Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 15 lipca 2022 Znak: COF.OUR.6375.11256.2022 ŁD. PM. ZZ 01366310 wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2021. 735) w związku z art. 18, art. 34 § 3 i art. 17 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2022. 479), dalej ustawa egzekucyjna oraz w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. 2020.1689) dalej ustawa, Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczty Polskiej S.A. (dalej organ lub Dyrektor), po rozpatrzeniu zażalenia pana M. C. (dalej strona, zobowiązany) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 9 czerwca 2022 r. znak: COF.OUR.6375.11256.2022 WR. PB. P 01366310.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Dyrektor wskazał, że postanowieniem z dnia 9 czerwca 2022 r. oddalił zarzut strony nieistnienia obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z dnia 18 czerwca 2021 r. nr 43559E1-57/WR/2021. Stwierdził, że strona nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem wskazując m.in., że zignorowano fakt jego przebywania na stałe za granicą oraz to, że pod adresem zameldowania we W. znajdują się odbiorniki wykorzystywane przez inną osobę, która tam zamieszkuje. Dodatkowo zarzucił brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Organ wyjaśnił, że zarzut ten podniesiony został dopiero na etapie zażalenia i pozostawił go bez rozpatrzenia.
Następnie Dyrektor zauważył, że rejestracja odbiorników dopełniona została przez zobowiązanego na jego dane osobowe co skutkowało wydaniem książeczki radiofonicznej nr [...], która służyła do wnoszenia opłat abonamentowych i stanowiła dowód zarejestrowania przedmiotowych odbiorników. Stwierdził, że zobowiązanemu nadano indywidualny numer identyfikacyjny [...], o czym zawiadomiono go pismem z dnia 3 września 2008 r., wysłanym na adres jego zameldowania. Dyrektor zaznaczył, że zobowiązany nie zaprzeczał dokonanej rejestracji tylko twierdził, że od 2008 r. mieszka na stałe za granicą oraz że z odbiorników korzysta jego była żona, która mieszka w mieszkaniu, którego był współwłaścicielem. Podkreślił, że w przypadku zmiany miejsca zamieszkania użytkownik odbiorników zobowiązany jest dopełnić formalności związanych z ich wyrejestrowaniem. Dyrektor stwierdził, że zmiana miejsca zameldowania, czy też zbycie nieruchomości, na której użytkowany był zarejestrowany odbiornik RTV, jak również pobyt poza granicami kraju, nie jest okolicznością, która zwalnia z obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Taki skutek wywołuje natomiast wyrejestrowanie odbiornika i przedstawienie dokumentu potwierdzającego dokonanie takiej czynności.
Dyrektor podniósł, że w sytuacji rozwodu sprawa rejestracji odbiorników na dane osobowe jednego z małżonków powinna zostać uregulowania w momencie uzyskania rozwodu, zaś formalności związane z wyrejestrowaniem spornych odbiorników dopełniono dopiero w dniu 16 czerwca 2022 r.
W skardze na to rozstrzygnięcie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący zarzucił, że organ kierował się wyłącznie względami formalnymi, całkowicie ignorując istniejący stan faktyczny, a nadto wniósł o zasądzenie zwrotu zajętej kwoty oraz ocenę procedury stosowanej wobec skarżącego, w wyniku której rozpoznanie jego pierwszego zażalenia trwało sześć miesięcy i wymagało dwukrotnych interwencji ponaglających.
Uzasadniając skargę skarżący wskazał, że opłaty abonamentowe były wnoszone regularnie ze wspólnego konta bankowego utrzymujących wspólnotę majątkową zobowiązanego i żonę, jako zlecenie stałe. Dla wspólnego gospodarstwa domowego założono odpowiednią książeczkę abonamentową na nazwisko skarżącego. Gdy małżeństwo się rozpadło i doszło do prawomocnego wyroku rozwodowego z dnia 7 marca 2008 r., małżonkowie nie przeprowadzili podziału majątku, ustała jednak ich wspólność majątkowa, a skarżący wyprowadził się i zamieszkał za granicą jeszcze przed formalnym rozwodem. W ten sposób jedynym użytkownikiem mieszkania i znajdujących się tam urządzeń elektronicznych stała się była małżonka zobowiązanego.
