Uzasadnienie
- 1. G. Z. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...], którym utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...], o uznaniu za bezzasadny zarzutu nieistnienia obowiązku, który to zarzut skarżąca podniosła w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez tego Naczelnika.
- 2. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
- 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. (dalej: organ egzekucyjny) prowadził wobec zobowiązanej G. Z. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z dnia [...] r. wystawionych przez wierzyciela – A. S.A.
- 2.2. W piśmie z dnia 27 sierpnia 2014 r. skarżąca podniosła zarzut nieistnienia obowiązku wskazując, że wyrejestrowała odbiornik telewizyjny, gdyż popsuł się i nie stać jej było na zakup nowego. Ponadto wskazała, że wyjechała z domu, gdyż musiała opiekować się chorym członkiem rodziny.
- 2.3. Dyrektor [...] A. S.A. (dalej: wierzyciel) postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. - dalej: u.p.e.a.) w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm. - dalej: u.o.a.), uznał zarzut za nieuzasadniony.
W motywach rozstrzygnięcia wierzyciel powołał się na regulacje u.o.a., z których wynika obowiązek rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych i uiszczania opłat za ich użytkowanie. Wskazał, że obowiązek uiszczania opłaty trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce A. S.A. formalności związanych ze zwolnieniem od opłat, bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa. Podkreślił, że abonent ma obowiązek powiadomienia właściwej placówki A. m.in. o fakcie zaprzestania używania odbiornika. Tylko takie działanie może doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłat z tytułu użytkowania odbiornika. W sytuacji gdy abonent nie dokonana skutecznego wyrejestrowania w dalszym ciągu jest zobowiązany do uiszczenia stosownych opłat. W dalszej części uzasadnienia wierzyciel stwierdził, że na dzień wydania postanowienia potwierdzono dopełnienie przez zobowiązaną w dniu 21 sierpnia 2014 r. formalności pozwalających na uzyskanie zwolnienia od opłat abonamentowych i zwolnienie to przysługuje skarżącej od września 2014 r. W ocenie wierzyciela wskazane okoliczności potwierdziły fakt korzystania przez zobowiązaną z odbiornika telewizyjnego.
Zaznaczył również, że upomnieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., doręczonym skarżącej w dniu 16 stycznia 2014 r., została ona poinformowana o narastających zaległościach z tytułu nieopłaconej opłaty abonamentowej oraz wezwana do uregulowania tego zobowiązania.
- 2.4. Postanowienie wierzyciela zostało doręczone skarżącej w dniu 28 stycznia 2016 roku i nie zostało przez nią zaskarżone.
- 2.5. Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a. uznał za bezzasadne zarzuty wniesione przez skarżącą.
W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone m.in. na podstawie art. 33 § 1 pkt. 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym w sytuacji podniesienia przez dłużnika zarzutu nieistnienia obowiązku, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W dalszej części uzasadnienia postanowienia organ egzekucyjny wskazał na argumentację uprzednio przedstawioną przez wierzyciela w postanowieniu z dnia z dnia [...] roku o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione. Organ wskazał, że jest związany tym stanowiskiem i nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów oraz badania w tym trybie stanowiska wierzyciela, co przesądziło o treści podjętego przez niego rozstrzygnięcia.
2.6. Zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że jest ono krzywdzące i niesłuszne. Wskazała, że pierwszy raz dokonała wyrejestrowania odbiornika telewizyjnego w 2004 r. lecz nie posiada ona archiwum pozwalającego na przechowywanie przez tak długi okres dokumentacji. Podała także, że w późniejszym czasie ponownie dokonała wyrejestrowania odbiornika. Wskazała, że w 2003 r. została zwolniona z pracy i nie posiadała środków pozwalających na opłacenie abonamentu, co skutkowało wyrejestrowaniem odbiornika. Podała także, że w 2004 r. komornik dokonał zajęcia odbiornika telewizyjnego. Dla udokumentowania podanych w środku odwoławczym okoliczności dołączyła do zażalenia zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie [...] w T. o bezskuteczności egzekucji z ruchomości w postaci odbiornika telewizyjnego zajętego w dniu 8 września 2004r., zaświadczenia z dnia 30 września 2003 r. o wypowiedzeniu umowy o pracę oraz zaświadczenia o pobieraniu przez nią świadczenia przedemerytalnego.
2.7. Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 - dalej: k.p.a.), art. 18, art. 23 § 1 i 4 pkt 1 i art. 34 § 5 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego.
