżący wykazał jedynie przychód z działalności gospodarczej w kwocie 250.997,73 zł, koszty jego uzyskania w wysokości 268.382,10 zł i stratę w wysokości 17.384,37 zł), świadectwa pracy skarżącego (według niego był on zatrudniony na cały etat w okresie od dnia 1 sierpnia 2016 r. do dnia 29 września 2017 r.), kartoteki zarobkowej skarżącej (od sierpnia bieżącego roku otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4811,42 zł netto miesięcznie), bilansu firmy skarżącego i zapisów w buforze za okres od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 30 września 2017 r. (w okresie tym wykazano przychód w kwocie 126.591,27 zł, wydatki w kwocie 71.152,23 zł i dochód w kwocie 55.439,04 zł; za poszczególne miesiące przychody były mniejsze od wydatków tylko w sierpniu – wyniosły wówczas 5.591,46 zł przy wydatkach wynoszących łącznie 18.440.02 zł, lecz już we wrześniu wykazano przychód w kwocie 21.150,40 zł i wydatki w kwocie 3.995,95 zł), umowy o naukę zawartą przez córkę skarżących dnia 1 października 2017 r., polisy ubezpieczeniowe dotyczące dwóch samochodów skarżącego, w tym jednego wykorzystywanego w celach zarobkowych (określono w nich składki łączne w wysokości 2001 zł i 1756 zł) i samochodu skarżącej (składka łączna to 715 zł), kilku faktur dokumentujących koszty utrzymania domu), umów kredytowych i innych dokumentów z nimi związanych, w tym umowy o kredyt konsolidacyjny z dnia 9 sierpnia 2017 r., co do której pełnomocnik wyjaśnił, że kwota przyznanego nią kredytu na potrzeby konsumpcyjne (97.300 zł) została w przeważającej części przeznaczona na spłatę zaległości podatkowej objętej zaskarżoną decyzją, wyciąg z rachunku bankowego skarżącego, za pośrednictwem którego uiszczono opłatę skarbową od pełnomocnictwa, za okres od sierpnia do października 2017 r. (wykazano w nim głównie wpływy wynagrodzenia, ostatni w dniu 10 października 2017 r. tytułem wynagrodzenia za wrzesień w kwocie 1500 zł, oraz otrzymywane przelewem od żony i w dniu 5 października 2017 r. od córki skarżącego, która dnia 11 sierpnia 2017 r. wpłaciła gotówką na rachunek 9.800 zł, oraz liczne płatności m.in. spłaty kredytu) oraz wyciąg z rachunku bankowego skarżącej za ten okres (odnotowano w nim wpływy wynagrodzenia, a także wspomnianego kredytu konsolidacyjnego, którego rata w wysokości 1806,94 spłacana jest z tego rachunku: dnia 9 sierpnia wpłynęła kwota 97.300 zł, następnego dnia uiszczono tytułem zaległości podatkowej 87.000 zł, zaś 10 sierpnia wypłacono w bankomacie łącznie 9.600 zł).
Wpis od skargi, czyli najwyższa opłata sądowa w postępowaniu, stosownie do podanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia wynosi 1500 zł.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką powinna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika.
W tym kontekście podkreślenia wymaga przede wszystkim, że pełnomocnik skarżących w ogóle nie ustosunkował się do wezwania w części odnoszącej się do wyciągu z rachunku bankowego, który w znajdującym się w aktach administracyjnych protokole kontroli podatkowej doręczonym skarżącemu dnia 19 października 2009 r. (k. 3 tomu pierwszego) został wskazany jako jedyny rachunek wykorzystywany w prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nadesłał wyciąg z innego rachunku bankowego, który jednak nie odnotowuje wpływów uzyskiwanych z tej działalności. Te ostatnie są zaś znaczące, jak wynika z innych dokumentów, które zresztą, co również trzeba wytknąć, dostarczają znacznie mniej informacji niż materiały objęte wezwaniem – przedłożono wszak odpisy bilansu firmy skarżącego i zapisów w buforze zamiast podatkowej księgi przychodów i rozchodów w pełnej wersji, a więc uwzględniającej wszystkie zdarzenia gospodarcze, oraz raportów kasowych, pozwalających poddać analizie operacje gotówkowe.