Skarżący nie wiedział o stanie opłat abonamentowych, a zwłaszcza czy są one wnoszone, zaś o problemie z tym związanym dowiedział się z dokonanego zajęcia. Zdaniem skarżącego obowiązkiem organu była ocena do kogo urządzenia te należą, skoro były własnością wspólną, a od marca 2008 r. należą i są używane wyłącznie przez jego byłą żonę, zaś od momentu rozwodu nie istnieje wspólnota majątkowa i solidarna odpowiedzialność byłych małżonków.
Skarżący zauważył, że nie został de facto powiadomiony o narastających zaległościach i nie mógł odpowiednio zareagować, co oznacza, że nic nie wskazuje na celowe i uporczywe uchylanie się od obowiązku wnoszenia opłat i złą wolę skarżącego, zaś działanie egzekucyjne organu nosi znamiona represji za niedochowanie formalności wyrejestrowania odbiornika po rozwodzie, a nie pobrania opłat wnoszonych na utrzymanie tak zwanych "mediów publicznych".
Skarżący podkreślił, że pierwsze interwencje w przedmiotowej sprawie skierował za pośrednictwem organu egzekucyjnego i interwencje te ponawiał, zaś pierwsza realna reakcja organu nastąpiła dopiero w czerwcu 2022 r. tj. po 6 miesiącach. Organ wskazał przy tym na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego, a takie wytłumaczenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Odpowiadając na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko i jego argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga okazała się bezzasadna.
Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że dotyczyło ono stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutu zobowiązanego nieistnienia egzekwowanego obowiązku w postaci opłaty abonamentowej z uwagi na fakt pobytu zobowiązanego za granicą i korzystania w spornym okresie z odbiornika rtv przez inną osobę tj. jego byłą żonę.
Poza sporem było, że przedmiotowe odbiorniki zarejestrowane zostały na ówczesny adres oraz dane osobowe zobowiązanego, który otrzymał stosowną książeczkę radiofoniczną. Pismem z dnia 3 września 2008 r. powiadomiono zobowiązanego o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego przy czym zawiadomienie to skierowano na adres zameldowania zobowiązanego. Bezsporne było także, iż w czasie rejestracji odbiornika zobowiązany pozostawał w związku małżeńskim, zamieszkując wspólnie z żoną i dokonując opłat abonamentowych ze wspólnego konta bankowego. Zobowiązany wyprowadził się ze wspólnego mieszkania i zamieszkał za granicą jeszcze przed formalnym rozwodem, który został orzeczony prawomocnym wyrokiem Sądu z dnia 7 marca 2008 r. We wspólnym mieszkaniu pozostała była małżonka zobowiązanego korzystająca nadal z przedmiotowych odbiorników, nie uiszczając stosownych opłat abonamentowych. Poza sporem pozostawało, że zobowiązany opuszczając wspólne mieszkanie nie powiadomił wierzyciela o tym fakcie ani nie wskazał nowego adresu zamieszkania (pobytu) za granicą oraz że wyrejestrowanie odbiorników rtv nastąpiło dopiero w dniu 16 czerwca 2022 r. Byli małżonkowie nie uzgodnili kwestii związanych z przedmiotowym abonamentem.
