Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II FZ 517/15 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 maja 2015 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Na dalszym etapie postępowania, pismem z dnia 21 grudnia 2015 r., skarżący kolejny raz zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wniosek ten został następnie złożony na urzędowym formularzu, w którym skarżący rozszerzył pierwotne żądanie o ustanowienie doradcy podatkowego.
W uzasadnieniu wniosku wskazał na zły stan zdrowia. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał jedynie, że utrzymuje się z renty, oraz że nie posiada majątku.
Pismem z dnia 19 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym; udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym – należało w tym celu nadesłać potwierdzenie wypłaty renty za ostatni miesiąc lub kopię decyzji o waloryzacji tego świadczenia albo zaświadczenie organu rentowego o wysokości tego świadczenia do wypłaty za ostatni miesiąc, wskazujące też formę tej wypłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy), a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; przedłożenie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2015 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, a jak zeznania te nie zostały jeszcze złożone – za rok 2014; przedstawienie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat.
W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało nadesłać potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; wyjaśnienie, na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżący korzysta z lokalu wskazanego jako jego adres zamieszkania. Wyjaśnienia te należało poprzeć stosowną dokumentacją w postaci np.: odpisów z ksiąg wieczystych, umów najmu itp.; wskazanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto należące do skarżącego budynki, wspomniane np. w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1581/04. Wskazano, że wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane także w razie zbycia tego majątku – wówczas należało przedłożyć np. kopię umowy sprzedaży i wskazać sposób, w jaki wykorzystano środki uzyskane od nabywcy; nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp.; przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, posługując się licznymi inwektywami oświadczył, że nie zamierza i nie będzie ustosunkowywał się do wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności, skarżący wskazał na "brak pouczenia jak to ma być wykonane".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej "ppsa", w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, czyli stosownie do art. 245 § 2 ppsa, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Przystępując do rozpoznania wniosku złożonego w niniejszym postępowaniu, trzeba odnotować, że w jego toku wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy tj. w dniu 25 maja 2015 r. tutejszy Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zażalenie skarżącego wniesione na to postanowienie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił postanowieniem z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. akt II FZ 517/15. Podkreślić zatem należy, że postanowienie Sądu I instancji z dnia 25 maja 2015 r. zachowało prawną moc. Obecnie więc rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w okresie, jaki upłynął od wydania wspomnianego postanowienia, zaszły zmiany, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wtedy zapadło.
Nie można przy tym tracić z pola widzenia art. 164 ppsa, zgodnie z którym postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, a stosownie do art. 165 ppsa postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny wyrażonej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwość ponoszenia kosztów postępowania.
Mając powyższe na względzie – w ocenie Sądu – w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności w porównaniu z już rozpoznanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które mogłyby doprowadzić do odmiennej od dotychczasowej oceny sytuacji finansowej skarżącego. Przede wszystkim należy odnotować, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w ramach poprzedniego postępowania, był brak udokumentowania przez skarżącego jego sytuacji finansowej. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego w dalszym ciągu nie przedstawił wyczerpujących oświadczeń oraz żadnych dokumentów, które pozwoliłyby ocenić jego sytuację majątkową i materialną. Zaznaczyć ponadto należy, że wezwanie w tym zakresie było precyzyjne i nie budzi żadnych wątpliwości, jakie dokumenty należało nadesłać. Powtórzyć zatem należy argumentację zawartą w postanowieniu z dnia 25 maja 2015 r., że zgodnie z orzecznictwem to rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonym wyżej przepisie.
Jego brzmienie nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wskazuje na to użyte w treści art. 246 ppsa pojęcie "wykazać". Uchylanie się zaś strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).
Mając na względzie powyższe uznano, iż wnioskodawca nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.