W uzasadnieniu swego postanowienia organ wskazał, że stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, rozpatrując zgłoszone przez skarżącą zarzuty, nie mógł samodzielnie dokonywać oceny ich zasadności albowiem ustawodawca kompetencję tę zastrzegł dla wierzyciela. Tak więc rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji determinowane było wiążącym stanowiskiem wierzyciela, który podniesione zarzuty uznał za nieuzasadnione.
3. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana podniosła, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, uznając je za bezzasadne albowiem odbiornik telewizyjny został wyrejestrowany w 2004 r. Skarżąca wskazała, że nie posiada dokumentów potwierdzających fakt dopełnienia przez z nią formalności związanych z wyrejestrowaniem odbiornika, gdyż nie ma obowiązku przechowywania ich przez okres 12 lat. Ponadto podała, że niski dochód pochodzący ze świadczenia przedemerytalnego nie pozwalał jej na zakup nowego odbiornika. Po raz drugi skarżąca wyrejestrowała odbiornik w roku 2014, zaraz po zakupie nowego telewizora. Podkreśliła, że uczyniła tak,gdyż były kierowanie do niej bezzasadne pisma związane z nieuiszczaniem opłaty abonamentowej.
4. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że postanowienia obu instancji odpowiadają prawu albowiem organy egzekucyjne były związane stanowiskiem wierzyciela w przedmiocie zarzutów podniesionych przez skarżącą.
Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
5. Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu egzekucyjnego oraz postanowienie wierzyciela zostały wydane bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc z naruszeniem przepisów procesowych, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
6.1. Na wstępie trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej: p.p.s.a), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
Wyłączenie, o którym mowa w końcowej części zacytowanego przepisu zostało wprowadzone od 15 sierpnia 2015 r., a uzasadnieniem dla tej zmiany było przede wszystkim dążenie do uproszczenia i przyspieszenia rozstrzygania spraw z zakresu zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Rozwiązanie to nie oznacza jednak, że postanowienia wierzyciela pozbawione zostały jakiejkolwiek kontroli ze strony sądu. Umożliwia ją bowiem zarówno art. 134 § 1 p.p.s.a, który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną oraz art. 135 p.p.s.a., zgodnie z którym "Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia".
- 6.2. Powyższe uwagi o charakterze ogólnym mają zasadnicze znaczenie dla oceny legalności postanowienia zaskarżonego w niniejszej sprawie, a to ze względu na obowiązujący stan prawny.
Stosownie do treści art. art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 33 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być m. in. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku (pkt 1), który to zarzut zgłosiła skarżąca.
Stosownie do art. 34 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wie- rzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4).
6.3. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonego zarzutu i był tym stanowiskiem związany. Jak wskazano już wcześniej wierzyciel uznał zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku za niezasadny. Dokonana przez wierzyciela ocena, jako wiążąca stałą się podstawą do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o niezasadności zarzutu, a następnie postanowienia organu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W miejscu tym należy wskazać, że o ile stanowisko wierzyciela determinowało treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego oraz organu drugiej instancji, to Sąd rozpoznając skargę na postanowienie tego organu musi dokonać samodzielnej oceny zgłoszonego przez skarżącą zarzutu, a więc zbadać, czy wierzyciel prawidłowo uznał, że będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego zobowiązanie istniało.
7.1. Odwołać się należy w tym zakresie do przepisów ustawy o opłatach abonamentowych, które mają znaczenie dla oceny merytorycznej podniesionego w skardze zarzutu nieistnienia zobowiązania. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Z kolei jak stanowi art. 5 ust. 1 u.o.a. odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Po zarejestrowaniu odbiornika RTV uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) – (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08, OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22, część VI, pkt 3.3.4. uzasadnienia). W 2004 roku, a więc w czasie kiedy stosownie do twierdzeń skarżącej nastąpiło wyrejestrowanie odbiornika telewizyjnego, kwestie związane ze zgłoszeniem zaprzestania używania odbiornika rtv regulowało rozporządzenia Ministra Łączności z dnia 16 lipca 1993 r. w sprawie rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 70, poz. 338). Zgodnie z § 4 powołanego aktu posiadacz książeczki radiofonicznej był obowiązany powiadomić urząd pocztowy o zmianie nazwiska, miejsca stałego pobytu (siedziby), zagubieniu lub zniszczeniu książeczki oraz o zaprzestaniu używania odbiornika. Dopiero zadośćuczynienie temu obowiązkowi powodowała wygaśnięcie zobowiązania do uiszczania opłaty abonamentowej.
