Uzasadnienie
Pismem procesowym z dnia [...] 2010 r., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2010 r. wraz z uzasadnieniem, J. M. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, w dniu 10 września 2010 r. (data nadania), do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że jest w ciężkiej sytuacji finansowej. Zmuszony został do zlikwidowania działalności gospodarczej i obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący oświadczył dalej: "utrzymuję się wyłącznie z oszczędności, które zgromadziłem w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jak i z pomocy syna."
Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach - zawartego w ww. druku PPF - wynika, że wnioskujący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z pełnoletnim synem. J.M. posiada dom o pow. [...] m2. Dochód gospodarstwa oszacowano na kwotę 860,40 zł. Do wniosku dołączono zestawienie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego zamykających się w kwocie około 330 zł. Wśród załączników znalazły się nadto: potwierdzenia wpłat z tytułu dostawy energii elektrycznej (średnio miesięcznie 120,58 zł), faktura z tytułu dostawy wody i odprowadzenia ścieków (62,35 zł miesięcznie), decyzja w sprawie wysokości podatku od nieruchomości (46,25 zł w skali jednego miesiąca), rozliczenie bieżące z tytułu usług telekomunikacyjnych na kwotę 54,85 zł, potwierdzenie zameldowania na pobyt stały w nieruchomości położonej w R. przy ul. [...], decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w sprawie wysokości karty podatkowej na rok 2009, z której wynika, że z dniem [...] 2009 r. skarżący zlikwidował działalność gospodarczą.
Do wniosku dołączono nadto zaświadczenie informujące, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna od [...] 2009 r., i że nie posiada prawa do zasiłku. Z kolei z decyzji Dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w R. z dnia [...] 2010 r. wynika, że syn skarżącego otrzymuje miesięcznie stypendium w kwocie 860,40 zł z tytułu odbywania stażu.
Postanowieniem z dnia 17 marca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Orzeczenie to w wyniku odrzucenia sprzeciwu korzysta z przymiotu prawomocności.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (np. zwolnienie od kosztów sądowych) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy jednakże w tym miejscu podkreślić, że prawomocnym postanowieniem odmówiono uprzednio skarżącemu przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygając obecnie złożony wniosek przez pryzmat przesłanek płynących z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy w pierwszej kolejności zbadać, czy doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny dokonanej przy uprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Art. 165 P.p.s.a. dopuszcza bowiem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie wszak wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu.
Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem, rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania.
W istocie analiza zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego pozwoliła przyjąć, że w sytuacji skarżącego nastąpiła zmiana. O ile poprzednio przyjęto, że syn skarżącego jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów, o tyle w chwili obecnej jego dochód stanowi kwota 860,40 zł. Zaistniała zmiana stanu faktycznego nie wpływa jednak na pogorszenie sytuacji finansowej w gospodarstwie domowym skarżącego. Wręcz przeciwnie, wspomniana kwota powiększa jego budżet, na który - jak ponownie w tej sprawie deklaruje skarżący - składają się oszczędności poczynione przez niego w toku prowadzonej działalności gospodarczej. I w tym zakresie należy zwrócić uwagę, że wbrew twierdzeniu J.M., zawartemu w jego piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r., posiadane zasoby nie zostały w tej sprawie ujawnione na etapie poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie ujawniono ich wysokości także i teraz.
Z kolei uwagi poczynione pod adresem referendarza sądowego w ww. piśmie w sposób jednoznaczny wskazują, że na tym polu skarżący nie deklaruje chęci współpracy z rozpoznającym wniosek. Taka postawa procesowa uniemożliwia pozytywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie jego żądania wszak prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, której zastosowanie skutkuje przerzuceniem ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w konsekwencji na innych podatników, którzy niejednokrotnie mogą znajdować się w mniej sprzyjającej sytuacji życiowej.
Akcentowana wyżej postawa skarżącego pozwala z kolei na odstąpienie od czynienia dodatkowych wywodów wskazujących na różnice pomiędzy przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym i częściowym. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, iż obie te normy warunkują przyznanie prawa pomocy od wykazania okoliczności, które uzasadniałyby zastosowanie tychże dobrodziejstw procesowych.
W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.