Niemniej w świetle tego ogólnego zestawienia danych, które przedstawiono, skarżący bezsprzecznie wykazuje stosunkowo duże obroty w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej oraz dochód, nadwyżkę przychodów nad kosztami, i to wielokrotnie przewyższającą wysokość kosztów sądowych w sprawie. Jedynie we wrześniu bieżącego roku, kiedy przecież złożono wniosek o zwolnienie od tych kosztów, wspomniana nadwyżka przekraczała wpis od skargi ponaddziesięciokrotnie.
W podobnej proporcji kwota wpisu pozostaje skądinąd do kosztów poniesionych w sierpniu, tj. jedynym miesiącu, w którym nadwyżka nie wystąpiła. W takim stanie rzeczy trudno przyjąć, że opłacenie kosztów sądowych wykracza poza zakres możliwości płatniczych przedsiębiorstwa skarżącego lub spowodowałoby zaburzenie jego płynności finansowej.
Przedsiębiorca powinien uwzględniać koszty postępowania sądowego w pierwszej kolejności w ramach kosztów prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, i to traktując jej priorytetowo z uwagi na ich publicznoprawny charakter. Nie może zatem preferować innych wydatków, domagając się zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy znacznie wyższe kwoty przeznacza na inne cele. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na sposób, w jaki skarżący rozdysponowali tę część kredytu zaciągniętego dnia 9 sierpnia 2017 r., która nie została spożytkowana na spłatę innych zobowiązań, w tym zaległości podatkowej objętej zaskarżoną decyzją. Wynosiła ona 10.300 zł, co stanowiło niemal siedmiokrotność wpisu. Porównanie przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych uzasadnia wniosek, że większość tej kwoty (9600 zł) została wypłacona dzień po dokonaniu przelewu tytułem spłaty zaległości podatkowej i następnego dnia wpłacona na rachunek skarżącego przez jego córkę, służąc pokryciu różnych wydatków.
Jest poza sporem, że można było wymagać od skarżących, by choćby część tych dużych środków przeznaczyli na potrzeby postępowania w przedmiocie skargi, jaką zamierzali wnieść na decyzję dotyczącą zaległości podatkowej spłacanej dzięki kredytowi.
Nie można tracić z pola widzenia, że rata rozpatrywanego kredytu jest wyższa od wpisu od skargi należnego w sprawie oraz że spłacana jest ona regularnie przez skarżącą. Zaakacentowania wymaga przy tym, iż wysokość jej wynagrodzenia, która w rzeczywistości jest stosunkowo znaczna, została sporo zaniżona we wniosku. Oświadczenia wnioskodawców na temat ich dochodów odbiegają od treści nadesłanych przez nich dokumentów, co potęguje wątpliwości, jakie można powziąć w sprawie i przemawia na rzecz konieczności poczynienia wnikliwych ustaleń faktycznych celem dokładnej weryfikacji tych oświadczeń poprzez ich konfrontację z dokumentacją źródłową.
W świetle dotychczasowych spostrzeżeń, które niejako same przez się wykluczają uwzględnienie wniosku, część spośród tych wątpliwości ma już wprawdzie znaczenie drugorzędne, lecz nie można ich pominąć. Niepodobna w szczególności nie zauważyć, że zeznanie podatkowe skarżącego za ubiegły rok wykazuje wyłącznie dochody z działalności gospodarczej, podczas gdy zgodnie ze świadectwem pracy przez ostatnich pięć miesięcy tego roku był on zatrudniony na pełny etat na podstawie umowy o pracę. Podobnie we wniosku mowa o dwóch samochodach, natomiast na wezwanie nadesłano polisy ubezpieczeniowe trzech pojazdów. Na marginesie zaznaczyć warto przy tym, że w dwóch przypadkach składki ubezpieczeniowe były wyższe od należnego w sprawie wpisu od skargi. Wbrew wyraźnemu wezwaniu nie dostarczono także jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do pełnoletniego syna skarżących oraz wyciągu z rachunku bankowego ich córki, mimo iż jego numer widnieje na wyciągu z rachunku bankowego skarżącego.
Mając to wszystko na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.