Uzasadnienie
Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podkreśliła, że ma na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci, osiąga niskie dochody i pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej. Nie wskazała jednak żadnego majątku, wyeksponowała natomiast swoje zadłużenie oraz problemy zdrowotne jej i jednego z jej synów.
Pismem doręczonym dnia 21 października 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 (lub rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy) złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat, dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej, w szczególności kopii: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych, dokumentów wskazujących wysokość wydatków poniesionych w gospodarstwie domowym skarżącej w okresie ostatnich trzech miesięcy w związku z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd., kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie.
Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że ilekroć jest w nim mowa o osobach pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jej męża, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie.
Wnioskodawczyni przedłożyła kopie: dokumentacji dotyczącej ciążącego na niej zadłużenia i prowadzonych przeciwko niej egzekucji, w tym zajęcia wynagrodzenia za pracę z dnia 18 lipca 2013 r., wystosowane do jej małżonka jako do jej pracodawcy, umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 16 lipca 2012 r. ustanawiającej rozdzielność majątkową, skierowania skarżącej do poradni specjalistycznej, faktur potwierdzających wydatki związane ze stanem zdrowia jej syna, wyciągu z rachunku bankowego (dokumentuje on jedynie wpływy tytułem świadczenia rodzinnego oraz wypłaty gotówkowe, saldo końcowe na rachunku dnia 10 września 2015 r. wynosiło 483,14 zł), zeznania podatkowego skarżącej za ubiegły rok (wykazano w nim przychody w kwocie 11.239,91 zł), "zaświadczenia" jej pracodawców, niezawierające podpisów i dat wystawienia (według jednego z nich wnioskująca "do dnia 31 sierpnia 2015 r. i przez ostatnie miesięcy przebywała na urlopie wychowawczym, wedle drugiego, opatrzonego pieczęciami z nazwą firmy jej małżonka, jest ona osobą współpracującą i osiąga wynagrodzenie w wysokości 1341,32 zł).
Jednocześnie podkreśliła, że ze względu na ustrój rozdzielności majątkowej nie jest w stanie przedłożyć dokumentów dotyczących męża, który odmówił przekazania materiałów odnoszących się do prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz uzyskiwanych dochodów.
Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 221, poz. 2193).
Skarżąca składała już wniosek o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie przez Sądem, lecz jej wniosek nie został uwzględniony, przede wszystkim ze względu na fakt, że jej mąż odmówił dostarczenia dokumentacji źródłowej na swój temat (postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 111/14).
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów postępowania jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku nie wchodzi w rachubę wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny.
Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżąca wykonała takie wezwanie w sposób nierzetelny i wybiórczy, koncentrując się na wykazaniu swojego zadłużenia oraz problemów zdrowotnych jej i jednego z jej synów. W sposób niedostateczny udokumentowała natomiast swoje dochody, gdyż przedłożyła "zaświadczenia", które nie zostały ani podpisane, ani nawet opatrzone datą, i pominęła wyciąg z rachunku bankowego za okres bezpośrednio poprzedzający wykonanie wezwania.
Zasadnicze znaczenie ma jednak to, że tak samo jak w sprawie o sygn. akt
I SA/Gl 111/14, skarżąca nie nadesłała żadnego z objętych wezwaniem materiałów dotyczących jej małżonka, tj. dokumentów obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, wyciągów z jego rachunków bankowych oraz zeznań podatkowych. Wezwanie to wystosowano zaś pomimo informacji o rozdzielności majątkowej ustanowionej w jej małżeństwie i wyraźnie wskazano w nim, iż nie ma ona znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie wyłącza ona wszak zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242).
Nie oznacza ona przekreślenia więzi majątkowych czy ekonomicznych między małżonkami. Skądinąd w małżeństwie skarżącej ta więź jest silna, jeżeli zważyć, że w świetle przedłożonej dokumentacji wnioskująca jest zatrudniona w przedsiębiorstwie męża.
Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy może, a nawet musi odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Bezsprzecznie przy tym rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć, iż swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.
Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.