Zgodnie z treścią art. 2 ustawy: za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe (ust. 1), obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej powstaje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano rejestracji odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego (ust. 3), niezależnie od liczny odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych używanych przez osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym lub samochodzie stanowiącym ich własność uiszcza się tylko jedną z opłat, o których mowa w art. 3 ust. 1 (ust. 5 pkt 2), gospodarstwie domowym, w rozumieniu przepisów niniejszej ustawy, jest zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie albo jedna osoba utrzymująca się samodzielnie (ust. 6). W myśl art. 5 ustawy odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych (ust. 1), osoba fizyczna (...) może dokonać zgłoszenia zaprzestania używania tych urządzeń (ust. 5),
Powyższe oznacza, że stosownie do art. 2 ust. 1 i 2 ustawy na posiadaczu zarejestrowanego odbiornika ciąży ex lege obowiązek uiszczania abonamentu. Odbiorniki rtv, dla celów pobierania abonamentu, podlegają zarejestrowaniu w placówkach operatora wyznaczonego (uprzednio publicznego), którym jest Poczta Polska. Ustawa nie precyzuje wprost momentu wygaśnięcia obowiązku uiszczania abonamentu, jednakże niezaprzeczalne jest (w świetle art. 5 ust. 1 i ust. 5-7), że w przypadku dokonania rejestracji odbiornika rtv obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej immanentnie związany jest ze stanem (faktem) zarejestrowania danego odbiornika lub odbiorników, zaś obowiązek uiszczania opłaty abonamentowej trwa do czasu wyrejestrowania chociażby użytkownik odbiornika faktycznie go nie użytkował lub nawet go nie posiadał.
Ponadto zarejestrowanie odbiornika pod rządami którejkolwiek z ustaw bez jego późniejszego wyrejestrowania stanowi wystarczającą przesłankę istnienia wynikającego z ustawy obowiązku uiszczania opłat za jego używanie, który podlega egzekwowaniu w trybie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze pieniężnym (tak wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2022 r. sygn. akt I GSK 1578/21).
Dodać należy, że przepisy dotyczące trybu rejestracji odbiorników rtv wskazują na obowiązek informowania właściwej jednostki o zaprzestaniu użytkowania odbiorników rtv (wyrejestrowania), a także na obowiązek zawiadomienia operatora o zmianie adresu zamieszkania. Wynika to wprost z § 11 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji w sprawie warunków i trybów rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 2013. 1676), a wcześniej z § 4 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. (Dz. U. 2007. 187. 1342), § 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2005 r. (Dz. U. 2005. 141. 1190) czy też rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. 1993.
70. 338) – akt obowiązujący od 1 września 1993 r. do 16 czerwca 2005 r. Oznacza to, że zmiana miejsca zamieszkania, w którym użytkowany był zarejestrowany odbiornik rtv nie jest okolicznością, która zwalnia z obowiązku wnoszenia opłaty abonamentowej. Co do nadania indywidualnego numeru identyfikacji wskazać należy, że "Obowiązku uiszczenia opłaty abonamentowej nie niweczy niedoręczenie lub brak dowodu doręczenia stronie przez operatora publicznego indywidualnego numeru identyfikacyjnego. Po zarejestrowaniu odbiornika rtv uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa" (tak wyrok NSA z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt III FSK 1088/21). Prawodawca nie przewidział bowiem, aby dla skuteczności nadania takiego numeru, konieczne było posiadanie przez operatora dowodu doręczenia zawiadomienia o jego nadaniu.
W myśl art. 33 § 2 pkt 1 i 4 ustawy egzekucyjnej podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest nieistnienie obowiązku (pkt 1) czy brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagalne (pkt 4). Zgodnie z art. 33 § 4 tej ustawy zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające te żądanie, zaś stosownie do art. 34 § 2 ustawy egzekucyjnej wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Pojęcie nieistnienia obowiązku oznacza przede wszystkim egzekucje, w której obowiązek ten nigdy nie powstał, np. z mocy prawa, bądź też obowiązek podlegający egzekucji wygasł w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w ustawie, przy czym "zobowiązany, podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), powinien przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa takich jak przedawnienie lub wydania aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności decyzji o nałożeniu obowiązku (tak wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt III FSK 1222/22).
