Uzasadnienie
Skargą J. S., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, objęta została decyzja wydana przez Prezesa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 sierpnia 2018 r., skarżąca zwróciła się do Sądu o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku oświadczyła, że z uwagi na posiadane schorzenia miesięcznie wydatkuje około 100 zł na medykamenty. Skarżąca zaciągnęła liczne kredyty m.in. z przeznaczeniem na remont gospodarstwa domowego (miesięczna rata kredytu stanowi kwotę 340 zł; dodatkowo spłaca odsetki od kredytu konsumpcyjnego i od karty kredytowej w łącznej kwocie 170 zł). Stałe miesięczne koszty związane z utrzymaniem tego gospodarstwa, w tym media, oszacowała na kwotę 500 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że wspólne gospodarstwo tworzy wraz z synem. Wnioskująca posiada dom o pow. 74 m2 o wartości 200 tys. zł oraz nieruchomość rolną o pow. 1,2 ha o wartości 30 tys. zł. Jej miesięczny dochód stanowi kwotę 1.660,00 zł.
Pismem z dnia 20 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych (pkt II). W wezwaniu pouczono skarżącą, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Jednocześnie referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku zawartego na druku PPF przez jego własnoręczne podpisanie (pkt I). Wezwanie doręczono adresatce 10 września 2018 r.
W piśmie procesowym z dnia 17 września 2018 r., nadanym tego samego dnia, skarżąca odnotowała, że "dokumenty potwierdzające okoliczności zawarte we wniosku zostały dostarczone w poprzedniej przesyłce do Sądu." Przy piśmie nadesłano natomiast własnoręcznie podpisany druk PPF.
Należy w tym miejscu odnotować, że w ramach postępowania sądowego w sprawie I SA/Gl 1411/17, w dniu 23 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy wydał postanowienie, mocą którego umorzono postępowanie z wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w części dotyczącej ustanowenia adwokata. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono przede wszystkim uwagę na liczne mankamenty dokumentacji źródłowej nadesłanej przez skarżącą w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. W tych ramach podkreślono brak wyciągów z rachunków bankowych należących do wnioskującej, jak również na brak dokumentacji źródłowej obrazującej dochody jej syna. Skarżąca nie nadesłała nadto żadnego dokumentu obrazującego stan osobowy jej gospodarstwa domowego, a tym samym kręgu osób, które współkształtują jej sytuację materialną przykładowo poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnej nieruchomości lokalowej.
Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje:
Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżąca ubiega się w tej sprawie o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Wymaga podkreślenia, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję wydaną przez Prezesa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie J. S.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.
Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia adwokata. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158).
Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że wezwanie referendarza z 20 sierpnia 2018 r., w części zobowiązującej skarżącą do nadesłania dokumentów źródłowych, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Nie do końca czytelny pozostaje przekaz skarżącej ujęty w jej piśmie z 17 września 2018 r., którym wskazuje na dostarczenie wymaganych dokumentów źródłowych w "poprzedniej przesyłce do Sądu". Do dnia dzisiejszego nie wpłynęła bowiem do akt niniejszej sprawy żadna korespondencja, która czyniłaby zadość pkt II wezwania z 20 sierpnia 2018 r. O ile zaś intencją skarżącej było odesłanie w tym zakresie do dokumentacji źródłowej udostępnionej przez nią w aktach sprawy I SA/Gl 1411/17, o tyle należy uznać, że przedstawione tam dokumenty są niewystarczające dla dokonania wolnej od wątpliwości oceny stanu rodzinnego, majątku i dochodów skarżącej. W ślad za postanowieniem z 23 sierpnia 2018 r. należy odnotować, iż także na gruncie tej sprawy brak jest dokumentacji obrazującej globalne wydatki gospodarstwa domowego skarżącej, w tym przede wszystkim wysokości opłaty z tytułu gospodarowania odpadami.
Dokumentacja w tym zakresie pozwoliłaby na weryfikację oświadczeń skarżącej co do składu osobowego jej gospodarstwa, a tym samym do wykazania wszystkich osób, które mogłyby wpłynąć na jej kondycję finansową m.in. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości.
Kolejnym mankamentem dowodowym jest brak jakiejkolwiek informacji o bieżących dochodach jej syna. Szczegółowe wskazówki w tym zakresie przedstawiono w pkt II.1. wezwania. Skarżąca nie przedstawiła nadto swojego zeznania podatkowego za 2017 r. (patrz pkt 2 wezwania). Wnioskująca nie nadesłała do akt sprawy także wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Analiza dokumentacji źródłowej pozwoliła natomiast przyjąć, że posiada co najmniej dwa takowe.
Konkludując, mankamenty dowodowe wniosku nie pozwoliły na jego uwzględnienie. Nie było możliwe w tym przypadku zbilansowanie gospodarstwa domowego wnioskującej w sposób wolny od wątpliwości. Co znamienne, skarżąca pomimo deklarowanej przez nią trudnej sytuacji materialnej, deklarowała gotowość w partycypacji w kosztach sądowych tego postępowania, wszak zwróciła się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, a nie w pełnym zakresie.
Dokonując oceny wniosku nie stracono z pola widzenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800), z którego wynika, że wynagrodzenie adwokata za sporządzenie skargi kasacyjnej, bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia, stanowi w tym przypadku kwotę 360 zł (patrz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b).
W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.