7.2. W realiach niniejszej sprawy przedmiot sporu pomiędzy stronami dotyczył wyrejestrowania przez skarżącą w 2004 roku odbiornika telewizyjnego. Zobowiązana nie zaprzeczyła, że przed rokiem 2004 dokonała rejestracji odbiornika, wskazując jedynie, że wyrejestrowała go i nie ma obowiązku przechowywać przez okres ponad 10 lat dokumentacji związanej z dopełnieniem przez nią wymaganych prawem formalności. Zgodnie z powołanymi powyżej regulacjami dla ustania obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej konieczne było złożenie w placówce poczty polskiej stosownego formularza. Zobowiązana w toku postępowania nie przedstawiła żadnego dokumentu, który wskazywałby na realizacje przez nią wymaganych prawem formalności w zakresie zgłoszenia zaprzestania używania odbiornika telewizyjnego. Przepisy cytowanego powyżej Rozporządzenia Ministra Łączności wskazują, że ustanie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej następuje w momencie powiadomienia urzędu pocztowego o zaprzestaniu używania odbiornika, czego skarżąca nie wykazała. Dla wygaśnięcia obowiązku bez znaczenia pozostaje to, czy posiadacz rzeczywiście korzystał z odbiornika oraz jaka była jego sytuacja materialna.
Wierzyciel wskazał, że dopiero w dniu 21 sierpnia 2014 r. zobowiązana dokonała stosownych formalności pozwalających na uzyskanie zwolnienia z opłaty abonamentowej. Wyprowadził z tego jednoznaczny wniosek, że skarżąca przez cały okres poprzedzający tę datę korzystała z odbiornika rtv, nie realizując jednocześnie obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej. Stąd uznał, że uzasadnione jest dochodzenie zaległej opłaty za okres od stycznia 2009 r. do grudnia 2013 r. (a więc okres nieprzedawnionej należności).
7.3. Z uzasadnienia postanowienia wierzyciela nie wynika jednak, czy w odniesieniu do skarżącej operator publiczny dopełnił obowiązku wynikającego z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych (Dz. U. nr 187, poz. 1342). Jeżeli bowiem w chwili wejścia w życie powyższego rozporządzenia (a więc w grudniu 2007r.) skarżąca była zarejestrowanym abonentem telewizyjnym, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny musiał nadając jej indywidulany numer identyfikacyjny i zawiadomić ją o tym pisemnie. Z upływem tego terminu dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej przestawały stanowić dowód zarejestrowania odbiornika (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), a brak zawiadomienia o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego w tym terminie uznać trzeba za dowód nieistnienia dowodu rejestracji, o którym mowa w § 3 i tym samym obowiązku uiszczania abonamentu rtv.
Niewykazanie przez wierzyciela, że skarżąca została zawiadomiona w 2007 lub 2008 r. o nadaniu indywidulanego numeru identyfikacyjnego, a nawet, że numer taki został jej nadany, czynią wiarygodnym jej twierdzenie, że w 2004 r. wyrejestrowała odbiornik telewizyjny. Pośrednim dowodem jest znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenie komornika sądowego o zajęciu w 2004 r. telewizora, a także zaświadczenie o wypowiedzeniu w 2003 r. skarżącej umowy o pracę. Ponadto nie wzięto pod uwagę twierdzenia zobowiązanej, że odbiornik, co do którego zgłosiła w sierpniu 2014 r. prawo do zwolnienia z obowiązku płacenia abonamentu, został przez nią dopiero wówczas nabyty.
Z tych powodów Sąd uznał, że stanowisko wierzyciela, zawarte w postanowieniu z dnia [...] r. zostało oparte na niepełnym materiale dowodowym, bez wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a więc wydano je z naruszeniem art. 7, art. 77 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracji, mających zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a. Ocena ta przesądza o konieczności uchylenia tego postanowienia, a w konsekwencji –postanowień organów egzekucyjnych obu instancji, które swe rozstrzygnięcia oparły w całości na wadliwym stanowisku wierzyciela, zobligowane jednak do tego związaniem wynikającym z art. 34 § 1 u.p.e.a. W dalszym postępowaniu organ egzekucyjny zwróci się ponownie do wierzyciela o przedstawienie swego stanowiska co do zarzutu z art. 33 pkt 1 u.p.e.a., a ten – uwzględni w swym postępowaniu powyższe wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.
8. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie, utrzymane nim postanowienie organu egzekucyjnego oraz postanowienie wierzyciela naruszają prawo i orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.