Jak wynika z akt sprawy skarżący wniósł zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku z uwagi na fakt przebywania na stałe za granicą w okresie, którego obowiązek dotyczył oraz użytkowania w tym czasie odbiorników rtv przez jego byłą żonę, która w dalszym ciągu zamieszkiwała pod adresem zameldowania skarżącego. Zobowiązany nie twierdził, że o zmianie zamieszkania powiadomił wierzyciela ani, że wyrejestrował odbiorniki rtv w sposób przewidziany prawem przed dniem 16 czerwca 2022 r. Tym samym skoro zobowiązany nie dokonał tych czynności, a jednocześnie uprzednio zarejestrował odbiorniki rtv na własne nazwisko organ słusznie uznał przedmiotowy zarzut za nieuzasadniony.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Sąd zauważa, że fakt uiszczania opłat ze wspólnego konta bankowego małżonków i fakt założenia książeczki abonenckiej na nazwisko skarżącego dla wspólnego gospodarstwa domowego jego i małżonki oraz to, że po rozwodzie małżonkowie ci nie przeprowadzili podziału majątku i ustała ich wspólnota mieszkaniowa, zaś skarżący opuścił wspólne mieszkanie jeszcze przed formalnym rozwodem nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem wskazać, że ustawodawca nie przewidział możliwości rejestracji odbiorników rtv na nazwisko obojga małżonków, bądź by obowiązek rejestracji danego odbiornika mógł dotyczyć więcej niż jednego użytkownika. Przyjął natomiast, że w przypadku odbiorników rtv używanych przez osoby fizyczne w tym samym gospodarstwie domowym uiszcza się tylko jedną z opłat, zaś za gospodarstwo domowe uznał zespół osób mieszkających i utrzymujących się wspólnie.
Dotyczy to również małżonków. Obowiązek uiszczania opłat abonamentowych związany jest z rejestracją odbiorników rtv przez konkretną osobę niezależnie od tego, czy pozostaje ona w związku małżeńskim czy też nie, ani czy w związku tym obowiązuje małżeńska wspólnota majątkowa. Obowiązek ten nie stanowi majątku wspólnego czy też majątku osobnego małżonków, zaś kwestia uiszczania abonamentu ze wspólnego czy też odrębnego konta bankowego małżonków nie ma znaczenia dla istnienia takiego obowiązku po stronie osoby dokonującej rejestracji odbiorników. Obowiązek ten, jak wskazano wyżej, nie jest uzależniony od faktycznego pobytu w mieszkaniu, w którym odbiornik taki jest użytkowany ani jego posiadania przez osobę, na której obowiązek taki ciąży z uwagi na rejestrację odbiornika. Nie ma bowiem znaczenia kto aktualnie użytkuje taki odbiornik ale to kto odbiornik taki zarejestrował.
Należy też dodać, że skarżący nadal pozostaje współwłaścicielem mieszkania, w którym znajduje się odbiornik. W sytuacji, gdy zobowiązany faktycznie opuścił to mieszkanie powinien o fakcie tym powiadomić wierzyciela (Pocztę Polską) dokonując wyrejestrowania odbiornika, Obowiązek uiszczania abonamentu czy uprawnienia do jego dochodzenia pozostaje bez związku z celowym czy uporczywym uchylaniu się od jego spełnienia czy złej woli zobowiązanego. Obowiązek ten wynika z mocy samego prawa, a nie stosunku zobowiązanego do jego realizacji czy też ustawowych celów poboru opłaty (media publiczne). Dochodzenie tych kwot w żadnym razie nie ma znamion represji lecz jest skutkiem obowiązku wykonywania prawa przez wierzyciela.
Warto również wskazać, że wyrażenie stanowiska przez wierzyciela następuje dopiero w czasie przekazania zarzutów wierzycielowi przez organ egzekucyjny zaś do wskazania takiego stanowiska niezbędne jest wykonanie czynności celem rzetelnego rozpoznania zarzutu zobowiązanego.
Sąd zauważa także, że poza zakresem orzekania w niniejszej sprawie były poczynione przez skarżącego żądania zasądzenia zwrotu zajętej kwoty czy też ewentualnej przewlekłości postępowania w sprawie, gdyż żądania te nie obejmowały przedmiotu badanego przez Sąd rozstrzygnięcia.
Sąd zwraca uwagę, że podniesiony na etapie zażalenia zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia nie został przez organ rozpatrzony, skoro zarzuty określają istotę i zakres żądania, zaś w zarzutach wskazano wyłącznie na nieistnienie egzekwowanego obowiązku. Należy dodać, że podniesienie tego zarzutu jest ograniczone wyłącznie terminami opisanymi w art. 33 § 5 ustawy egzekucyjnej.
Z tych przyczyn wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2022. 329), Sąd na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalił.